काठमाडौं। नेपाली ऊर्जा एवम् अर्थविद्हरूले दक्षिण एसियाली क्षेत्रको साझा विकासका लागि नेपाल, भारत र बंगलादेशबीचको त्रिपक्षीय सहकार्य अपरिहार्य रहेको औंल्याएका छन्।

ऊर्जा, व्यापार र कनेक्टिभिटी (सम्पर्क सञ्जाल) जस्ता रणनीतिक क्षेत्रमा हुने त्रिदेशीय साझेदारीले बलियो क्षेत्रीय बजार निर्माण गर्न र साझा समृद्धि हासिल गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने उनीहरूको भनाइ छ।

बंगलादेशमा आयोजित आर्थिक कूटनीति सम्मेलनमा भाग लिने क्रममा अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार माध्यम ‘एएनआई’ सँग कुरा गर्दै नेपाल फाउन्डेसनका विज्ञ तथा ऊर्जाविद् विवेकराज कँडेलले बदलिँदो वैश्विक परिदृश्यमा यस क्षेत्रका देशहरू अब एक्लो रहेर अघि बढ्न नसक्ने स्पष्ट पारे। उनले पारस्परिक आर्थिक लाभमा आधारित साझेदारी निर्माणमै अबको कूटनीति केन्द्रित हुनुपर्नेमा जोड दिएका छन्।

“हामी भौगोलिक र आर्थिक रूपमा यस्तो ठाउँमा छौँ जहाँ कुनै पनि देश एक्लोपनमा बस्न सक्दैन,” ऊर्जाविद् कँडेलले भने, “त्रिपक्षीय सहयोगको सम्भावना निकै उच्च छ। यो विशुद्ध रूपमा आर्थिक कूटनीतिको विषय हो र यसका लागि देशहरूबीच सघन आपसी छलफल र समन्वय आवश्यक छ।”

ऊर्जा क्षेत्रमा ‘विन-विन’ को अवसर

त्रिपक्षीय सहकार्यका अवसरहरूबारे प्रकाश पार्दै कँडेलले ऊर्जा क्षेत्र यसको सबैभन्दा बलियो र व्यावहारिक कडी भएको बताए। नेपालमा उत्पादन हुने अतिरिक्त स्वच्छ (जलविद्युत) ऊर्जा बंगलादेशको तीव्र औद्योगिक वृद्धिका लागि कोशेढुङ्गा साबित हुन सक्ने र यस प्रक्रियामा भारतले पनि ठूलो लाभ लिन सक्ने उनको विश्लेषण छ।

“नेपालको स्वच्छ ऊर्जा बंगलादेशका उद्योगहरूका लागि ठूलो ऊर्जा प्रोत्साहन बन्न सक्छ,” कँडेलले उदाहरण दिँदै भने, “यसका लागि भारतले पारगमन (ट्रान्जिट) देशको रूपमा आफ्नो भूमिका खेल्दै आफ्ना पूर्वाधारहरूलाई आर्थिक रूपमा मुद्रीकरण गरेर फाइदा लिन सक्छ। यसले तीनै देशलाई फाइदा पुग्नेछ।”

परोपकार होइन, आर्थिक प्रोत्साहन आवश्यक

क्षेत्रीय सहयोगलाई दिगो बनाउन यो केवल राजनीतिक नारामा मात्र सीमित नभई ठोस आर्थिक लाभमा आधारित हुनुपर्ने कँडेलको तर्क छ। उनले कुनै पनि देशले परोपकार वा उदारताका लागि मात्र सम्झौता नगर्ने हुँदा साझा हिस्सा र आर्थिक प्रोत्साहन स्पष्ट हुनुपर्ने बताए।

ऊर्जाबाहेक पर्यटन र कनेन्टिभिटीलाई पनि उनले त्रिपक्षीय सहयोगको बलियो सम्भावना बोकेको क्षेत्रका रूपमा औंल्याए। यातायातका पूर्वाधार चुस्त बनाउँदै मानिसहरूको सहज आवागमन र व्यावसायिक सम्पर्कलाई सहज बनाउनु त्रिदेशीय प्राथमिकता हुनुपर्ने उनको सुझाव छ।

नयाँ जनादेश र अवसर

नेपाल र बंगलादेश दुवै देशमा हाल नयाँ राजनीतिक वातावरण र नयाँ जनादेश प्राप्त सरकारहरू रहेको उल्लेख गर्दै कँडेलले यो समय आर्थिक संलग्नतालाई थप बलियो बनाउने स्वर्ण अवसर भएको बताए। दुवै देशका सरकारहरू ऊर्जावान् रहेको भन्दै उनले आर्थिक कूटनीतिको मूल ध्येय नै आफ्ना नागरिकहरूलाई प्रगति र साझा समृद्धिको हिस्सेदार बनाउनु रहेको उल्लेख गरे।

बंगलादेश, भारत र नेपालबीचको बृहत्तर आर्थिक एकीकरणले यस क्षेत्रको विकास र रोजगारी सिर्जनामा नयाँ ढोका खोल्नेमा विज्ञहरूले बलियो आशा व्यक्त गरेका छन्।