धादिङ । भोटेकोशी नदीमा आएको बाढीका कारण केही समयदेखि रोकिएको त्रिशूली नदीको र्‍याफ्टिङ सेवा पुनः सञ्चालन गर्ने तयारी सुरु भएको छ। त्रिशूली नदीमा र्‍याफ्टिङ सञ्चालनका लागि नदीको वर्तमान अवस्था, बहाव, धार तथा र्‍याफ्टिङ रुटमा आएको परिवर्तनबारे नेपाल एसोसिएसन अफ र्‍याफ्टिङ एजेन्सीजले स्थलगत निरीक्षण गरेको हो।

भोटेकोशीमा आएको बाढीपछि त्रिशूली नदीको बहाव र नदीको स्वरूपमा परिवर्तन आएको हुनसक्ने भन्दै र्‍याफ्टिङ व्यवसायी तथा गाइडहरूमा सुरक्षा चासो बढेको थियो। सोही अवस्थालाई मध्यनजर गर्दै र्‍याफ्टिङ सेवा पुनः सञ्चालन गर्नुअघि नदीको वास्तविक अवस्था बुझ्न स्थलगत निरीक्षण गरिएको हो।

हिमालयन रिभर गाइड एसोसिएसन र त्रिशुली रिभर साइड रिसोर्टको सहयोगमा गरिएको निरीक्षणमा नाराका अध्यक्ष कमल ठकुरी, कोषाध्यक्ष हिरा गुरुङ, पूर्वअध्यक्ष सूर्य जोशी, धादिङको गजुरीस्थित प्रहरी नायव निरीक्षक सुरज कार्की, त्रिशूली रिभरसाइड रिसोर्टका सञ्चालक उद्धव कडेललगायत र्‍याफ्टिङ क्षेत्रसँग सम्बन्धित व्यक्तिहरू तथा पत्रकारहरूको सहभागिता थियो।

निरीक्षण टोलीले भोटेकोशी बाढीपछि त्रिशूली नदीमा आएको परिवर्तनलाई प्रत्यक्ष रूपमा अवलोकन गरेको थियो। टोलीले नदीको बहाव, पानीको गति, नदीको धार, र्‍याफ्टिङ सञ्चालन हुने मुख्य रुट, सम्भावित जोखिमयुक्त स्थान तथा र्‍याफ्टिङका लागि आवश्यक अवस्थाबारे अध्ययन गरेको थियो।

नदीको धारमा सामान्य परिवर्तन, र्‍याफ्टिङ सञ्चालनमा समस्या नरहेको निष्कर्ष

स्थलगत निरीक्षणपछि सरोकारवालाले भोटेकोशी बाढीका कारण त्रिशूली नदीको धारमा केही सामान्य परिवर्तन आए पनि र्‍याफ्टिङ सञ्चालन नै गर्न नसकिने अवस्था नरहेको निष्कर्ष निकालेका छन्।

निरीक्षणका क्रममा नदीको बहाव तथा र्‍याफ्टिङका लागि आवश्यक अवस्थाको अध्ययन गर्दा तत्कालका लागि र्‍याफ्टिङ सञ्चालन गर्न सकिने अवस्था रहेको पाइएको सरोकारवालाले बताएका छन्। नदीमा आएको परिवर्तनलाई सामान्य रूपमा लिँदै आवश्यक सावधानी अपनाएर सेवा पुनः सञ्चालन गर्न सकिने उनीहरूको भनाइ छ।

र्‍याफ्टिङ सञ्चालनका क्रममा नदीको प्राकृतिक अवस्था, पानीको बहाव तथा मौसमअनुसार जोखिमको मूल्यांकन गर्नुपर्ने भए पनि हालको अवस्थाले व्यवसाय सञ्चालनमा प्रत्यक्ष अवरोध सिर्जना नगरेको निरीक्षणमा सहभागी सरोकारवालाको निष्कर्ष छ।

NARA लगायत र्‍याफ्टिङ क्षेत्रका प्रतिनिधिहरूले नदीको अवस्था प्रत्यक्ष रूपमा अवलोकन गरेपछि व्यवसायीहरूमा रहेको अन्योलसमेत केही हदसम्म हटेको बताएका छन्। बाढीपछि नदीको अवस्थाबारे स्पष्ट जानकारी नहुँदा र्‍याफ्टिङ सेवा रोकिएको भए पनि अहिले स्थलगत अध्ययनबाट तत्काल सञ्चालन गर्न सकिने अवस्था देखिएको उनीहरूको भनाइ छ।

