सीएनएन।  राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले मंगलबार इजरायललाई दिँदै आएको ४ अर्ब डलरको सहायता वर्षको अन्त्यमा बन्द गर्ने घोषणा गरेका छन्, किनकि “उनीहरूलाई यसको आवश्यकता छैन।”

निर्वाचनको दिनको बिहान फक्स न्युजसँग कुरा गर्दै ट्रम्पले इजरायलप्रतिको अमेरिकी सहयोग डेमोक्रेटहरूको लागि एक शक्तिशाली राजनीतिक मुद्दा बनेको बताए र इजरायललाई सहयोगको खाँचो नरहेको अवस्थामा मिचेलका डेमोक्रेटिक सिनेट उम्मेदवार अब्दुल एल-सayed जस्ता उम्मेदवारहरूबाट किन “रिपब्लिकनहरूले प्रहार सहनुपर्ने” भन्दै प्रश्न गरे।

“यो एउटा नराम्रो राजनीतिक मुद्दा हो, किनकि जब तपाईं भन्नुहुन्छ, ‘हामी सबैलाई किन ४ अर्ब डलर नदिने?’ इजरायल हाम्रो नम्बर एक हो; हामी अरू कसैभन्दा उनीहरूलाई बढी दिन्छौं, र अब उनीहरूलाई यसको आवश्यकता छैन,” उनले भने।

अमेरिकाले सन् २०१८ मा सुरु भएको १० वर्षको समझदारीपत्र अन्तर्गत इजरायललाई वार्षिक ३.८ अर्ब डलरको सैन्य सहायता प्रदान गर्दै आएको छ। यो सम्झौता २०२८ मा समाप्त हुने तय छ। ट्रम्पले यो वर्षको अन्त्यमा यसलाई खारेज गर्ने संकेत गरेका छन्।

इजरायलले उक्त सहायता रकम अमेरिकी हतियार खरिद गर्न प्रयोग गर्न पाउने व्यवस्था छ, जसले गर्दा सो रकम अन्ततः अमेरिकी हतियार निर्माताहरूकै हातमा पुग्छ।

ट्रम्पले यदि इजरायललाई पैसाको खाँचो परेको भए आफूले सहायता जारी राख्ने बताए, तर आफूले इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुसँग “सझौता गरेको” थपे। सीएनएनले थप विवरणका लागि नेतान्याहुको कार्यालय र ह्वाइट हाउसलाई सम्पर्क गरेको छ।

यो घोषणा-र ट्रम्पले यसलाई अमेरिकी राजनीतिसँग स्पष्ट रूपमा जोड्नु-ले इजरायलप्रतिको अमेरिकी समर्थन डेमोक्रेट र रिपब्लिकन दुवैका लागि कति धेरै ध्रुवीकरणकारी बनेको छ भन्ने देखाउँछ।

यद्यपि, पूर्व अमेरिकी अधिकारीहरूले मंगलबार मतदानको दिनमा यस समाचारले मतदाताहरूमा कुनै भिन्नता ल्याउनेछ भन्नेमा शंका व्यक्त गरे। विशेष गरी यदि अमेरिकाले इरानविरुद्ध सैन्य कारबाही पुनः सुरु गरेमा, प्रशासनले वास्तवमै सैन्य सहायता कटौतीको पालना गर्छ कि गर्दैन भन्नेबारे पनि उनीहरूले प्रश्न उठाएका छन्। कोष विनियोजन गर्ने अधिकार कंग्रेसको पनि हो।

तथापि, इजरायललाई दिने सहायता अन्त्य गर्ने ट्रम्पको यो अचानक योजना इजरायललाई दिइने अमेरिकी सैन्य समर्थनको एक प्रमुख आधारलाई हटाउने ठूलो फेरबदल जस्तो देखिएको छ।

विभिन्न अमेरिकी प्रशासनका लागि पूर्व मध्यपूर्व वार्ताकार आरोन डेभिड मिलरले “इजरायलको मुद्दा रिपब्लिकन पार्टीभित्र अत्यधिक ध्रुवीकरणकारी मुद्दा बनेको छ” भने।

