काठमाडौं । चीनले भारतसँगको विवादित सीमामा नयाँ राजमार्ग निर्माण गर्ने योजनामा ​​काम गरिरहेको छ । चीनले आफ्नो रणनीतिक स्थिति बलियो बनाउन यो निर्णय गरेको हो तर चीनको यो कदमले भारतलाई अप्ठ्यारो बनाउन सक्छ ।

यो राजमार्ग तिब्बतको लुन्जे काउन्टीदेखि चीनको सिनजियाङको माजासम्म चल्नेछ। वास्तवमा, यो राजमार्ग चीनको प्रस्तावित ३४५ निर्माण योजना अन्तर्गत निर्माण हुनेछ। चीनले आफ्नो अर्थतन्त्रलाई पुनरुत्थान गर्न खोजिरहेको छ र पूर्वाधारमा लगानी गरेर उपभोक्ता खर्च बढाउन चाहन्छ।

गत हप्ता सार्वजनिक गरिएको यो योजना अन्तर्गत जी ६९५ नामको यो राजमार्ग दक्षिणी तिब्बतको नेपालको सीमा नजिकको कोना काउन्टी, कम्बा काउन्टी र जिरोङ काउन्टी हुँदै जानेछ। यी क्षेत्रहरू लाइन अफ एक्चुअल कन्ट्रोल (एलएसी) सीमा नजिक छन्।

यो तिब्बत, नेपाल र भारत बीचको बुराङ काउन्टी हुँदै पनि जानेछ। यससँगै यो नगारी प्रान्तको जान्डा काउन्टीबाट पनि जानेछ जसका केही भाग भारतमा छन् ।

यो नयाँ राजमार्गको विवरण अझै स्पष्ट छैन, तर एक पटक राजमार्ग पूरा भएपछि, यो डेप्साङ मैदान, गलवान उपत्यका र हट स्प्रिंग्स जस्ता एलएसीमा केही विवादित क्षेत्रहरूमा पुग्न सक्छ।

जवाहरलाल नेहरू युनिभर्सिटीमा चाइना स्टडीजका प्रोफेसर श्रीकान्त कोंडापल्लीले साउथ चाइना मर्निङ पोस्टलाई भने कि नयाँ सडक निर्माण गरेर चीनले सीमा क्षेत्रमा आफ्नो लजिस्टिक बिल्डअप बढाउन चाहन्छ।

उनले भने, ‘चीनले कुनै पनि प्रतिकूल परिस्थितिमा आफ्ना सेनाको आवतजावत सहज होस् भनेर दुर्गम क्षेत्रलाई पनि नियन्त्रण गर्न चाहन्छ ।’

कोंडापल्लीले भने, ‘चीनले सन् १९८० को दशकको सुरुदेखि तिब्बत, सिनजियाङ र सीमा क्षेत्रमा व्यापक पूर्वाधार निर्माण गर्न थालेको थियो। यीमध्ये धेरैले चीनको रणनीतिक उद्देश्यको तुलनामा थोरै आर्थिक महत्त्व पनि पाएका छन्।

विगत एक दशकमा चीनले यस्ता प्रयासलाई तीब्रता दिएको छ। उसले सीमा क्षेत्रमा राजमार्ग निर्माण गरिरहेको छ ।

यसमा जी २१९ राजमार्ग समावेश छ, जसले मूल रूपमा सिन्जियाङको यिचेङलाई तिब्बतको ल्हात्सेसँग जोड्दछ। तर अहिले यो राजमार्ग पश्चिमदेखि दक्षिणी सिमानासम्म विस्तार भइरहेको छ ।

२०१६ मा चीनले सिनजियाङ र तिब्बतमा जी २१६ राजमार्ग स्तरोन्नति गर्न थालेको छ। आर्थिक विस्तारका लागि मात्र नभई गरिबी निवारण र राष्ट्रिय सुरक्षाका लागि पनि यातायात पूर्वाधार आवश्यक रहेको चीनको विश्वास छ।

कोंडापल्लीले चीनका यी नयाँ पूर्वाधार परियोजनाले भारतको चिन्ता बढाउन सक्ने बताए । चीनले अहिलेसम्म राजमार्ग निर्माणको पुष्टि नगरेपनि आफ्नो भूमिमा निर्माणाधीन गतिविधि आफ्नो सार्वभौमसत्ताभित्र रहेको बताएको छ ।

दुई वर्षअघि एलएसीको गलवान उपत्यकामा चिनियाँ र भारतीय सेनाबीच हिंसात्मक झडप भएको थियो, जसमा २० भारतीय सैनिकको मृत्यु भएको थियो भने चार चिनियाँ सैनिकको मृत्यु भएको थियो। यो घटनापछि भारत–चीन सम्बन्ध थप चिसियो ।

त्यसपछि दुई देशबीच पटकपटक वार्ता भएको थियो । यसै क्रममा आइतबार दुवै देशका सेनाबीच नयाँ चरणको वार्ता भएको थियो, जुन निष्कर्षविहीन रह्यो । सोमबार साँझ दुवै देशका सेनाले संयुक्त विज्ञप्ति जारी गर्दै एलएसीको पश्चिमी क्षेत्रमा सुरक्षा र स्थायित्व कायम गर्न सहमत भएको बताए ।