काठमाडौं । भारतको सबैभन्दा महँगो फिल्म भनिएको ‘रामायण’ विश्वभरका सिनेमाघरहरूमा रिलिज भएको छ।

रामायणको यो भव्य कथालाई दुई भागमा बनाइएको छ। यसलाई भारतीय चलचित्र इतिहासको सबैभन्दा महँगो फिल्महरू मध्ये एक भनिएको छ।

फिल्मबाट अपेक्षाहरू धेरै ठूला छन्, तर सुरुवाती समीक्षाहरूमा यसले मिलाजुली प्रतिक्रिया पाएको छ।

नितेश तिवारीको निर्देशनमा बनेको ‘रामायण: राइज अफ ए लिजेन्ड’ दुई फिल्मको सिरिजको पहिलो भाग हो। यो ठूलो प्रोजेक्टमा बलिउडका केही धेरै ठूला नामहरू सामेल छन्।

फिल्ममा हलिउडका भिजुअल इफेक्ट्स विशेषज्ञहरूले काम गरेका छन्। यसको संगीतको जिम्मेवारी दुई ओस्कर विजेता संगीतकारहरूले सम्हालेका छन्।

यस फिल्मको उद्देश्य भारतको सबैभन्दा सम्मानित कथाहरू मध्ये एकलाई विश्वभरका दर्शकहरूसम्म पुर्‍याउनु हो।

हिन्दू धर्मका प्रमुख महाकाव्यहरूमा सामेल रामायणको कथा शताब्दीौंदेखि र धेरै देशहरूमा सुनाइँदै आइएको छ।

यसको झलक कविता, मन्दिरका मूर्तिहरू, कठपुतली कला र लोक रङ्गमञ्चमा पाइन्छ। पिँढी दर पिँढी यो कथा सुनाइँदै आइएको छ।

रामायणले धेरै राजवंशा र साम्राज्यहरूको उताचढाव देखेको छ। यसले धार्मिक आस्था र राजनीतिक आन्दोलनहरूलाई पनि प्रेरित गरेको छ।

समय-समयमा टिभी र सिनेमाले पनि यो कथालाई नयाँ रूपमा पेस गरेका छन्। नितेश तिवारीको फिल्म प्रेम, कर्तव्य, वनवास र युद्धको परिचित कथालाई फेरि अगाडि ल्याउँछ।

यस फिल्मको संसारमा देवता र राक्षसहरू छन्। दिव्य अस्त्रहरू छन् र शक्तिशाली साम्राज्यहरू पनि।

रणबीर कपूरले अयोध्याका आदर्श राजकुमार भगवान रामको भूमिका निभाएका छन्।

उनलाई १४ वर्षका लागि आफ्नो राज्यबाट वनवास पठाइन्छ। उनी आफ्नी पत्नी सीताका साथ जङ्गल जान्छन्।

सीताको भूमिका साई पल्लवीले निभाएकी छिन्। रावणले उनको अपहरण गर्छ।

राम-रावणको महायुद्ध फिल्मको दोस्रो भागमा देखाइनेछ। यसलाई अर्को वर्ष रिलिज गर्ने योजना छ।

फिल्मका निर्माता नमित मल्होत्रा भिजुअल इफेक्ट्स कम्पनी डीएनईजीका प्रमुख हुन्।

डीएनईजीले ‘ड्युन’ र ‘इन्टरस्टेलर’ जस्ता हलिउडका ठूला फिल्महरूमा काम गरेको छ।

फिल्मको संगीत एआर रहमान र हान्स जिमरले मिलकर तयार गरेका छन्।

एआर रहमान ‘स्लमडग मिलेनियर’ का लागि ओस्कर जितिसकेका छन्।

त्यस्तै, हान्स जिमरले ‘ग्लाडिएटर’, ‘द डार्क नाइट’ र ‘ड्युन’ जस्ता फिल्महरूका लागि संगीत दिएका छन्। उनको संगीतले आधुनिक हलिउडको एक खास पहिचान बनाएको छ।