“तपाईंसँग टकर कार्लसन, मार्जोनी टेलर ग्रीन र अन्य जस्ता मागाका बाहिरी व्यक्तिहरू छन्, र स्वयम् उपराष्ट्रपति छन्, जसले सायद इजरायलसँगको यस प्रकारको घनिष्ठ सम्बन्धमा कुनै मूल्य नदेख्ने एक महत्त्वपूर्ण निर्वाचन क्षेत्रको प्रतिनिधित्व गर्छन्,” उनले भने।

यो घोषणा इजरायलको चुनावको एक साता  आएको छ, जसमा अमेरिकी राष्ट्रपतिले नेतान्याहुलाई पूर्ण समर्थनको प्रस्ताव गरेका थिए। ट्रम्पले नेतान्याहुलाई “संयुक्त राज्य अमेरिकाले इजरायलबाट अपेक्षा गर्ने किसिमको साझेदार, जसको लागि उसले धेरै गरेको छ” भनेका थिए। उपराष्ट्रपतिए जे.डी. भान्सले भने त्यो समर्थन दोहोराएका थिएनन्।

मिलरले नेतान्याहु सत्तामा रहनका लागि गठबन्धन बनाउने प्रयास गरिरहेको बेला यो घोषणाको समय “असहज” रहेको बताए।

“गठबन्धन वार्ताको बीचमा, यहाँ तपाईंसँग संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपतिले अमेरिका-इजरायल सम्बन्धको एक प्रमुख तत्वलाई शून्यमा झार्दैछ भनेर एकपक्षीय रूपमा घोषणा गर्नुभएको छ,” उनले सीएनएनलाई बताए।

नेतान्याहुका मुख्य राजनीतिक प्रतिद्वन्द्वी तथा प्रधानमन्त्री बन्ने ९लक्ष्यका साथ गठबन्धन सम्झौता गर्ने प्रयास गरिरहेका गादी आइजेनकोटका यस समाचारप्रति कडा प्रतिक्रिया आएको छ।

“अमेरिकाकफ साथको विशेष सम्बन्ध इजरायलको राष्ट्रिय सुरक्षाको केन्द्रीय घटक हो। रक्षा संस्थाले इजरायली नागरिकहरूसँगै सञ्चार माध्यमबाट रणनीतिक सम्बन्धको संरचनामा आएको परिवर्तनबारे थाहा पाउनुले बेन्जामिन नेतान्याहुको आचरण वास्तविक खतरा हो भन्ने देखाउँछ। अब उहाँमाथि विश्वास गर्न सकिँदैन र उहाँलाई हटाउनै पर्छ,” आइजेनकोटने एक्समा एक पोस्टमा भने।

ट्रम्प र नेतान्याहुबीचको अन्तिम पटकको कुराकानी शनिबार भएको थियो। त्यसपछि उनीहरूबीच कुराकानी भएको छ कि छैन स्पष्ट छैन।

नेतान्याहुले इजरायललाई दिइने अमेरिकी सैन्य सहायता अन्त्य गर्नुपर्ने आवश्यकता बारे खुलेर कुरा गर्दै आएका छन्, तर यति छोटो समयसीमामा कहिल्यै गरेका थिएनन्। गत मे महिनामा, समझदारीपत्रको स्थान लिनको लागि अमेरिका र इजरायलले नयाँ सम्झौतामा औपचारिक वार्ता सुरु गरेका थिए, यद्यपि कुनै खाका तयार छ कि छैन स्पष्ट छैन।

गत साताको चुनावको केही दिन अगाडि, नेतान्याहुले एक इजरायली न्युज च्यानललाई अमेरिकी सहायताको अन्त्य नजिकिँदैछ भनेका थिए। “यदि तपाईंलाई लाग्छ कि हामीले दुई पटक सुरक्षित गरेको कुरा, रक्षा बजेटका लागि अमेरिकी सहायताको दशौं अर्ब डलर पाइरहनुहुन्छ भने, हामी पाउनेछैनौं भन्ने तथ्यमा बानी बस्नुहोस्,” उनले भने।

फक्समा सोधिएको प्रश्नमा, के उनले ४ अर्ब डलरको सैन्य सहायता वा चेकको रूपमा ४ अर्ब डलर काट्दैछन् भनी सोध्दा, ट्रम्पले भने, “तपाईं जसरी परिभाषित गर्न चाहनुहुन्छ।”