करिब एक दर्जन कम्पनीलाई सेवा पुनः सञ्चालन गर्न आग्रह

त्रिशूली नदीमा र्‍याफ्टिङ सञ्चालन गर्दै आएका करिब एक दर्जन कम्पनीलाई सेवा पुनः सञ्चालन गर्न सरोकारवालाले आग्रह गरेका छन्। बाढीपछि रोकिएको र्‍याफ्टिङ व्यवसायलाई पुनः नियमित बनाउन सके यस क्षेत्रमा प्रत्यक्ष तथा अप्रत्यक्ष रूपमा आश्रित व्यवसायीलाई राहत पुग्ने उनीहरूको विश्वास छ।

त्रिशूलीमा र्‍याफ्टिङ व्यवसायसँग प्रत्यक्ष रूपमा गाइड, र्‍याफ्टिङ कम्पनीका कर्मचारी, चालक तथा अन्य श्रमिकहरू जोडिएका छन्। त्यस्तै, र्‍याफ्टिङका लागि आउने पर्यटकका कारण होटल, रिसोर्ट, रेस्टुरेन्ट, यातायात तथा स्थानीय व्यापार व्यवसायमा समेत आर्थिक गतिविधि हुने गरेको छ।

त्यसैले र्‍याफ्टिङ सेवा लामो समयसम्म बन्द रहँदा त्यसको प्रभाव केवल र्‍याफ्टिङ कम्पनीमा मात्र सीमित नभई स्थानीय पर्यटन व्यवसाय र त्यसमा निर्भर समुदायसम्म पुग्ने सरोकारवालाको भनाइ छ।

र्‍याफ्टिङ सेवा पुनः सञ्चालनमा आएपछि पर्यटकको आवागमन बढ्ने र त्यसबाट स्थानीयस्तरमा आर्थिक गतिविधि पुनः चलायमान हुने अपेक्षा गरिएको छ।

बाढीपछि उत्पन्न भएको अन्योल हटाउने प्रयास

भोटेकोशीमा आएको बाढीपछि त्रिशूली नदीमा पानीको बहाव र नदीको धारमा परिवर्तन भएको हुनसक्ने भन्दै र्‍याफ्टिङ सञ्चालनका विषयमा अन्योल उत्पन्न भएको थियो। विशेषगरी नदीको धार परिवर्तन, ढुंगा तथा बालुवाको थुप्रो, नयाँ जोखिमयुक्त स्थानको सिर्जना तथा पानीको बहावमा आएको परिवर्तनका कारण र्‍याफ्टिङका लागि नदी सुरक्षित छ कि छैन भन्ने विषयमा चासो बढेको थियो।

र्‍याफ्टिङमा नदीको प्राकृतिक अवस्थाले प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने भएकाले बाढी वा पहिरोजस्ता प्राकृतिक घटनापछि नदीको अवस्था पुनः मूल्यांकन गर्नु आवश्यक हुन्छ। यही आवश्यकतालाई ध्यानमा राख्दै NARA सहितका सरोकारवालाले स्थलगत निरीक्षण गरेका हुन्।

निरीक्षणका क्रममा नदीको विभिन्न भागको अवस्था हेर्नुका साथै र्‍याफ्टिङ सञ्चालन हुने रुटमा बाढीका कारण उल्लेख्य परिवर्तन भए–नभएको समेत अध्ययन गरिएको थियो। टोलीले नदीको बहाव र र्‍याफ्टिङका लागि आवश्यक अवस्थाबीचको सम्बन्धलाई समेत ध्यानमा राखेर स्थलगत अवस्था मूल्यांकन गरेको थियो।

स्थलगत निरीक्षणपछि हालको अवस्थालाई आधार बनाएर र्‍याफ्टिङ सञ्चालन गर्न सकिने निष्कर्ष निकालिएको हो।