फिल्म दिवालीभन्दा केही दिन अगाडि रिलिज भएको छ।

दिवाली उज्यालोको चाड हो। यो भगवान राम वनवासपछि अयोध्या फर्किएको उत्सव पनि हो।

तर अहिलेसम्म फिल्मले पाएको प्रतिक्रिया मिलाजुली रहेको छ।

एनडीटीवीका साबल चटर्जीले फिल्मलाई पाँचमध्ये तीन स्टार दिए।

उनको भनाइ छ कि फिल्मको भिजुअल चम्किलोपन पटक-पटक कथामाथि भारी पर्छ।

उनले लेखे कि धेरैजसो समय फिल्मको विशाल पैमाना नै सबैभन्दा बढी ध्यान खिच्छ।

उनका अनुसार, कलाकारहरूको अभिनय पनि काफी असमान छ।

‘हिन्दुस्तान टाइम्स’ का ऋषभ सुरी फिल्मलाई लिएर बढी उत्साहित देखिए। उनले यसलाई चार स्टार दिए।

उनले लेख्दै भने, “यो देखेर खुसी लाग्यो कि यति धेरै पैसा पर्दामा देखिन्छ।”

उनले कलाकारहरूको अभिनय र भिजुअल इफेक्ट्सको तारिफ गरे।

यद्यपि, उनलाई फिल्मको पहिलो भाग सुस्त लाग्यो। संगीत पनि उनलाई अपेक्षा अनुसार प्रभावकारी लागेन।

‘इन्डियन एक्सप्रेस’ की शुब्रा गुप्ताले फिल्मलाई तीन स्टार दिइन्।

उनले मानिन् कि सुरुमा फिल्मको यति ठूलो आकारलाई लिएर उनलाई सन्देह थियो।

तर बिस्तारै उनी फिल्मबाट प्रभावित हुँदै गइन्।

उनले यसलाई “राम्रो महाकाव्य” भनिन्।

उनका अनुसार, फिल्ममा जादु, रोमाञ्चक र साहसिक घटनाहरूको भरमार छ।

उनले लेखिन् कि फिल्म निर्माताहरू यति विशाल कथालाई सम्हाल्नमा सफल रहेका छन् र उनीहरू कथाको बोझमुनि दबेका छैनन्।

अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा पनि फिल्मलाई लिएर अलग-अलग प्रतिक्रियाहरू सामने आएका छन्।

‘द गार्जियन’ मा पिटर ब्राडशाले यसलाई “अत्यन्तै रोचक, जोसले भरिपूर्ण र शानदार भारतीय महाकाव्यात्मक मेलोड्रामा” भने।

उनलाई रामको वनवासको कारण बन्ने राजपरिवारको षड्यन्त्रमा शेक्सपियरको झलक देखियो।

सीतालाई बचाउनका लागि रामको यात्राले उनलाई होमरका महाकाव्यहरूको याद दिलायो।

फिल्मका विशाल दृश्य र काल्पनिक संसारले उनलाई ‘द लर्ड अफ द रिङ्ग्स’ र ‘द लायन किङ’ को पनि याद दिलायो।

उनले लेखे, “यो एक अत्यन्तै अद्भुत रोमाञ्चक यात्रा हो।”

ब्राडशाले फिल्मलाई चार स्टार दिए।

यद्यपि, केही समीक्षकहरू यसबाट कम प्रभावित भए।

आइजीएनका सिद्धान्त अदलखाले फिल्मलाई १० मा ४ अङ्क दिए।

उनले एक्शन दृश्यहरूलाई खराब बताए। कम्प्युटरबाट बनाएका दृश्यहरूलाई पनि उनले आँखालाई बिझाउने खालका भने।

