काठमाडौं । पुरातन इतिहाससँग सम्बन्धित यस्ता धेरै कुराहरू संसारमा पाइन्छ, जसलाई देखेर मानिसहरू अचम्मित हुन्छन्। दक्षिण अमेरिका महादेशको पेरु देशमा पनि यस्तै केही भएको छ, जहाँ पुरातत्वविद्को टोलीले राजधानी लिमाबाट केही दूरीमा रहेको हुआर्म टाउन नजिकै वारी साम्राज्यको पुरानो चिहान फेला पारेको छ ।

चिहानमा ७ जनाको शव फेला परेको छ । यी अवशेषहरू मध्ये एक वारी साम्राज्यको अभिजात वर्ग मध्ये एक, लर्ड अफ हुआर्मीको भनिएको छ। वारी सभ्यताको अस्तित्व ५०० ईस्वी देखि १००० ईस्वी सम्म थियो।

पोल्याण्डको वार्सा विश्वविद्यालयको पुरातत्व विभागका अनुसार लर्ड अफ हुआर्मी बाहेक अन्य ६ अवशेषको बारेमा धेरै जानकारी छैन। यी मध्ये केही मानिसलाई पछि यहाँ गाडिएको हुनसक्ने अनुमान गरिएको छ । फेला परेका अवशेषमा दुई पुरुष, दुई महिला र तीनजना किशोर देखिन्छन् ।

सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा यो हो कि चिहानमा गाडिएका सबै अवशेषहरूसँगै सुन, चाँदीका गहना, तामाका हतियार, चक्कु, बन्चरो, ऊनी कपडा, काठ र छालाबाट बनेका धेरै प्रकारका प्राचीन वस्तुहरू भेटिएका छन्।

वार्सा विश्वविद्यालयका पुरातत्वविद् र यस अनुसन्धान परियोजनाको नेतृत्व गर्ने मिलोस गियर्सले पहिलो पटक वारी साम्राज्यको कुलीन वर्गका मानिसको अवशेष फेला पारेको बारे यो बताए।

वार्सा विश्वविद्यालयका पुरातत्वविद् मिओज गियर्जको टोलीले गत फेब्रुअरीमा समुद्री किनारको शहर हुआर्मी नजिकै रहेको वारी कब्रिस्तानमा सबैभन्दा नयाँ चिहान फेला पारेको थियो।

विशेष कुरा यो हो कि यो ठूलो चिहानबाट अलि टाढा छ, जुन सन् २०१२ मा मिलोस्ज गियर्स र उनकी श्रीमती प्रजाडका-गियर्सले पत्ता लगाएका थिए। सन् २०१२ मा भेटिएको एउटा ठूलो चिहानबाट टोलीले वारी राज्यकी रानी भनिने तीन उच्च वर्गीय महिलाको अवशेष फेला पारेको थियो।

ठूलो चिहान पत्ता लगाउँदा यी तीन रानीको मात्र नभई अन्य ५८ जनाका अवशेष पनि भेटिए, जसलाई रानीहरूसँग गाडिएको थियो। त्यस्ता महिलाका अवशेष पनि धेरै छन्, जसलाई पछि गाडिएको थियो ।

५०० देखि १००० ईस्वी सम्म वारी साम्राज्यका मानिसहरू पहाड र समुद्री क्षेत्रमा बसोबास गर्थे। वारीवासीहरूको सबैभन्दा ठूलो विशेषता भनेको सुन र चाँदीका गरगहनादेखि भाँडाकुँडा र लुगासम्मको कलाकृति थियो। वारीवासीहरू आफ्नो परम्परासँग धेरै जोडिएका थिए। इतिहासकारहरूका अनुसार इस्वी संवत् १२०० पछि वारी राज्यको अन्त्य भएको थियो ।

सन् १९४० देखि हुआर्मे सहर नजिकै भेटिएको चिहानबारे अन्वेषकहरूलाई जानकारी थियो तर चिहान चोरहरूले खनेर लुट्ने भएकाले भित्रबाट पूर्ण रूपमा खाली भएको विश्वास गरिएको थियो ।

यद्यपि, २०१२-१३ मा यो सोच गलत साबित भयो जब मिलोस्ज गियर्स र उनकी श्रीमती प्रजाडका-गियर्सले यस साइटमा पुरानो वारी राज्यको चिहान र कसैले नछोएको चिहान रहेको खुलासा गरे।

अब २०२२ मा अर्को चिहानको खोजले यो प्रमाणित गरेको छ कि पेरुको यो सहरमा इतिहास अझै लुकेको छ, जसलाई थोरै खोजी पछि निकाल्न सकिन्छ।