काठमाडौं । नासाका अन्तरिक्ष वैज्ञानिक जोनाथन म्याकडोवेलले गणना गरेर यो हप्ता चिनियाँ रकेट अन्तरिक्षबाट पृथ्वीमा खस्ने अनुमान गरेका छन् । यो कहाँ र कहिले खस्छ भन्ने अहिले नै थाहा छैन ।

२४ जुलाई २०२२ मा, चीनले अन्तरिक्षमा लङ मार्च ५ बी रकेट प्रक्षेपण गर्यो। जसले चीनको स्पेस स्टेशनको केही भाग अन्तरिक्षमा पुर्‍यायो। तर पछिल्लो पटकको घटना झैँ यसपटक पनि चीनले आफ्नो रकेटको नियन्त्रण गुमाएको छ । यो हप्ता यो रकेट जुनसुकै बेला र जहाँ पनि खस्न सक्छ।

यो तीन वर्षमा तेस्रो पटक हो जब चिनियाँ रकेट नियन्त्रित रूपमा अन्तरिक्षमा गएको छ, तर नियन्त्रण बाहिर गएर फर्किरहेको छ। चीनले यसलाई नियन्त्रण गरेर पानीमा फाल्ने प्रयास गरिरहेको तर अन्तिम समयमा हात उठाएको बताएको छ ।

यसअघि गत वर्ष मे महिनामा प्रक्षेपण गरिएको मार्च सिरिजको रकेट पृथ्वीमा खसेको थियो । त्यसको एक वर्षअघि सन् २०२० मा चिनियाँ रकेट पश्चिम अफ्रिका र एट्लान्टिक महासागरमा खसेको थियो।

गत वर्ष मे महिनामा चीनको लङ मार्च ५बी वाई२ रकेटले पृथ्वीमा अनियन्त्रित प्रवेश गरेको थियो। त्यसपछि यो तल्लो-पृथ्वी कक्षमा पृथ्वीको वरिपरि घुमिरहेको छ। अर्थात् यो पृथ्वीबाट १७० किलोमिटरदेखि ३७२ किलोमिटरको उचाइको बीचमा छ। यसको गति २५,४९० किलोमिटर प्रति घण्टा अर्थात ७.२० किलोमिटर प्रति सेकेन्ड छ। अहिले जुन रकेटको कुरा भइरहेको छ सोही गतिमा पृथ्वीमा प्रवेश गर्न सक्ने आशंका गरिएको छ ।

Two objects cataloged from the CZ-5B launch: 53239 / 2022-085A in a 166 x 318 km x 41.4 deg orbit, 53240 / 2022-085B in a 182 x 299 km x 41.4 deg orbit. Orbital epoch of ~1200 UTC confirms that the inert 21t rocket core stage remains in orbit and was not actively deorbited.

— Jonathan McDowell (@planet4589) July 24, 2022

वास्तवमा चीनले आफ्नै अन्तरिक्ष स्टेशन निर्माण गरिरहेको छ। विगत केही वर्षदेखि उसले रकेटमार्फत अन्तरिक्ष स्टेशनका केही भागहरू अन्तरिक्षमा पठाउँदै आएको छ। भागहरू अन्तरिक्षमा पुर्‍याएपछि, रकेट नियन्त्रित रूपमा पृथ्वीमा फर्कनु पर्छ। तर चीनले हरेक पटक आफ्नो फर्कने रकेटको नियन्त्रण गुमाउँछ। जसका कारण सर्वसाधारण जोखिममा परेका छन् । चीनको यो कदमको अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा धेरै पटक विरोध भइसकेको छ तर लाखौं प्रयासमा पनि चीनले फिर्ता हुने रकेटलाई नियन्त्रण गर्न सकेको छैन ।

जोनाथन म्याकडोवेलको आशंका पछि, अब संसारभरका रडारहरूले यो रकेटमा नजर राखिरहेका छन्। ताकि कुनै पनि देशमा आइपुग्यो भने त्यसको जानकारी जनतालाई पहिल्यै दिनुपर्छ । यसको गति र लगातार परिवर्तन हुने उचाइका कारण यो पृथ्वीमा कहिले, कुन दिन र कहाँ खस्छ भन्ने थाहा पाउन गाह्रो भइरहेको छ । यो पृथ्वीको वायुमण्डलमा प्रवेश गर्ने बित्तिकै यसको अधिकांश भाग जलेर खरानी हुनेछ। तर, यदि थोरै भाग पनि जनसंख्या भएको क्षेत्रमा पर्यो भने यसले विनाश निम्त्याउँछ।

लङ मार्च ५बी रकेटको कोरको तौल लगभग १९.६ टन वा १७,८०० किलोग्राम छ। यसअघि सन् १९९१ मा ४३ टनको सोभियत अन्तरिक्ष स्टेशनको सेल्युट-७ अनियन्त्रित रूपमा पृथ्वीमा खसेको थियो। त्यसले अर्जेन्टिनामा तरंग ल्यायो । लङ मार्च ५बी वाई२ रकेटको कोर अमेरिकाको सबैभन्दा ठूलो रकेट फाल्कन-९ को दोस्रो चरणभन्दा ठूलो छ। यदि लङ मार्च ५बी रकेट राति पृथ्वीमा खस्यो भने आकाशमा आतिशबाजी देख्न सकिन्छ ।