दोहा। नेपाली कांग्रेसको १५औं महाधिवेशन नेतृत्व चयनको नियमित प्रक्रियामा मात्र सीमित नरही पार्टीको आगामी वैचारिक, सांगठनिक र राजनीतिक दिशाबारे बहस गर्ने महत्वपूर्ण अवसरका रूपमा अघि बढेको छ।

बदलिँदो राजनीतिक परिस्थिति, युवापुस्ताको अपेक्षा, रोजगारीको संकट, वैदेशिक पलायन र श्रमजीवी वर्गका सवाललाई सम्बोधन गर्न कांग्रेसले आफ्नो नीति र कार्यक्रमलाई समयअनुकूल बनाउनुपर्ने आवाज पार्टीभित्र विशेष गरी जनसम्पर्क समितिका प्रतिनिधिहरूले सशक्त रूपमा उठाएका छन्।

कांग्रेसको ऐतिहासिक राजनीतिक विरासतलाई निरन्तरता दिँदै वर्तमानका चुनौती सामना गर्न राष्ट्रियता, लोकतन्त्र र समाजवादलाई व्यावहारिक राजनीतिक कार्यक्रमसँग जोड्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याइएको छ।

परम्परागत राजनीतिक संस्कार र लोकतान्त्रिक मूल्यको सम्मानसँगै पार्टीभित्र विचार, नीति र नेतृत्वमा आवश्यक सुधार गर्नुपर्ने विषय पनि महाधिवेशनको बहसको केन्द्रमा देखिएको छ।

कांग्रेसका लागि अहिलेको मुख्य चुनौती पुरानो राजनीतिक विरासत जोगाउनु मात्र नभई त्यसलाई नयाँ पुस्ताको आवश्यकता र बदलिँदो सामाजिक–आर्थिक परिस्थितिसँग जोड्नु हो। यसका लागि पार्टीभित्र नीतिगत बहसलाई बलियो बनाउने, संगठनलाई जनमुखी बनाउने र निर्णय प्रक्रियामा युवा तथा विभिन्न समुदायको सहभागिता बढाउने विषय महत्त्वपूर्ण मानिएका छन्।

समाजवादलाई व्यवहारसँग जोड्ने चुनौती

कांग्रेसले आफ्नो वैचारिक आधारका रूपमा अघि सारेको समाजवादलाई व्यवहारमा कसरी लागू गर्ने भन्ने प्रश्न पनि महाधिवेशनको महत्वपूर्ण विषय बनेको छ। समाजवादलाई केवल राजनीतिक दस्तावेज वा चुनावी नारामा सीमित नराखी रोजगारी, सामाजिक सुरक्षा, शिक्षा, स्वास्थ्य, श्रमको सम्मान र आर्थिक अवसरको समानतासँग जोड्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ।

नेपालको ठूलो जनसंख्या श्रममा निर्भर रहे पनि श्रमिक वर्गले रोजगारीको असुरक्षा, न्यून पारिश्रमिक, सामाजिक सुरक्षाको अभाव र महँगीजस्ता समस्याको सामना गरिरहेको छ। त्यसैले श्रमजीवी वर्गका सवाललाई पार्टीको आर्थिक तथा सामाजिक नीतिको केन्द्रमा राख्नुपर्ने बहस महाधिवेशनमा विशेष रूपमा चर्किएको छ।

विशेषगरी अनौपचारिक क्षेत्रमा कार्यरत श्रमिक, दैनिक ज्यालादारी मजदुर, किसान, स्वरोजगार तथा न्यून आय भएका परिवारका समस्यालाई राजनीतिक कार्यक्रमसँग जोड्नुपर्ने आवश्यकता छ। श्रमको सम्मान, न्यूनतम पारिश्रमिकको प्रभावकारी कार्यान्वयन, सामाजिक सुरक्षा र रोजगारी सिर्जनालाई दीर्घकालीन आर्थिक नीतिसँग जोड्नुपर्ने चुनौती कांग्रेससहित प्रमुख राजनीतिक दलहरूसामु खडा भएको छ।

वैदेशिक रोजगारी र प्रवासी नेपालीका सवाल

रोजगारीको खोजीमा ठूलो संख्यामा नेपाली युवा विदेशिनुपर्ने बाध्यता पनि महाधिवेशनको राजनीतिक बहसबाट अलग राख्न नसकिने विषय बनेको छ। वैदेशिक रोजगारीबाट प्राप्त रेमिट्यान्सले देशको अर्थतन्त्र धान्न महत्वपूर्ण योगदान गरे पनि वैदेशिक रोजगारीमा रहेका नेपाली श्रमिकका अधिकार, सुरक्षा र सामाजिक संरक्षणका प्रश्न अझै जटिल छन्।

