काठमाडौं । डेनमार्क र ग्रीनल्याण्डले ऐतिहासिक जन्म नियन्त्रण प्रणालीको अभ्यासमा दुई वर्ष लामो अनुसन्धान सुरु गर्न आधिकारिक रूपमा सहमत भएका छन्। डेनिस डाक्टरहरूले धेरै वर्षदेखि आदिवासी इनुइट ग्रीनल्यान्डरहरूसँग यो प्रणाली प्रयोग गरेको आरोप लगाइएको छ।

१९६० र ७० को दशकमा, हजारौं इनुइट महिला र केटीहरूलाई इन्ट्रायूटरिन यन्त्रहरू (IUDs) लगाइयो, जसलाई सामान्यतया कोएल पनि भनिन्छ। यी गर्भनिरोधक उपकरणहरू महिलाको पाठेघरमा प्रत्यारोपण गरी उनीहरूलाई गर्भवती हुन नदिने प्रयास गरिएको थियो।

जसको गर्भमा यी आइयुडी प्रत्यारोपण गरिएको थियो ती महिला र केटीहरू मध्ये एक नाया लिबाथ हुन्। यो १९७० को दशकको कुरा हो, जब नाया १३ वर्षकी थिइन्, उनलाई एक डाक्टरले नियमित स्कूल चेकअपको क्रममा स्थानीय अस्पतालमा जान आग्रह गरे, जहाँ उनको पाठेघरमा कोएल घुसाइएको थियो।

उनी भन्छिन्, “मलाई थाहा थिएन यो के हो, न मलाई यसको बारेमा भनिएको थियो, न मेरो अनुमति लिइएको थियो।” नाया त्यस समयमा ग्रीनल्याण्डको पश्चिमी तटमा रहेको एउटा सानो सहर मनिटसकमा बस्थिन्।

उनी भन्छिन्, “म डराएकी थिएँ। परिवारलाई पनि बताउन सकिन। म त्यतिबेला कुमारी थिएँ। मैले केटालाई चुम्बनसमेत गरिनँ।” नाया अहिले ६० वर्षकी भइन्, उनी त्यसविरुद्ध आवाज उठाउने व्यक्तिमध्येकी एक हुन् ।

“मलाई याद छ त्यहाँ सेतो कोटमा एक डाक्टर थिए र सायद त्यहाँ एक नर्स पनि थिइन्। जहाँ तपाईंले खुट्टा फैलाउनुहुन्छ त्यो ठाउँमा मैले केही धातु देखेँ। यो सबै धेरै डरलाग्दो थियो। डाक्टरले प्रयोग गरिरहेको उपकरणहरू म जस्तो बच्चाको शरीरको लागि धेरै ठूला थिए। मलाई भित्र ठूलो भारी चक्कु राखिएको जस्तो लाग्यो।”

नायाका अनुसार परिवारको स्वीकृति नलिइएको र केही सहपाठीलाई पनि अस्पताल पठाइएको तर ‘धेरै स्तब्ध भएको’ भन्दै उनीहरुले यसबारे बोलेनन् ।

त्यसपछि उनीहरूले फेसबुक समूह सिर्जना गरे जहाँ महिलाहरूले आफ्ना अनुभवहरू साझा गर्न सक्छन् र एक अर्कालाई आघातको सामना गर्न मद्दत गर्न सक्छन्। जसमा ७० भन्दा बढी महिलाहरुको सहभागिता रहेको छ ।

स्पिग़ालकैंपेनियन (कोएल अभियान) नामक भर्खरैको पोडकास्टले १९६६ र १९७० बीच ग्रीनल्याण्डका ४५०० महिला र केटीहरूले आइयुडी वा कोएल प्रत्यारोपण गरेको अभिलेख फेला पारेको छ। यो प्रक्रिया १९७० को मध्य सम्म जारी रह्यो।

यी सबै घटनामा कतिवटा मुद्दामा सहमति लिइयो वा लिइएन वा खुलेर बताइएको थियो भन्ने स्पष्ट छैन।

