काठमाडौं । रुस र युक्रेनले ब्ल्याक सी हुँदै अनाज निर्यातमा महत्वपूर्ण सम्झौता गरेका छन्, तर त्यसको २४ घण्टाभित्र युक्रेनी बन्दरगाह सहर ओडेसामा मिसाइल आक्रमणको खबर आएको छ ।

युक्रेनी सेनाले ओडेसामा चारवटा क्षेप्यास्त्र प्रहार भएको र दुईवटा क्यालिबर क्रुज मिसाइल बन्दरगाहमा खसेको बताएको छ। यसैबीच युक्रेनले आक्रमणबाट बन्दरगाहमा क्षति पुगेको बताए पनि त्यसको बाबजुद निर्यातको तयारी भइरहेको छ ।

युक्रेनी विदेश मन्त्रालयले पनि अन्न निर्यात सम्झौता असफल भएमा रुस जिम्मेवार हुने बताएको छ।

ओडेसाका मन्त्री ओलेक्सी गोन्चरेन्कोले भने, “यो सम्झौता अनुसार रुसले कुनै पनि बन्दरगाहमा आक्रमण गर्ने छैन किनभने यसले निर्यातलाई असर गर्छ। यो सम्झौताको स्पष्ट उल्लङ्घन हो। यो संयुक्त राष्ट्रको अपमान गरिएको जस्तो हो। रसियाले एक पटक फेरि विश्वलाई देखाएको छ कि उसले सम्झौताको सम्मान गर्दैन।”

संयुक्त राष्ट्र संघका महासचिवले पनि आक्रमणको निन्दा गर्दै अन्न सम्झौता कार्यान्वयन गर्न अत्यन्त जरुरी रहेको बताए ।

युरोपेली संघका विदेश नीति मामिला प्रमुख, ज्युसेप बुरेलले भनेका छन् कि रूसले अन्न निर्यातको लागि महत्त्वपूर्ण गन्तव्यमा आक्रमण गरेर अन्तर्राष्ट्रिय नियमहरू उल्लङ्घन गरिरहेको छ। यसबारे रुसले अहिलेसम्म कुनै प्रतिक्रिया दिएको छैन ।

गएराति रुस र युक्रेनबीच भएको सम्झौतापछि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा गहुँको मूल्य तीन प्रतिशतले घटेर युद्धपूर्वको स्तर अर्थात् प्रति बुशेल ८ सय डलर पुगेको छ ।

युद्ध पछि, गहुँको मूल्य प्रति बुशेल १३०० डलरमा पुग्यो। टर्की र संयुक्त राष्ट्र संघको मध्यस्थतामा इस्तानबुलमा भएको सम्झौता अनुसार गहुँ र मकै युक्रेनको बन्दरगाहबाट कालो सागर हुँदै अन्य देशमा ढुवानी गरिने छ ।

यसअन्तर्गत रुसले खाद्यान्न र मल बोक्ने जहाज र बन्दरगाहमा आक्रमण नगर्ने बताएको छ । युक्रेनले जहाजहरूमा हतियार लुकाइएको छैन भनेर पुष्टि गर्नका लागि जहाजहरूको अनुसन्धानलाई अनुमति दिने बताएको छ।

सम्झौताको वार्तामा संलग्न संयुक्त राष्ट्र संघको व्यापार तथा विकास महासचिव रेबेका ग्रिन्सपानले बीबीसीलाई भनिन्, “यो वास्तवमै यस्तो सम्झौता हो जुन यो संसारलाई आवश्यक छ किनभने यसले हजारौं लाखौं मानिसहरूलाई, विशेष गरी विकासशील देशका नागरिकहरूलाई असर गर्नेछ। यो धेरै महत्त्वपूर्ण छ। युक्रेनबाट आउने अन्नलाई विश्व बजारमा पुर्‍याउनु आवश्यक छ।”

युक्रेन र रसिया गहुँ र मकैको विश्वको सबैभन्दा ठूलो निर्यातकर्ताहरू मध्ये एक हुन्, धेरै देशहरूलाई युक्रेनले आफ्नो गहुँ आयातको पचास प्रतिशत भन्दा बढी आपूर्ति गर्दछ। यी दुवै देशले विश्वका धेरै देशमा मल पनि आपूर्ति गर्छन्।

फेब्रुअरीको अन्तिम साताबाट सुरु भएको रुस-युक्रेन युद्धले विश्वव्यापी अन्न संकट निम्त्यायो। अबको केही हप्तामा खाद्यान्नको आपूर्ति सुचारु भई यो संकट केही हदसम्म समाधान हुने विश्वास छ ।

दक्षिण अफ्रिकाका राष्ट्रपति सिरिल रामापोसाले सम्झौताको स्वागत गरेका छन् । उनले भने, “यो सम्झौता पहिले नै हुनुपर्थ्यो भन्ने मलाई लाग्छ । युद्धका कारण विश्वका धेरै ठाउँमा खाद्यान्न, मल र अन्य अत्यावश्यक वस्तुको आयात रोकिएको थियो । अन्ततः यो सम्झौता भएकोमा हामी खुसी छौं ।”

सम्झौताको कार्यान्वयनका लागि इस्तानबुलमा एक अनुगमन केन्द्र स्थापना गरिनेछ, जसमा टर्की, संयुक्त राष्ट्र संघ, रुस र युक्रेनका अधिकारीहरू रहनेछन्।