काठमाडौं । म्यानमारको सेनाले प्रजातन्त्र समर्थक चार कार्यकर्तालाई मृत्युदण्डको सजाय सुनाएको छ । दशकौंपछि मुलुकमा मृत्युदण्डको सजाय सुनाइएको छ । पूर्व सांसद फ्यो जिया था, लेखक र कार्यकर्ता को जिमी, ला म्यो आंग र आंग थुरा जा माथि “आतंकवादी गतिविधि” गरेको आरोप लगाइएको थियो।

यस वर्षको जुनमा सेनाले पहिलो पटक मृत्युदण्डको घोषणा गरेको थियो। त्यसबेला यो निर्णयको अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा आलोचना भएको थियो । यो मृत्युदण्ड सन् २०२१ मा भएको सैनिक विद्रोहका घटनामा दिइएको हो ।

त्यतिबेला सेनाले आङ साङ सुकीको नेतृत्वमा रहेको नेसनल लिग फर डेमोक्रेसीज (एनएलडी) को लोकतान्त्रिक प्रक्रियाबाट निर्वाचित सरकारलाई अपदस्थ पारेको थियो। सेनाले तुरुन्तै यस विरुद्धको विशाल विरोधलाई दबायो ।

सत्तापलटको विरोधमा गठन भएको म्यानमारको प्रतीकात्मक राष्ट्रिय एकता सरकार (एनयूजी) ले शोक र आघात व्यक्त गर्दै यी हत्याको भत्र्सना गरेको छ । मृत्युदण्डको सजाय सुनाइएकामा प्रजातन्त्रका समर्थक, सशस्त्र जातीय समूहका प्रतिनिधि र एनएलडीका सदस्यहरू रहेको एनयूजीले जनाएको छ।

एनयुजीले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायलाई ‘सत्तामा रहेका हत्यारा सेनालाई उनीहरूको क्रूरता र हत्याको सजाय दिन’ अपील गरेको छ।

म्यानमारको राज्य समाचार आउटलेट ग्लोबल न्यूज लाइटले भन्यो कि चार व्यक्तिहरूलाई “अमानवीय र आतंकवादी गतिविधिहरू आयोजना गरेको र षड्यन्त्र गरेको” कारण मृत्युदण्ड दिइएको छ ।

उनीहरुविरुद्ध आतंकवाद विरोधी कानून अन्तर्गत मुद्दा दर्ता गरिएको पनि समाचारमा बताइएको छ । यद्यपी चार जनालाई कहिले र कसरी मृत्युदण्डको सजाय सुनाइएको हो भन्ने खुल्न सकेको छैन ।

संयुक्त राष्ट्रसंघका अनुसार सन् १९८८ पछि म्यानमारमा मानिसलाई मृत्युदण्डको सजाय सुनाइएको यो पहिलो पटक हो । तयसअघि म्यानमारमा फाँसी दिने व्यवस्था थियो ।

मृत्युदण्डको सजाय सुनाइएकामध्ये जिमी पनि एक हुन्। जिमीकी बहिनीले बीबीसीलाई आफन्तहरू जेलबाहिर उभिएको र शव अझै उनीहरूलाई हस्तान्तरण नगरिएको बताइन्।

रोयटर्स समाचार एजेन्सीका अनुसार फ्योकी पत्नी थाजिन येउन्ट आङले आफूलाई आफ्नो पतिको मृत्युदण्डको बारेमा कुनै जानकारी नदिइएको बताइन्। अब चार परिवारले मृत्युदण्डको जानकारी मागेका छन्।

यस वर्ष जनवरीमा बन्द ढोका सुनुवाइपछि चार जनालाई मृत्युदण्डको सजाय सुनाइएको थियो, जसलाई मानव अधिकार समूहहरूले अपारदर्शी भएको भन्दै आलोचना गरेका थिए। फ्यो जिया था र क्यो मिन यू (को जिमी) जुनमा आफ्नो सजाय विरुद्ध दायर मुद्दा हारे।

५३ वर्षीय को जिमी ८८ जेनेरेसन स्टुडेन्ट्स ग्रुपका वरिष्ठ सदस्य थिए, जुन सन् १९८८ मा सैन्य शक्तिविरुद्ध सुरु भएको प्रजातन्त्र समर्थक विद्यार्थी आन्दोलन थियो। देशमा प्रजातन्त्र पक्षधर गतिविधिमा संलग्न भएको भन्दै उनी पटकपटक जेल परेका थिए । सन् २०१२ मा, जिम अन्ततः रिहा भएका थिए।

को जिम गत वर्ष अक्टोबरमा फेरि पक्राउ परेका थिए। यस पटक उनलाई रंगुनको घरमा हतियार, गोलाबारुद लुकाएको र राष्ट्रिय एकता सरकारको ‘सल्लाहकार’ भएको आरोप लागेको छ। फ्यो जिया थो २१ वर्षीय पूर्व एनएलडी सांसद थिए। उनलाई आङ सान सुकीको नजिकको सहयोगी पनि मानिन्थ्यो ।

हिप-हप कलाकार जियामाथि प्रायः सेना विरोधी गीत लेखेको आरोप लगाइएको थियो र यसका लागि उनलाई सेनाले पनि निशाना बनाएको थियो । उनी गत वर्ष आतंकवादी गतिविधिमा संलग्न भएको आरोपमा पक्राउ परेका थिए ।

अन्य दुई कार्यकर्ता, ला म्यो आङ र आङ थुरा जब बारे धेरै जानकारी उपलब्ध छैन। महिला हत्या अभियोगमा दुवैलाई मृत्युदण्डको सजाय सुनाइएको छ । यी महिला कथित सेना भएको समाचार थियो।

संयुक्त राष्ट्र संघका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसले चार कार्यकर्तालाई मृत्युदण्डको सजायलाई “जीवन, स्वतन्त्रता र सुरक्षाको अधिकार” को घोर उल्लङ्घन भएको बताएका छन्।

गत वर्ष म्यानमारले सत्ता हातमा लिएपछि सेना प्रशासनले स्थानीय विद्रोही समूहहरू, विपक्षी कार्यकर्ताहरू र सैन्य कूविरुद्ध आवाज उठाउनेहरूमाथि कारबाहीलाई तीव्र पारेको छ।

सैन्य प्रशासनले म्यान्मारको चुनावमा धाँधली भएको दाबी गरेको थियो। यो निर्वाचनमा आङ सान सुकीको पार्टीले जित हासिल गरेको छ । यसैबीच निर्वाचन आयोगले धाँधलीको कुनै प्रमाण नरहेको भन्दै यी आरोपलाई खारेज गरेको छ ।

सैनिक विद्रोहपछि सुकी घरमै नजरबन्दमा छिन् र विरुद्ध भ्रष्टाचारदेखि देशको गोप्य सूचना कानूनको उल्लङ्घनसम्मका विभिन्न अभियोग लगाइएको छ । यदि यी आरोपहरू प्रमाणित भएमा उनलाई १५० वर्षको जेल सजाय हुन सक्छ।

राजनीतिक बन्दीहरूको सहायता संघ (एएपीपी), कारागारमा पठाइएका वा सेनाद्वारा हिरासतमा परेका र मारिएका व्यक्तिहरूको सङ्ख्या रेकर्ड गर्ने संस्थाले कू पछि १४ हजार ८४७ जनालाई पक्राउ गरिएको बताएको छ। एकै समयमा, एक अनुमान अनुसार, दुई हजार भन्दा बढी मानिसहरू सैन्य बलहरूले मारे।