प्रभावित हुनेहरूमा १२ वर्षसम्मका केटीहरू समावेश छन्, जसमध्ये धेरैले सार्वजनिक रूपमा आफूहरूलाई राम्ररी जानकारी नभएको बताए। कतिपय महिलाले सन्तान पनि जन्माउन सकेनन् र यसका लागि कोयललाई दोष दिन्छन् ।

नाया भन्छिन्, “धेरै महिलाले मलाई सम्पर्क गरे। जुन केटीहरूलाई युवावस्थामा यो कोयल दिइयो, उनीहरूलाई पनि यस्तै समस्या भएको देखिन्छ। यो धेरै दुःखको कुरा हो।”

आनागुआक पल्सन १६ वर्षकी हुँदा यो कोयल राखिएको थियो। यद्यपि त्यतिबेला उनी ग्रिनल्याण्डमा नभई डेनमार्कको भूमिमा थिइन् । १९७४ मा, उनी ग्रीनल्याण्डका बच्चाहरूको लागि बोनहोममा बनाइएको बोर्डिङ स्कूलमा पढ्दै थिइन्।

उनी भन्छिन्, “उनीहरूले प्रक्रिया अघि मलाई केही सोधेनन् र मलाई यो के हो र कोएल के हो भनेर मलाई थाहा थिएन।”

उनी वर्षमा एक पटक मात्रै आफ्नो घर जान सक्थिन् र परिवारका सदस्यहरुबाट कुनै सल्लाह लिइएको थिएन । आनागुआकले पीडाको बारेमा बताउँछिन् कि जब उनी १७ वर्षको उमेरमा एक वर्ष पछि ग्रीनल्याण्डमा आफ्नो घर फर्किइन्, उनले कोयल हटाइन्।

६४ वर्षीय आनागुआक रुँदै भन्छिन्, ‘मलाई त्यतिबेला कुनै विकल्प थिएन र म यसलाई स्वीकार गर्न सक्दिनथें जस्तो लाग्छ।’ “यदि यी ग्रीनल्याण्डको सट्टा डेनमार्कका महिला हुन् भने, मानिसहरूले कस्तो प्रतिक्रिया दिनेछन्?” उनी भन्छिन्।

ग्रीनल्याण्ड वा डेनमार्कमा जन्म नियन्त्रण कार्यक्रमको बारेमा थोरै थाहा छ, र यसको रिपोर्टहरूले स्तब्ध बनाएको छ, जबकि आक्रोशलाई पनि बढाएको छ।

एउटा समितिले अब डेनमार्कको स्वास्थ्य प्राधिकरणद्वारा गर्भावस्था रोकथाम अभ्यासहरूको जाँच गर्नेछ।

प्राधिकरणले ग्रीनल्याण्ड र डेनमार्कमा १९६० र १९९१ को बीचमा ग्रीनल्याण्डका विद्यार्थीहरूका लागि बनाइएका विद्यालयहरूमा यो प्रक्रिया अनुसरण गरेको आरोप छ।

ग्रीनल्याण्ड सरकारले सन् १९९२ मा डेनमार्कबाट स्वास्थ्य नीति लिएको थियो।

डेनमार्कका स्वास्थ्य मन्त्री मानुस हुनिकले एक विज्ञप्ति जारी गर्दै यस्तो अभ्यास के कारणले र कसरी भयो भन्ने कुरा अनुसन्धानले खुल्ने बताए ।

उनले धेरै पीडित महिलालाई भेटेको बताए । “आज पनि शारीरिक र भावनात्मक रूपमा पीडा महसुस भइरहेको छ,” उनले भने।

ग्रीनल्याण्ड डेनमार्कको उपनिवेश थियो र १९५३ मा एक देश भयो।

यो व्यापक आधुनिकीकरण योजनाहरु द्वारा पछ्याइएको थियो जसले राम्रो स्वास्थ्य हेरचाह र जीवनको अवस्था को परिचय को लागी नेतृत्व गर्यो। आयु बढ्यो र शिशु मृत्युदर घट्यो।