वैदेशिक रोजगारीलाई केवल रेमिट्यान्ससँग जोडेर हेर्नेभन्दा सुरक्षित आप्रवासन, श्रमिकको अधिकार, बीमा, स्वास्थ्य, उचित पारिश्रमिक, कानुनी संरक्षण र स्वदेश फर्किएपछि पुनःएकीकरणजस्ता विषयलाई राज्यको दीर्घकालीन नीतिमा समेट्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याइएको छ।

प्रवासमा रहेका जनसम्पर्क समितिका प्रतिनिधिहरूले नेपालीलाई देशको आर्थिक विकासका साझेदारका रूपमा हेर्ने र उनीहरूको सीप, पूँजी तथा अनुभवलाई स्वदेशको विकाससँग जोड्ने नीति निर्माण गर्न पार्टी नेतृत्वलाई ध्यानाकर्षण गराएका छन्।

संगठन सुधार र नेतृत्वको प्रश्न

१५औँ महाधिवेशनले कांग्रेसको संगठनात्मक संरचनामाथि पनि गम्भीर समीक्षा गर्ने अवसर प्रदान गरेको छ। निर्वाचनको समयमा मात्र सक्रिय हुनेभन्दा निरन्तर जनतासँग जोडिने संगठन निर्माण, स्थानीय तहसम्म नीति तथा कार्यक्रमको प्रभावकारी कार्यान्वयन र पार्टी सदस्यको राजनीतिक प्रशिक्षणलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने आवश्यकता छ।

त्यसैगरी पार्टीभित्र नेतृत्व हस्तान्तरण, पुस्तान्तरण र समावेशी प्रतिनिधित्वको प्रश्न पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण बनेको छ। युवा, महिला, आदिवासी जनजाति, दलित, मधेसी, पिछडिएका क्षेत्र तथा प्रवासी नेपालीसँग सम्बन्धित विषयलाई पार्टीको मूल राजनीतिक बहसमा प्रभावकारी रूपमा समेट्ने विषयमा पनि महाधिवेशनले स्पष्ट दिशा दिनुपर्ने दबाब सिर्जना भएको छ।

लोकतन्त्रको अर्थ शासन मात्र होइन, जवाफदेहिता पनि

कांग्रेसको लोकतान्त्रिक पहिचानलाई बलियो बनाउन आन्तरिक लोकतन्त्र, पारदर्शिता र जवाफदेहिताको अभ्यास महत्वपूर्ण हुनेछ। लोकतन्त्र निर्वाचनमा प्रतिस्पर्धा गर्ने प्रणाली मात्र नभई असहमतिलाई सम्मान गर्ने, नागरिकका प्रश्न सुन्ने, राज्यसत्तालाई जवाफदेही बनाउने र संस्थागत शासन प्रणालीलाई बलियो बनाउने राजनीतिक संस्कार पनि हो।

यस दृष्टिले पार्टीभित्र आलोचना र बहसलाई स्थान दिने, निर्णय प्रक्रियालाई पारदर्शी बनाउने तथा जनताका वास्तविक समस्यालाई नीति निर्माणसँग जोड्ने विषय आगामी राजनीतिक यात्राका लागि महत्वपूर्ण हुने ठानिएको छ।

१५औँ महाधिवेशनको व्यापक अर्थ

कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनको मूल प्रश्न नेतृत्वमा को आउँछ भन्नेमा मात्र सीमित नरही कस्तो कांग्रेस निर्माण गर्ने र आगामी दशकको नेपालको राजनीतिक तथा आर्थिक दिशाबारे पार्टीको दृष्टिकोण के हुने भन्नेमा केन्द्रित हुनुपर्ने देखिन्छ।

इतिहासको सम्मान गर्दै परिवर्तनलाई आत्मसात् गर्ने, राष्ट्रियता, लोकतन्त्र र समाजवादलाई समकालीन आवश्यकता अनुरूप व्याख्या गर्ने, श्रमजीवी र निम्न आय भएका वर्गका मुद्दालाई प्राथमिकतामा राख्ने तथा प्रवासी नेपालीको योगदानलाई राष्ट्रिय विकाससँग जोड्ने विषयले महाधिवेशनको राजनीतिक बहसलाई थप अर्थपूर्ण बनाएको छ।

कांग्रेसको आगामी यात्रा नेतृत्व परिवर्तनभन्दा पनि नीति, संगठन र राजनीतिक संस्कारमा परिवर्तन ल्याउने दिशामा अघि बढ्न सके मात्र त्यसले नयाँ पुस्ताको विश्वास र जनअपेक्षासँग पार्टीलाई पुनः जोड्न सक्नेछ।