‘नेक्स्ट बेस्ट पिक्चर’ का जियोभानी लागोले फिल्मलाई १० मा ५ अङ्क दिए।

उनले रावणको रूपमा यशको दमदार उपस्थितिको तारिफ गरे।

एआर रहमान र हान्स जिमरको संगीतको पनि प्रशंसा गरे।

तर उनको मान्यता थियो कि यति विशाल कथालाई ‘गेम अफ थ्रोन्स’ जस्तो टिभी सिरिजको रूपमा धेरै राम्रो तरिकाले पेस गर्न सकिन्थ्यो।

अङ्ग्रेजी संस्करणमा कलाकारहरूको ओँठको चाल बदल्नका लागि एआईको प्रयोगको पनि आलोचना भयो।

नितेश तिवारीले भने कि यसको उद्देश्य अन्तर्राष्ट्रिय दर्शकहरूका लागि फिल्मलाई अझ बढी सजिलै बुझ्न लायक बनाउनु थियो।

तर सिद्धान्त अदलखाले यसको तुलना कमेडी स्केचका लागि स्थिर तस्बिरहरूमा मुखको हावभावलाई आवश्यकताभन्दा बढी बढाएर देखाउने कुरासँग गरे।

भारतमा यो फिल्मको तुलना रामायणका पुराना प्रस्तुतीहरूसँग पनि भइरहेको छ।

खास गरी रामानंद सागरको ‘रामायण’ सँग।

करिब चार दशक पहिले यो टिभी सिरिजले पूरै देशलाई आफ्नो प्रभावमा लिएको थियो।

त्यसका सेट र स्पेशल इफेक्ट्स आज भले नै साधारण लाग्न सकून्, तर त्यो समयमा त्यसको असर धेरै ठूलो थियो।

१९८७ मा जब यो सिरिज पहिलो पटक प्रसारित भयो, तब आइतबारको बिहान भारतमा लगभग भक्तिमय सन्नाटा छाउँथ्यो।

सडकहरू खाली हुन्थे। पसलहरूका सटर बन्द हुन्थे।

छिमेकीहरू एकसाथ टिभी अगाडि जम्मा हुन्थे।

केही दर्शकहरू प्रसारणभन्दा अगाडि नुहाउँथे, धूपबत्ती बाल्थे र टिभी स्क्रिनमा माला चढाउँथे।

उनीहरू कार्यक्रम हेर्ने तयारी लगभग त्यसरी नै गर्थे जसरी पूजाको तयारी गरिन्छ।

न्यूयोर्क युनिभर्सिटीका मिडिया विशेषज्ञ अरविन्द राजगोपालले २०१९ मा बिबिसीलाई बताएका थिए कि कैयौंपटक ट्रेन र बसहरू समेत रोकिन्थे।

यात्रुहरू ओर्लेर सडक किनारी लागेको टिभीमा यो कार्यक्रम हेर्दथे।

सरकारी दूरदर्शन नेटवर्कमा प्रसारित यो सिरिजका ७८ एपिसोड थिए। यसका सबैभन्दा लोकप्रिय भागहरूलाई करिब आठदेखि १० करोड दर्शकहरूले हेरेका थिए।

त्यो दौरमा यति धेरै दर्शक हुनु धेरै ठूलो कुरा थियो।

त्यतिबेला भारतमा टिभी हुनु पनि एक किसिमको विलासिता मानिन्थ्यो।

यस सिरिजका कलाकारहरू पनि मानिसहरूको लागि श्रद्धाको विषय बने।

रामको भूमिका निभाउने अरुण गोविलले बताएका छन् कि उनलाई देखेर धेरै मानिसहरू रुन थाल्थे र उनका खुट्टा छुन्थ्ये।

अब नितेश तिवारीको फिल्ममा अरुण गोविल पनि देखिएका छन्।

उनले रामका बुवा दशरथको भूमिका निभाएका छन्।

यो कास्टिङमा पुराना यादहरूको झलक पनि देखिन्छ।

रामायणका दोस्रो रूपान्तरणहरूले पनि यो महाकाव्यलाई आ-आफ्नै तरिकाले पेस गरेका छन्।

१९९२ को भारत-जापानको एनिमेटेड फिल्म ‘रामायण: द लिजेन्ड अफ प्रिन्स रामा’ ले हातले बनाएका मसिनो एनिमेशनको मद्दतले यो कथालाई जीवन्त बनाएको थियो।