पर्यटन व्यवसायमा सकारात्मक प्रभाव पर्ने अपेक्षा

त्रिशूली नदीमा र्‍याफ्टिङ सञ्चालन हुनु धादिङलगायत आसपासका क्षेत्रको पर्यटन व्यवसायका लागि महत्वपूर्ण मानिन्छ। र्‍याफ्टिङकै लागि विभिन्न स्थानबाट पर्यटक आउने भएकाले यससँग जोडिएका होटल तथा रिसोर्ट, रेस्टुरेन्ट, यातायात र अन्य व्यवसायले समेत लाभ लिने गरेका छन्।

र्‍याफ्टिङ रोकिँदा पर्यटकको आगमनमा कमी आउने र त्यसको प्रत्यक्ष असर स्थानीय व्यवसायमा पर्ने व्यवसायीहरूको भनाइ छ। त्यसैले नदीको अवस्था सुरक्षित रहेको निष्कर्ष आएपछि र्‍याफ्टिङ सेवा पुनः सञ्चालन गर्न सकिने वातावरण बन्नु पर्यटन व्यवसायका लागि सकारात्मक संकेतका रूपमा लिइएको छ।

विशेषगरी र्‍याफ्टिङ गाइड तथा नदीमा आधारित पर्यटन व्यवसायमा निर्भर परिवारका लागि सेवा पुनः सञ्चालन हुनु महत्वपूर्ण हुने सरोकारवालाको भनाइ छ। लामो समयसम्म व्यवसाय बन्द हुँदा आम्दानीको स्रोत प्रभावित हुने भएकाले सुरक्षित रूपमा सेवा सञ्चालनमा ल्याउन सकिए स्थानीयस्तरमा आर्थिक गतिविधि बढाउन सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।

त्रिशूली प्रमुख र्‍याफ्टिङ गन्तव्य

त्रिशूली नदी नेपालकै प्रमुख र्‍याफ्टिङ गन्तव्यका रूपमा परिचित छ। प्राकृतिक सौन्दर्य, नदीको बहाव, विभिन्न स्तरका जलयात्राका लागि उपयुक्त भूगोल तथा राजधानी काठमाडौंसँगको तुलनात्मक रूपमा सहज पहुँचका कारण त्रिशूलीमा लामो समयदेखि र्‍याफ्टिङ गतिविधि सञ्चालन हुँदै आएको छ।

त्रिशूलीमा हुने र्‍याफ्टिङले आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकलाई आकर्षित गर्दै आएको छ। छोटो समयमै र्‍याफ्टिङको अनुभव लिन चाहने पर्यटकका लागि पनि यो नदी महत्वपूर्ण गन्तव्यका रूपमा रहेको छ।

नदी आसपासमा सञ्चालनमा रहेका रिसोर्ट तथा अन्य पर्यटन व्यवसायले पनि र्‍याफ्टिङबाट आउने पर्यटकलाई लक्षित गरेर आफ्नो सेवा प्रदान गर्दै आएका छन्। त्यसैले त्रिशूलीमा र्‍याफ्टिङ सञ्चालन हुनु समग्र नदी पर्यटनसँग जोडिएको विषयका रूपमा हेरिन्छ।

बाढीपछि नदीको अवस्था स्पष्ट नहुँदा र्‍याफ्टिङ गतिविधि प्रभावित भए पनि स्थलगत निरीक्षणपछि तत्कालका लागि सञ्चालन गर्न सकिने निष्कर्षले व्यवसायीलाई राहत मिलेको छ।

सुरक्षा सावधानीलाई प्राथमिकता दिनुपर्नेमा जोड

सरोकारवालाले र्‍याफ्टिङ सञ्चालन गर्न सकिने अवस्था रहेको निष्कर्ष निकाले पनि नदीको प्रकृति र मौसमअनुसार सुरक्षा सावधानीलाई प्राथमिकता दिनुपर्नेमा जोड दिएका छन्।

र्‍याफ्टिङका क्रममा नदीको बहावमा अचानक परिवर्तन हुन सक्ने भएकाले गाइड तथा व्यवसायीले नियमित रूपमा नदीको अवस्था मूल्यांकन गर्नुपर्ने आवश्यकता रहेको छ। विशेषगरी वर्षा, माथिल्लो क्षेत्रमा हुने भारी वर्षा वा अन्य प्राकृतिक घटनाका कारण नदीको पानीको सतह तथा बहावमा परिवर्तन आउन सक्ने भएकाले त्यसलाई निरन्तर निगरानीमा राख्नुपर्ने सरोकारवालाको भनाइ छ।

