पेरिस। फ्रान्सभर सातान्तमा भएको दंगा र लुटपाटपछि फ्रान्सेली अधिकारीहरूले पेरिसका केही मध्य भागहरू र अन्य शहरहरूमा रातको समयमा कर्फ्यु लागू गरेका छन्।

पेरिस प्रहरीले बितेको सातान्तमा प्रदर्शनकारीहरू जम्मा भएको ‘प्लेस दे ला रिपब्लिक’ र ‘लेस हालेस’ किनमेल क्षेत्रमा स्थानीय समय अनुसार २३:०० देखि ०६:०० बजेसम्म कर्फ्यु लागू हुने जनाएको छ। शहरको केन्द्रका अन्य धेरै भागहरूमा अनुमतिविना भेला हुन प्रतिबन्ध लगाइएको छ।

युवाहरूको आवतजावत र भेलालाई सीमित गर्ने आंशिक कर्फ्यु दक्षिणका मार्सेई, बोर्दो, निस र लियोनका साथै उत्तरका लिल र अन्य शहरहरूमा घोषणा गरिएको छ।

विपरोधको पूर्वतयारीलाई लिएर विपक्षी नेताहरूबाट तीव्र आलोचना खेपेका, तर राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोनद्वारा राजीनामा अस्वीकृत भएका गृहमन्त्री लोरेन्ट न्युनेजले यसअघि प्रहरीले केही शहरहरूमा “नियन्त्रण गुमाएको” स्वीकार गरेका थिए।

प्रदर्शन गत महिना विद्यार्थीहरूले विद्यालयको अवस्था सुधारको माग गर्दै सुरु गरेका थिए, तर पछि यो अन्य धेरै मुद्दाहरूसँग जोडिँदै चर्किएको हो। यस सातान्तको प्रदर्शनमा ट्रेड युनियनहरू र विभिन्न विरोध समूहहरूको सहभागिताले प्रदर्शनकारीको संख्या अझ बढाएको थियो।

अधिकारीहरूका अनुसार २,५०० भन्दा बढी मानिसहरू पक्राउ परेका छन्। एएफपी (AFP) समाचार एजेन्सीका अनुसार प्रहरीको भीड-नियन्त्रण ग्रेनेडका कारण एक प्रदर्शनकारीको हात चुँडिएको छ भने करिब १,००० प्रहरी अधिकारी घाइते भएका छन्।

सोमबारको संकटकालीन बैठकपछि प्रधानमन्त्रीले कुन-कुन शहरमा लागू हुने भन्ने स्पष्ट नपारीकनै स्थानीय मेयरहरूलाई “आवश्यक परेको ठाउँमा” कर्फ्यु लागू गर्ने अधिकार दिइएको बताएका छन्।

देशमा संकटकाल लगाउने सम्भावनालाई नकार्न नसकेका प्रधानमन्त्री सेबास्टियन लेकोर्नुले हिंसाबाट प्रभावित क्षेत्रहरूलाई क्षतिबाट तङ्ग्रिन मद्दत गर्न सरकारले रकम छुट्याउने र उक्त रकम हिंसामा संलग्न व्यक्तिहरूबाटै असुल गरिने बताए।

“जसले सम्पत्तिमा क्षति पुर्‍याएका छन्, उनीहरूले नै क्षतिपूर्ति तिर्नुपर्ने सुनिश्चित गर्ने उपायहरू खोज्न एउटा नियम/कानुन ल्याइनेछ,” लेकोर्नुले भने। उनले दंगा र लुटपाटका कारण काम गर्न नसकेकाहरूका लागि आंशिक बेरोजगारी कोषको पनि घोषणा गरे।

त्यस्तै, न्युनेजले मुख्य योजनाकार वा उपद्रवीहरूको पहिचान गर्न २०० जना अनुसन्धानकर्ताहरूले सीसीटीभी (CCTV) फुटेजको विश्लेषण गरिरहेको बताए। उनले आइतबार राजीनामा दिने प्रयास गरेका थिए, तर एलिसी प्यालेसका अनुसार “सुरक्षा निकायको निरन्तर कमाण्डको आवश्यकतालाई ध्यानमा राख्दै” म्याक्रोनले अस्वीकार गरेका थिए। वक्तव्यमा म्याक्रोनले भनेका “गुप्तचर र पूर्वअनुमानका कमजोरीहरू” बारे न्युनेज पारदर्शी हुनुपर्ने उल्लेख छ।