नितेश तिवारीको ‘रामायण’ सँग यस्ता प्राविधिक सुविधाहरू छन्, जसको कल्पना यसका पुराना रूपान्तरणहरूमा सायदै गर्न सकिन्थ्यो।

तर यो फिल्ममाथि ती पिँढीहरूको अपेक्षाहरूको पनि ठूलो दबाब छ, जो रामायण र त्यसका पात्रहरूसँगै हुर्किएका छन्।

यो फिल्म भारतको यस्तो दौरमा पनि आएको छ, जब राम हिन्दू पहिचानको एक शक्तिशाली प्रतीक बनेका छन्।

पछिल्लो डेढ दशकमा रामायणका लोकप्रिय व्याख्याहरू र नयाँ रूपान्तरणहरू पनि विवादमा घेरिएका छन्।

२०२३ मा आएको ठूलो बजेटको फिल्म ‘आदिपुरुष’ पनि रामायणको कथामा आधारित थियो।

यसलाई कैयौं मोर्चामा विरोधको सामना गर्नुपर्यो।

हिन्दू संगठनहरूले धार्मिक पात्रहरूको अपमान गरेको आरोप लगाउँदै फिल्ममा प्रतिबन्ध लगाउने माग गरे।

केही आलोचकहरूले त्यस फिल्ममा रावणको चित्रणमाथि पनि सवाल उठाए।

उनको भनाइ थियो कि यसमा मुगलकालीन तस्बिरहरूको प्रयोग गरियो र मुसलमानहरूलाई लिएर बनेका रुढ धारणाहरूलाई मजबुती दिइयो।

फिल्मका संवादहरू र भिजुअल इफेक्ट्सको पनि आलोचना भयो।

नयाँ फिल्ममा यी पात्रहरूलाई निभाउने कलाकारहरूले यो जिम्मेवारीको दबाबलाई गहिरोसँग महसुस गरे।

रणबीर कपूरले बिबिसी एसियन नेटवर्कका हारुन रसिदसँग भने, “म डरले भरिएको थिएँ।”

उनले भने, “मलाई लाग्यो कि सायद म यो भूमिकाका लागि बढी उमेरको छु। म यससँग न्याय गर्न सक्दिनँ।”

रणबीर कपूरले यो भूमिकालाई आफ्नो जीवनको एक ठूलो अवसर बताए।

तर उनले भने कि करोडौं मानिसहरूको पूजनीय किरदारलाई निभाउनमा त्यस्तो रचनात्मक स्वतन्त्रता पाइँदैन, जस्तो उनले अर्को फिल्महरूमा पाएका थिए।

सीताको भूमिका निभाउने साई पल्लवीले भनिन् कि यो अनुभव कलात्मक हुनुका साथ-साथै आध्यात्मिक पनि थियो।

उनी एक धार्मिक परिवारमा हुर्किएकी छिन्।

उनले भनिन् कि उनले यो भूमिकालाई सिर्फ अभिनयको रूपमा मात्र हेरिन्।

उनका लागि यो व्यक्तिगत विकासको पनि एक अवसर थियो।

दर्शकहरूले यो फिल्मलाई कति मन पराउँछन्, यो छिट्टै स्पष्ट हुनेछ।

जसरी-जसरी धेरै दर्शकहरू सिनेमाघरहरूमा पुग्नेछन्, यसको लोकप्रियताको तस्बिर पनि स्पष्ट हुँदै जानेछ।

तर नतिजा जेसुकै होस्, यो फिल्म भारतका लागि एक ठूलो सांस्कृतिक क्षण हो।

यो पिँढीहरूदेखि लोकप्रिय रहेको कथालाई अभूतपूर्व आकारमा ठूलो पर्दामा लिएर आएको छ।