काठमाडौं । रुसी ग्यास कम्पनी ग्याजप्रोमले चीनसँग ग्यास आपूर्तिको पैसा अमेरिकी डलरको सट्टा चिनियाँ मुद्रा युआन र रुबलमा कारोबार गर्ने सम्झौता गरेको छ । यो सम्झौताले रुस र चीनबीचको गहिरो सम्बन्धलाई पनि देखाएको छ, जुन पश्चिमा देशका लागि चिन्ताको विषय हुनसक्छ । यससँगै यसले अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा अमेरिकी डलरको दबदबालाई ठूलो धक्का लाग्नेछ ।

वास्तवमा युक्रेनसँग युद्ध लडिरहेको रुसले युद्धका सम्बन्धमा अमेरिकालगायत धेरै देशबाट आर्थिक प्रतिबन्धको सामना गरिरहेको छ । यस्तो अवस्थामा चीन र रुस दुवैले आफ्नो मुद्रामा सँगै व्यापार गरे भने दुवै बलियो हुनेछन् ।

भारतले पनि रुससँग आफ्नो मुद्रामा व्यापार गर्ने तयारी गरिरहेको छ, तर यो विषयमा अहिलेसम्म सहमति बनेको छैन । भारतीय रूपैयाँमा पनि कारोबार हुन थाले यसले नेपाललाई पनि ठूलो फाइदा हुनेछ किनकि भारतीय रूपैयाँ नेपालका लागि डलरभन्दा पहुँचका आधारमा सहज छ ।

रुसले सबै मित्र राष्ट्रहरूसँग स्थानीय मुद्रामा व्यापार गर्ने योजना बनाएको बताएको छ । भारतले पछिल्ला केही महिनामा रुसबाट तेल निर्यात बढाए पनि रुबल–रुपैयामा कारोबार गर्ने प्रणाली अझै सुरु हुन सकेको छैन ।

रुसी कम्पनी ग्याजप्रोमका सीईओ एलेक्सी मिलरले चाइना आयल ग्रुप सीएनपीसीका प्रमुख दाई हुलिङसँग भिडियो कन्फरेन्समार्फत बैठकपछि नयाँ भुक्तानी विधिले दुवै देशलाई फाइदा पुग्ने बताए। मिलरले थप भने कि नयाँ भुक्तानी विधिले गणनालाई पनि सरल बनाउनेछ र अन्य कम्पनीहरूका लागि पनि उत्कृष्ट उदाहरण सेट गर्नेछ।

ग्याजप्रोमका सीईओ मिलरले भेटमा चाइना आयल ग्रुप सीएनपीसीका प्रमुखलाई आफ्नो परियोजनाको कामको बारेमा जानकारी दिए। यो आयोजना सम्पन्न भएपछि रुसबाट पूर्वी रुट हुँदै चीनलाई ग्यास आपूर्ति गरिने छ । त्यसपछि रुसी र चिनियाँ ग्यास नेटवर्क जोडिनेछ।

यद्यपि, ग्याजप्रोमले परियोजनाको बारेमा थप विवरणहरू प्रदान गरेको छैन, न त उनीहरूले डलरको सट्टा रूबल र युआनमा आफ्नो भुक्तानी लेनदेन कहिले सुरु गर्नेछन् भन्ने बताएका छन् ।

रिपोर्टहरूका अनुसार धेरै देशहरूबाट आर्थिक प्रतिबन्धको सामना गरिरहेको रसियालाई यो परिवर्तन आवश्यक छ किनभने उसले अमेरिकी डलर, युरो वा अन्य मुद्राहरूमा आफ्नो निर्भरता कम गर्न चाहन्छ। यही कारणले गर्दा रुसले केही समयदेखि चीनलगायत अन्य गैर-पश्चिमी देशहरूसँग आफ्नो आर्थिक सम्बन्ध बढाउँदै आएको छ।

२०२२ को सुरुमा, रूसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले आफ्ना युरोपेली ग्राहकहरूलाई रूसी मुद्रामा भुक्तानी गर्न दबाब दिए, जसले रूसबाट ग्यास आपूर्तिहरू लिइरहेका छन्। रिपोर्टका अनुसार यो सम्झौता स्वीकार नगर्ने कम्पनी र देशको आपूर्ति रोकिएको छ । रुसले पश्चिमा देशहरूले रुसमाथि लगाएको प्रतिबन्ध नहटाएसम्म युरोपका यी कम्पनीहरूलाई ग्यास नदिने बताएको थियो ।

भारत र रुसबीच डलरको सट्टा आफ्नै मुद्रामा व्यापार गर्ने विषयमा निकै चर्चा चलेको थियो । यो बिषयमा अमेरिका निकै क्रोधित हुन सक्ने विश्वास गरिएको थियो ।

तर, भारतले सधैं आफ्नो पक्षमा प्रष्ट पार्दै आएको छ कि उसले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा आफ्नो आर्थिक निर्णय आफैं लिन सक्छ । अर्कोतर्फ रुसले पनि पश्चिमा राष्ट्रबाट प्रतिबन्धको सामना गरिरहेको छ । यसैबीच रुस र भारतले पनि आफ्नो मुद्रामा एकअर्कासँग व्यापारको वार्ता अगाडि बढाउन थालेका छन् ।

अहिले यस विषयमा वार्ता सुरु भए पनि जमिनी तहमा काम सुरु हुन सकेको छैन । बैंकहरूले यसका लागि सरकारले नियम बनाएर स्पष्ट निर्देशन दिनुपर्छ, जसले गर्दा उनीहरू अमेरिकी प्रतिबन्धमा पर्न नपरुन् भन्ने चाहन्छन्। यसैबीच सरकार र आरबीआई यस विषयमा पहिले बैंकहरू सक्रिय हुनुपर्ने धारणा राख्छन् ।