काठमाडौं । रुस–युक्रेन युद्ध भएको एक वर्षभन्दा बढी भइसकेको छ । यो तत्काल समाप्त हुन्छ जस्तो देखिँदैन । भन्नको लागि त अमेरिकाले रुसमाथि धेरै प्रतिबन्ध लगाएको छ तर अझै पनि अमेरिकाबाटै रूसले त्यस्ता धेरै प्रविधिहरु ल्याइरहेको छ, जसका कारण धरातलमा यो युद्धको समीकरण पनि बदलिरहेको छ ।

एक रिपोर्टमा यो गोप्य प्रविधिको बारेमा ठूलो खुलासा भएको छ । रुसले लामो समयदेखि अमेरिकी कम्पनीहरुबाट गोप्य चिप्स पाउँदै आएको खुलासा भएको छ । अमेरिकी सरकारलाई यसबारे जानकारी नभए पनि यो प्रविधि नक्कली कम्पनीमार्फत रुसमा निर्यात भइरहेको थियो ।

ब्लुमबर्गको रिपोर्टमा धेरै अमेरिकी कम्पनीहरु यस नेटवर्कमा संलग्न रहेको उल्लेख छ । यी कम्पनीहरूले रूसी कम्पनीहरूलाई गोप्य चिपहरू आपूर्ति गरेका छन्, कतिपयले रूसी सेनासँग प्रत्यक्ष रूपमा सम्बन्धित कम्पनीहरूलाई चिपहरू पनि दिएका छन्।

यसै कारण पुटिनले अमेरिकी प्रविधिमार्फत युक्रेनलाई युद्धमा नोक्सान पुर्याइरहेको आशंका गरिएको छ । युक्रेनले लामो समयदेखि ड्रोनमा अमेरिकी टेक्नोलोजी प्रयोग भएको दाबी गर्दै आएको छ जसका कारण धेरै पूर्वाधार ध्वस्त भएको छ ।

अब यो नेटवर्कको पक्कै पर्दाफास भएको छ तर पैसाको ट्रेल समात्न उत्तिकै गाह्रो छ। यो गोप्य प्रविधि जुन अमेरिकी कम्पनीबाट बेचिएको थियो, ती अन्य देशमा बसेका बिचौलियाले किनेका हुनाले मनी ट्रेल समात्न नसकिएको बताइएको छ । युक्रेनले त सिधै इन्टेल, क्वालकम र ब्रोडकम जस्ता कम्पनीहरूको नाम लिएको छ।

यी कम्पनीहरूले रुसलाई गोप्य चिप्स दिने गरेको दाबी गरिएको छ । युक्रेनले यी कम्पनीहरूलाई रुसको ग्लोनास स्याटेलाइट नेभिगेसन प्रणालीलाई सपोर्ट गर्ने चिप्स नबनाउन अपील गरेको छ। युक्रेनका आरोपहरू यी कम्पनीहरूले स्वीकार गरिरहेका छैनन्। अर्कोतर्फ यी कम्पनीहरूले अमेरिकाको नियमअनुसार काम गरिरहेकाले उनीहरूविरुद्ध कुनै कारबाही भएको छैन ।

रुसका लागि यो गोप्य सम्झौतामा अन्य धेरै देशले पनि योगदान गरेका छन् । त्यहाँको सरकार यसमा संलग्न छैन, तर प्रविधि रसियाको हातमा जाँदैछ भन्ने थाहा नहुने गरी नक्कली कम्पनीहरूमार्फत सम्झौता भइरहेको छ । उक्त गोप्य सम्झौतामा टर्की, बेलारुस, काजाकिस्तान, चीन र युएईको प्रमुख भूमिका रहेको रिपोर्टमा उल्लेख छ ।

यो सम्झौतालाई सफल बनाउन धेरै चिनियाँ कम्पनीहरू आफैं बिचौलिया बनेका छन् जसले गर्दा यो प्रविधि वास्तवमा कसलाई दिने हो भन्ने थाहा हुँदैन। यो सम्पूर्ण विवादमा अमेरिकाले पनि आफ्नो तर्फबाट अनुसन्धान गरेको छ । उसले रुसी नागरिकलाई यस गोप्य सम्झौताको मास्टरमाइन्ड मानेका छन् ।

अर्टेम उस नामका व्यक्तिले पुटिनलाई अमेरिकाको टेक्नोलोजी दिएको बताइएको छ, जुन युक्रेन युद्धमा प्रत्यक्ष प्रयोग भएको थियो। अमेरिकाले उक्त व्यक्तिलाई प्रतिबन्धको नियम तोडेर रसियालाई संवेदनशील प्रविधि दिएको आरोप लगाएको छ । यसमा उनले कुनै प्रतिबन्ध नभएका देशका बिचौलिया प्रयोग गरेका छन् ।

अब अनुसन्धानका क्रममा अमेरिकी कम्पनी इन्टेलको बारेमा पनि महत्वपूर्ण जानकारी बाहिर आएको छ । रसियामा ठूलो संख्यामा प्रविधि पठाइएको जानकारी प्राप्त भएको छ । तथ्याङ्कले देखाउँछ कि गत वर्ष अप्रिल १ र अक्टोबर ३१ बीच, इन्टेलले रुससँग ४५७ मिलियन डलरको व्यापार गर्यो। त्यसैगरी रुसले युएई र टर्कीबाट सेमीकन्डक्टरको आपूर्ति पूरा गरिसकेको छ ।

यस गोप्य सम्झौतामा युएईको कम्पनी ग्लोबल पार्ट्स एफजेडई, टर्कीको अजु इन्टरनेशनलको पनि ठूलो भूमिका रहेको छ । वास्तवमा टर्की र चिनियाँ कम्पनीहरूले यो गोप्य टेक्नोलोजी अमेरिकाबाट किनेका थिए, त्यसपछि त्यो प्रविधि युएईका कम्पनीहरूलाई पठाए। त्यसपछि त्यही चिप रुस पुग्यो । यस्तो अवस्थामा दुई–तीन देशबीच तय गरिएको रणनीतिअनुसार यो सम्पूर्ण सम्झौता सम्पन्न भएको हो ।

आरोपी आर्टेम उसले युरोप, मध्यपूर्व र एसियामा नक्कली कम्पनी बनाएको पनि अनुसन्धानमा खुलेको छ । त्यसपछि न्युयोर्क र क्यालिफोर्नियाका चिप बनाउने कम्पनीहरूलाई अमेरिकी प्रतिबन्ध नभएको ठाउँमा आफ्नो प्रविधि पठाउन मनाइयो। यसरी युद्धको समयमा सबै प्रविधि रसिया पुग्दै गयो ।

जसमा पूरै सम्झौतामा नक्कली सर्टिफिकेटको प्रयोग लगातार भएको थियो । हालको लागि, बाइडेन प्रशासनले यो गोप्य सम्झौतामा चिन्ता व्यक्त गरेको छ। रुसले आवश्यक प्रविधि नआओस् भनेर भविष्यमा पनि यस्ता प्रयासलाई निरन्तरता दिइनेमा जोड दिइएको छ ।