“तपाईं यसलाई वस्तु विनिमय (बार्टर) मान्न सक्नुहुन्छ। तपाईं यसलाई सैन्य सहायता वा नगद मान्न सक्नुहुन्छ। हामी उनीहरूलाई जे दिन्छौं—४ अर्ब डलरका सामान र पैसा-र उनीहरूलाई यसको आवश्यकता छैन। अनि मलाई बीबी नेतान्याहुले सम्पर्क गर्नुभयो, र हामी यस बारेमा केही वर्षदेखि कुरा गरिरहेका छौं किनभने यो धेरै पैसा हो,” ट्रम्पले भने।

उनले इजरायलले “चाहेको जतिसुकै कुरा खरिद गर्न सक्ने” बताए।

लोकतान्त्रिक (डेमोक्रेटिक) र रिपब्लिकन दुवै प्रशासन अन्तर्गत, अमेरिकाले इजरायललाई महत्त्वपूर्ण सैन्य समर्थन प्रदान गर्दै आएको छ। ट्रम्पको दोस्रो कार्यकालमा पनि यो निरन्तर जारी रहेको छ, जसमा सेप्टेम्बरमा प्रशासनले इजरायललाई २.८ अर्ब डलरको भारी बम बिक्री गर्ने स्वीकृति दिएको थियो।

मिलरले इजरायलले अमेरिकी सहायता बिना नै सैन्य रूपमा आफ्नो रक्षा गर्न सक्ने बताए तापनि, इरानसँगको पुनरुत्थानको युद्धको खतराको बीचमा अमेरिकाले “अहिले नै धारा बन्द गर्छ” भन्नेमा शंका व्यक्त गरे।

इजरायललाई दिइने निरन्तर अमेरिकी सैन्य समर्थनको विरोधमा, विशेष गरी डेमोक्रेटहरूबाट, कङ्ग्रसभित्र बढ्दो दबाब रहेको छ। यद्यपि, जुलाईमा हाउस (प्रतिनिधिसभा) बाट पारित भएको वार्षिक रक्षा विधेयकको एक प्रावधानले रक्षा प्रविधिमा अमेरिका र इजरायलबीचको सहयोगलाई सुदृढ र संहिताकरण गर्नेछ।

ट्रम्पको घोषणा पछि इजरायलको वामपंथीय डेमोक्र्याट्स पार्टीका प्रमुखले नेतान्याहुको कडा आलोचना गर्दै यसलाई “ठूलो असफलता” भनेका छन्।

इजरायली सेनाका सेवानिवृत्त उप-प्रमुख याइर गोलानले एक्समा एक विज्ञप्ति जारी गर्दै भने, “एक जिम्मेवार प्रधानमन्त्रीले अमेरिकी सहायता बढाउनको लागि लडाइँ गर्थे, यसलाई हटाउन होइन। नेतान्याहुले सुरक्षा र आर्थिक संकटलाई गहिरो बनाउँदै इजरायलको भविष्यलाई खतरामा पार्दै हुनुहुन्छ।”

नेतान्याहुका जीवनीकार तथा पत्रकार एन्शेल फेफरले ट्रम्पको अचानक घोषणा कि वर्षको अन्त्यमा इजरायललाई दिइने अमेरिकी सहायता अचानक बन्द हुनेछ, इजरायलका सबैभन्दा लामो समयसम्म सेवा गर्ने नेता र ट्रम्प प्रशासनसँगको सम्बन्ध व्यवस्थापन गर्ने नेतान्याहुको भित्री वृत्तका सदस्य रोन डर्मरका लागि व्यक्तिगत असफलता भएको बताए।

“नेतान्याहु र डर्मर दुवैले अमेरिकी राजनीतिमा सबैभन्दा ठूलो विशेषज्ञ भएको दाबी गर्छन्, उनीहरूले नै संयुक्त रूपमा अमेरिका-इजरायल सम्बन्धमा सबैभन्दा नाटकीय गिरावटको देखरेख गरेका छन्,” उनले एक्समा भने।