काठमाडौं । अमेरिकी अन्तरिक्ष एजेन्सी नासाले आज (सोमबार) चन्द्रमामा ठूलो रकेट पठाउने भएको छ । यसको नाम हो – स्पेस लन्च सिस्टम वा एसएलएस।

यो नासाले बनाएको सबैभन्दा शक्तिशाली रकेट हो। यो नासाको आर्टेमिस मिशनको एक हिस्सा हो, जसअन्तर्गत ५० वर्षपछि फेरि चन्द्रमामा मानिस पठाउने तयारी भइरहेको छ ।

यो रकेट अमेरिकाको फ्लोरिडास्थित केनेडी स्पेस सेन्टरबाट स्थानीय समय अनुसार बिहान ८:३० बजे अन्तरिक्षमा जानेछ । त्यतिबेला नेपालमा आज साँझको सवा ६ बजेको हुनेछ ।

करिब १०० मिटर लामो एसएलएसको काम पृथ्वीबाट टाढा ओरियन नामको टेस्ट क्याप्सुल प्रक्षेपण गर्ने हो।

यो चन्द्रमाको वरिपरि घुम्नेछ र छ हप्ता पछि यो प्रशान्त महासागरमा फिर्ता आउनेछ।

यो रकेटको पहिलो मिसन हो जसमा कुनै पनि अन्तरिक्ष यात्री सवार हुने छैन । तर यदि यो मिसन सफल भयो भने भविष्यमा अन्तरिक्ष यात्रीहरू पनि यो रकेटमार्फत मिसनमा जान सक्नेछन् ।

सबै कुरा ठीक भएमा सन् २०२४ देखि मानिसले फेरि चन्द्रमामा पाइला राख्न सक्नेछन् ।

नासा अन्तरिक्ष यात्री र्यान्डी ब्रेस्निक भन्छन्, “हामीले आर्टेमिस-१ मा के गरिरहेका छौं, हामीले के गर्न सक्छौं भनेर प्रमाणित गर्ने हो, र आर्टेमिस-२ मानव मिशनमा निम्त्याउने जुनसुकै खतराहरू छन्। तिनीहरूलाई हटाउन सकिन्छ।”

आर्टेमिस नासाको लागि महत्त्वपूर्ण मिशन हो। यसै वर्षको डिसेम्बरमा नासाले एपोलो १७ को चन्द्रमामा पुगेको ५० वर्ष पूरा गर्नेछ । मानिस चन्द्रमामा गएको यो अन्तिम पटक थियो ।

नासाले आर्टेमिसमार्फत नयाँ प्रविधिसहित चन्द्रमामा पुग्ने वाचा गरेको थियो । आर्टेमिस ग्रीक देवता अपोलोकी जुम्ल्याहा बहिनीको नाम हो, जसलाई ‘चन्द्रमाकी देवी’ पनि भनिन्छ।

नासाले सन् २०३० वा पछि मंगल ग्रहमा पुग्ने योजना बनाएको र चन्द्रमामा फर्कने प्रयासलाई त्यसको तयारीका रूपमा हेरिएको छ ।

अपोलो मिसनको रकेट स्याटर्न-५ भन्दा शक्तिशाली यो रकेटले अन्तरिक्ष यात्रीहरूलाई टाढा लैजान मात्रै नभई यसमा थप सामान पनि लोड गर्न सक्नेछ । यसबाट अन्तरिक्ष यात्रीहरु लामो समयसम्म अन्तरिक्षमा बस्न सक्नेछन् ।

मिसनको तयारीका बारेमा बोल्दै नासाका प्रशासक बिल नेल्सनले भने, “चन्द्रमा हेर्ने हामी सबैले मानिसले फेरि चन्द्रमामा पाइला राख्ने दिनको सपना देख्छौं, साथीहरू, हामी यहाँ छौं। हामी फेरि यहाँ जाँदैछौं। त्यहाँ। र त्यो यात्रा, हाम्रो यात्रा आर्टिमिस-१ बाट सुरु हुँदैछ।”

बीबीसी समाचारसँग कुरा गर्दै बिल नेल्सनले भने, “पहिलो मानवयुक्त मिसन आर्टेमिस-२ प्रक्षेपण दुई वर्षपछि २०२४ मा हुनेछ। हामीले चन्द्रमाको सतहमा अवतरण गर्न आर्टिमिस-३ को पहिलो प्रक्षेपण सन् २०२५ मा हुने अपेक्षा गरेका छौं। ”

एसएलएस प्रक्षेपण प्याडमा पुगेपछि, इन्जिनियरहरूले यसमा एक हप्ता काम गरे र उडानको लागि तयार पारे।

यदि सबै ठीक भएन भने, त्यसपछि अर्को प्रयास सेप्टेम्बर २ मा गरिनेछ। यो पनि सफल भएन भने सेप्टेम्बर ५ मा प्रक्षेपण गर्ने प्रयास गरिने छ ।

रकेट प्रक्षेपण हेर्न केनेडीको समुद्र तट र मार्ग वरिपरि दुई लाख मानिस भेला हुने अनुमान गरिएको छ।

करिब एक मिटर चौडा र पाँच मिटर लामो यो रकेटको क्रु क्याप्सुलको नाम ओरियन हो । यो १९६० र १९७० को मोड्युल भन्दा फराकिलो छ।

प्रक्षेपणको समयमा, एसएलएसबाट ३९.१ मेगान्यूटन बलको धक्का हुनेछ। नासाको नयाँ मिसनले सन् १९६० र ७० को दशकमा अपोलो मिसनका क्रममा प्रहार गरेको स्याटर्न-५ रकेटभन्दा १५% बढी बल प्रयोग गर्नेछ।

यदि यसलाई अर्को तरिकाले बुझ्ने हो भने, रकेट प्रक्षेपण गर्दा निस्कने ऊर्जा ६० कन्कर्ड सुपरसोनिक जेटको टेक-अफको समयमा निस्कने ऊर्जा बराबर हुनेछ।

यस परीक्षण प्रक्षेपणको मुख्य उद्देश्य ओरियनको तापक्रम सहन सक्ने क्षमताको परीक्षण गर्नु हो। पृथ्वीको कक्षामा फर्कने क्रममा यसको सुरक्षात्मक ढाल अक्षुण्ण रहन्छ कि भनेर हेर्ने छ।

यस अभियानमा युरोप पनि महत्वपूर्ण सहयोगी हो । युरोपले ओरियनलाई अन्तरिक्षमा लैजाने प्रोपल्सन मोड्युल तयार गरेको छ।

ओरियनलाई चन्द्रमामा लैजान यो मोड्युलको महत्त्वपूर्ण भूमिका छ।

यो मिसन र एसएलएस र ओरियनको भावी मिसनमा सहयोग गरेर कुनै समय युरोपबाट कसैले चन्द्रमामा पाइला राख्न सक्नेछ भन्ने युरोपको आशा छ।