काठमाडौं । अमेरिकाले नोभेम्बर २ मा इरानको केसम् टापुमा आक्रमण गरेको छ। यो कारबाही अमेरिकी मध्यावधि चुनावभन्दा ठीक अघि भएको हो। अमेरिकामा नोभेम्बर ३ मा मतदान हुँदैछ।

अमेरिकी अधिकारीहरूले आक्रमणको पुष्टि गरेका छन्। उनका अनुसार यस कारबाहीको उद्देश्य स्ट्रेट अफ होर्मुजमा जहाजहरूका लागि खतरा बन्न सक्ने इरानका सैन्य क्षमताहरूलाई कमजोर पार्नु थियो। इरानको सरकारी मिडियाले पनि केसम् टापुमा विष्फोट भएको खबर दिएको छ।

अमेरिकाको यस आक्रमणका बीच प्रश्न यो उठ्छ कि, केसम् टापु यति खास किन छ? अमेरिकाले यसलाई निशाना किन बनायो? यसको कारण बुझ्नका लागि पहिले यसको भौगोलिक अवस्थिति जान्नु आवश्यक छ।

वास्तवमा, केसम् इरानको सबैभन्दा ठूलो टापु हो। यो फारसको खाडीमा रहेको छ। यसको एकातिर इरानको मूल भूभाग छ भने अर्कोतिर स्ट्रेट अफ होर्मुज छ। यो टापु इरानको बन्दर अब्बास शहर नजिकै पर्छ। यसको लम्बाइ लगभग १३५ किलोमिटर छ र यसको आकार काँड जस्तो देखिन्छ।

केसम्को सबैभन्दा ठूलो शक्ति यसको भौगोलिक अवस्थिति हो। यहाँबाट स्ट्रेट अफ होर्मुजको समुद्री मार्गमा निगरानी राख्न सकिन्छ। यो मार्गले फारसको खाडीलाई ओमानको खाडी र अगाडि अरब सागरसँग जोड्छ। विश्वको तेल व्यापारको ठूलो हिस्सा यही बाटो भएर गुज्रिन्छ।

केसम् टापु आफ्नो भौगोलिक अवस्थितिका लागि मात्र चिनिँदैन। यहाँ इरानको सैन्य उपस्थिति पनि छ। मिडिया रिपोर्टहरूका अनुसार टापुमा जमिनमुनि क्षेप्यास्त्र अखडा (मिसाइल बेस) हरू बनाइएका छन्, जसलाई ‘मिसाइल सिटी’ पनि भनिन्छ।

यहाँ तटीय रडार र नौसैनिक अखडाहरू पनि मौजूद छन्। इरानका तीव्र गतिका प्रहारक (एट्याक) डुङ्गाहरू पनि यस क्षेत्रमा सञ्चालित हुन्छन्। यिनको मद्दतले समुद्रमा जहाजहरूको गतिविधिका माथि नजर राख्न सकिन्छ। आवश्यकता परेको खण्डमा यी डुङ्गा र क्षेप्यास्त्रहरूको प्रयोग पनि गर्न सकिन्छ।

यद्यपि, केसम्को पहिचान मिसाइल र सैन्य अखडाहरूमा मात्र सीमित छैन। यो टापु आफ्नो प्राकृतिक सुन्दरताका लागि पनि प्रसिद्ध छ। यहाँ रङ्गिबिरङ्गी चट्टानहरू, गुफाहरू र म्यान्ग्रोभका जङ्गलहरू छन्। स्टार भ्याली र चाकोह उपत्यका यहाँका प्रमुख पर्यटकीय स्थल हुन्। यहाँ नुनको एउटा ठूलो गुफा पनि छ। टापुको वरपर विभिन्न प्रजातिका समुद्री जीव र चराचुरुङ्गीहरू पाइन्छन्।

इरानले सन् १९८९ मा केसम्लाई मुक्त व्यापार क्षेत्रका रूपमा विकास गर्न सुरु गरेको थियो। यसको उद्देश्य व्यापार, उद्योग र पर्यटनलाई प्रवर्द्धन गर्नु थियो। अर्थात्, यो टापु आर्थिक रूपमा पनि इरानका लागि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ।

केसम् टापु वरपर तनाव बढ्नुको असर इरान र अमेरिकामा मात्र सीमित रहने छैन। यदि स्ट्रेट अफ होर्मुजमा जहाजहरूको आवागमन रोकिन्छ भने तेल र ग्यासको आपूर्ति प्रभावित हुन सक्छ। भारत पनि यही बाटो भएर आउने तेलमा निर्भर छ। यस्तो अवस्थामा आपूर्ति अवरुद्ध भएमा देशमा तेलको मूल्यमा चाप बढ्न सक्छ। यही कारणले गर्दा केसम् टापुमा हुने हरेक सैन्य कारबाहीमा विश्वको नजर रहने गर्छ।

अमेरिकाले मे ३० र ३१, २०२६ मा इरानको केसम् टापुमा रहेका सैन्य अखडाहरूलाई निशाना बनाएको थियो। अमेरिकी सेन्ट्रल कमाण्ड (CENTCOM) का अनुसार इरानद्वारा एक अमेरिकी ड्रोन खसालिएपछि रडार र ड्रोन नियन्त्रणसँग सम्बन्धित अखडाहरूमा आक्रमण गरिएको थियो। त्यसपछि जुन २, २०२६ मा यहाँ रहेको एक इरानी सैन्य ग्राउन्ड कन्ट्रोल स्टेशनमा आक्रमण गरियो। यो स्टेशनको प्रयोग ड्रोन अपरेशन नियन्त्रण गर्नका लागि हुने गर्दथ्यो।

अहिले आएर पुनः नोभेम्बर २, २०२६ मा अमेरिकाले टापुमा फेरि सीमित सैन्य आक्रमण गरेको छ। अमेरिकी अधिकारीहरूले यी आक्रमणहरूलाई रक्षात्मक कारबाही भनेका छन् र इरानका तर्फबाट अमेरिकी विमान तथा क्षेत्रीय अखडाहरूलाई निशाना बनाउने प्रयासको जवाफमा यो कदम चालिएको बताएका छन्।