बाढीपछि नदीको केही भागमा सामान्य परिवर्तन भएको अवस्थामा र्‍याफ्टिङ सञ्चालन गर्दा गाइडको अनुभव, सुरक्षा सामग्रीको प्रयोग तथा नदीको अवस्थाबारे पर्याप्त जानकारीलाई महत्वपूर्ण मानिएको छ।

व्यवसायीलाई पुनः सक्रिय हुन आग्रह

स्थलगत निरीक्षणबाट नदी र्‍याफ्टिङका लागि उपयुक्त रहेको निष्कर्ष आएपछि अब व्यवसायीहरूलाई नियमित रूपमा सेवा सञ्चालन गर्न बाटो खुलेको सरोकारवालाले बताएका छन्।

नाराले त्रिशूलीमा र्‍याफ्टिङ सञ्चालन गर्दै आएका कम्पनीहरूलाई आवश्यक सावधानी अपनाउँदै सेवा पुनः सुरु गर्न आग्रह गरेको छ। लामो समयसम्म सेवा रोकिँदा व्यवसायी तथा त्यसमा निर्भर श्रमिकमा परेको असर कम गर्न र पर्यटन गतिविधिलाई पुनः चलायमान बनाउन र्‍याफ्टिङ सञ्चालन महत्वपूर्ण हुने उनीहरूको भनाइ छ।

र्‍याफ्टिङ सञ्चालनसँगै त्रिशूली नदी आसपासका पर्यटन व्यवसायले पनि गति लिने अपेक्षा गरिएको छ। पर्यटकको आवागमन बढेपछि होटल तथा रिसोर्टमा बसोबास गर्ने पर्यटकको संख्या बढ्नुका साथै स्थानीयस्तरमा खाद्यान्न, यातायात तथा अन्य सेवाको मागसमेत बढ्ने अपेक्षा व्यवसायीको छ।

अब नियमित सञ्चालनको तयारी

भोटेकोशी बाढीपछि त्रिशूली नदीको अवस्थाबारे उत्पन्न भएको अन्योल हटाउन गरिएको स्थलगत निरीक्षणपछि र्‍याफ्टिङ व्यवसाय पुनः सञ्चालनका लागि सकारात्मक वातावरण बनेको छ।

सरोकारवालाले नदीको बहाव, धार र र्‍याफ्टिङ रुटको अवस्थाबारे स्थलगत अध्ययन गरी तत्कालका लागि सञ्चालनमा समस्या नरहेको निष्कर्ष निकालेसँगै त्रिशूलीमा रोकिएको र्‍याफ्टिङ गतिविधि पुनः सुरु हुने अपेक्षा गरिएको छ।

र्‍याफ्टिङ व्यवसायी, गाइड, होटल तथा रिसोर्ट सञ्चालक र स्थानीय पर्यटन व्यवसायीले समेत सेवा पुनः सञ्चालनलाई सकारात्मक रूपमा लिएका छन्। प्राकृतिक विपत्तिका कारण केही समय प्रभावित बनेको पर्यटन व्यवसायलाई पुनः पुरानै अवस्थामा फर्काउन र्‍याफ्टिङको नियमित सञ्चालनले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने विश्वास सरोकारवालाले व्यक्त गरेका छन्।

यससँगै त्रिशूली नदीमा र्‍याफ्टिङका लागि आउने आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकलाई सेवा प्रदान गर्ने तयारी व्यवसायीहरूले थालेका छन्। नदीको अवस्थालाई निरन्तर निगरानीमा राख्दै आवश्यक सुरक्षा मापदण्ड पालना गरेर र्‍याफ्टिङ सञ्चालन गर्ने वातावरण बनेको सरोकारवालाको भनाइ छ।

स्थलगत निरीक्षणबाट नदी र्‍याफ्टिङका लागि उपयुक्त रहेको निष्कर्ष आएपछि अब त्रिशूलीमा रोकिएको र्‍याफ्टिङ व्यवसायले पुनः गति लिने र यससँग जोडिएका पर्यटन व्यवसाय तथा स्थानीय समुदायले पनि राहत पाउने अपेक्षा गरिएको छ।