फ्रान्सको च्याम्बर्स अफ कमर्स एण्ड इन्डस्ट्रीका प्रमुखका अनुसार सातान्तको हिंसाका कारण २,००० भन्दा बढी पसल र अन्य व्यवसायहरू प्रत्यक्ष रूपमा प्रभावित भएका छन्। यसका प्रमुख एलेन डि क्रेसेन्जोले रेडियो आरटीएललाई दंगाबाट भएको क्षति “सयौँ मिलियन युरो” अनुमान गरिएको बताए। सीसीआईको मार्सेई शाखाका अध्यक्ष ज्याक-लुक चोभिनले बीबीसीलाई भने कि शहरका धेरै पसल सञ्चालकहरू “गहिरो तनाव” मा छन् र आफ्नो व्यवसाय जोगाउने चिन्तामा छन्।

लुटिएका सामानहरू केही बिक्री गर्ने प्लेटफर्महरूमा बिक्रीका लागि राखिएको फ्रान्सेली सरकारका दुई मन्त्रीहरूले बताएका छन्। भिन्टेडका प्रवक्ताले चोरीका सामान बिक्री वा माग गर्नु “कडा रूपमा निषेधित” रहेको बताए। “यस सातान्तदेखि, हाम्रा टोलीहरूले लुटपाटसँग जोडिएका सूचीहरू पहिचान गर्न र हटाउन तुरुन्तै कदम चालेका छन्, र हामीले शंकास्पद सूचीहरूको निगरानी बढाएका छौँ,” कम्पनीले भन्यो।

इन्धनको बढ्दो मूल्य, जीवनयापनको लागत र विद्यालयलगायतका सार्वजनिक सेवाहरूको खस्कँदो अवस्थाको विरोधमा सातान्तमा करिब ५,५०,००० प्रदर्शनकारीहरू सडकमा उत्रिएका थिए। पेरिस, मार्सेई र अन्य साना-ठूला शहरहरूमा कालो कपडा, मास्क र बालाक्लाभा (मुखौटा) लगाएका दङ्गाकारीहरूको समूहले गाडी र भवनहरूमा आगो लगाउने तथा व्यवसायहरू लुट्ने गरेको देखिएको थियो।

मध्य शहर लिमोजमा, दङ्गाकारीहरूले शनिबार लगाएको आगोका कारण १९ औँ शताब्दीको भव्य नगरपालिका भवन (सिटी हल) पूर्ण रूपमा ध्वस्त भएको छ। आगोले उग्र रूप लिँदा यसको घण्टाघर (क्लक टावर) र छाना भत्किएको थियो।

फ्रान्सस्थित अमेरिकी दूतावासले आफ्ना नागरिकहरूलाई हालैका प्रदर्शनहरूबाट प्रभावित क्षेत्रहरूबाट टाढा रहन चेतावनी (अलर्ट) जारी गरेको छ। चेतावनीमा ठूला भेलाहरूको नजिक परेमा “सावधानी अपनाउन” भनिएको छ। चीन र जर्मनीले पनि यस्तै किसिमका चेतावनी जारी गरेका छन्।

केही राजनीतिज्ञहरूले यस हिंसामा वामपन्थी दल ‘ला फ्रान्स इन्सुमिज’ को भूमिका रहेको आरोप लगाएका छन्। लेकोर्नुले यसअघिको पत्रकार सम्मेलनमा केही समूहहरू “राष्ट्रपति निर्वाचनसम्म देशमा अराजकता सिर्जना गर्न चाहन्छन्” भन्दै आरोप लगाएका थिए।

आउँदो वर्ष हुने राष्ट्रपतीय निर्वाचनमा उम्मेदवार बन्न लागेका सो पार्टीका नेता जाँ-लुक मेलान्चोनले फ्रान्सेली प्रधानमन्त्रीलाई “आफ्नो आरोप प्रमाणित गर्न” वा “माफी माग्न, चुप लाग्न र अराजकता भड्काउन छाड्न” चुनौती दिँदै प्रतिक्रिया दिएका छन्।