काठमाडौं। परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालले देशको कूटनीति केवल औपचारिकतामा मात्र सीमित नभई मुलुकको आर्थिक रूपान्तरणमा प्रत्यक्ष र परिणाममुखी योगदान पुर्‍याउने माध्यम बन्नुपर्नेमा विशेष जोड दिएका छन्।

मन्त्रालयद्वारा सोमबार आयोजित ‘प्रा. यदुनाथ खनाल व्याख्यान शृङ्खलाको पाँचौँ संस्करण’ लाई सम्बोधन गर्दै मन्त्री खनालले वर्तमान सरकारले प्रभावकारी तथा परिणाममुखी विकास कूटनीतिलाई आफ्नो मुख्य प्राथमिकतामा राखेको स्पष्ट पारे।

उनले विदेशस्थित नेपाली नियोगहरूलाई परम्परागत भूमिकाबाट माथि उठाउँदै आर्थिक कूटनीति, व्यापार प्रवर्द्धन, लगानी आकर्षण, पर्यटन, प्रविधि साझेदारी तथा नयाँ बजारको पहुँचतर्फ क्रमशः उन्मुख गराइएको जानकारी दिए। अन्ततः परराष्ट्र नीतिले देशका आम जनताको कल्याण, आकांक्षा तथा समृद्धिको सेवा गर्नुपर्ने उनको दृढ भनाइ थियो।

विश्व परिवेशमा प्रमुख शक्ति राष्ट्रहरूबीचको प्रतिस्पर्धा तीव्र बन्दै गइरहेको उल्लेख गर्दै मन्त्री खनालले आर्थिक साधन, आपूर्ति शृङ्खला तथा महत्त्वपूर्ण पूर्वाधारहरूले अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा गम्भीर प्रभाव पारिरहेको औंल्याए।

यसका साथै कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) र डिजिटल अर्थतन्त्र जस्ता उदीयमान प्रविधिहरूले विश्वव्यापी रूपमा शक्ति र अवसरको वितरणलाई पुनः परिभाषित गरिरहेकाले नेपालजस्ता विकासोन्मुख देशहरूका लागि यी परिवर्तनहरूले चुनौती र अवसर दुवै थपेको उनले बताए।

लामो समयदेखि साना तथा विकासोन्मुख राष्ट्रहरूलाई महत्त्वपूर्ण सुरक्षा कवच प्रदान गर्दै आएको बहुपक्षीय प्रणाली यतिबेला बढ्दो दबाबमा परेको भए पनि यसका बाबजुद सहकार्य, सम्पर्क सञ्जाल (कनेक्टिभिटी), प्रविधि तथा आर्थिक साझेदारीका नयाँ सम्भावनाहरू पनि उदाइरहेकाले नेपालले यस परिवर्तनशील परिवेशलाई स्पष्टता, आत्मविश्वास र विवेकशीलताका साथ सामना गर्नुपर्नेमा उनले जोड दिए।

नेपालको मूलभूत परराष्ट्र नीतिको चर्चा गर्दै मन्त्री खनालले नेपाल संयुक्त राष्ट्रसंघको बडापत्रका उद्देश्य तथा सिद्धान्तहरू, पञ्चशील, असंलग्नता तथा शान्तिपूर्ण सहअस्तित्वप्रति सदैव दृढ र प्रतिबद्ध रहेको पुनर्पुष्टि गरे।

असंलग्नतालाई निष्क्रियता वा एकान्तताका रूपमा बुझ्न नहुने स्पष्ट पार्दै उनले प्रा. खनालको विचारलाई उद्धृत गर्दै यसका लागि सक्रिय संलग्नता, सुदृढ निर्णय क्षमता तथा अन्तर्राष्ट्रिय घटनाक्रमलाई नेपालको आफ्नै राष्ट्रिय हितको दृष्टिकोणबाट मूल्यांकन गर्ने क्षमता आवश्यक पर्ने बताए।

राजनीतिक स्थायित्व र प्रत्यक्ष आर्थिक प्रगतिबाट नै कूटनीतिले अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा विश्वसनीयता प्राप्त गर्ने उनको तर्क थियो। विशेष गरी देशको युवापुस्ताले परिणाम, अवसर र जवाफदेही संस्थाहरूको अपेक्षा गरेकाले सरकारले सुशासन तथा तीव्र आर्थिक वृद्धिलाई आफ्ना प्राथमिकताको केन्द्रमा राखेर परराष्ट्र नीतिलाई यी राष्ट्रिय आकांक्षाहरूसँग जोडेको उनले जानकारी दिए।

भूराजनीतिलाई नेपालका लागि एक स्थायी यथार्थका रूपमा स्विकार्दै मन्त्री खनालले हरेक विषय वा विकासका आयोजनालाई केवल संकीर्ण भूराजनीतिक दृष्टिकोणबाट मात्रै हेर्न नहुने धारणा राखे।

बाह्य घटनाक्रमको अत्यधिक सतर्क वा संकीर्ण व्याख्याले कहिलेकाहीँ देशको विकास र अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यका वैध अवसरहरूको खोजी गर्ने क्षमतालाई सीमित गरिदिने खतरा उनले औंल्याए।

आजको आपसमा अन्तरसम्बन्धित विश्वमा भूगोललाई सीमितताका रूपमा भन्दा पनि विचार, बजार, जनता र अवसरहरूलाई जोड्ने पुलका रूपमा बुझ्नुपर्ने र नेपालको भौगोलिक अवस्थितिलाई सम्पर्क सञ्जाल, व्यापार, लगानी तथा क्षेत्रीय सहकार्यका सम्भावनाहरूले भरपूर उपयोग गर्नुपर्ने उनको भनाइ थियो।

यही व्यावहारिक दृष्टिकोणकै आधारमा हालैका दिनमा आफ्ना भारत तथा चीन भ्रमणका क्रममा भएका छलफलहरू पारस्परिक हित र व्यावहारिक सहकार्यका साझेदारीमा केन्द्रित रहेको मन्त्री खनालले स्पष्ट पारे।

विदेशमा रहेका नेपाली डायस्पोराका सम्बन्धमा बोल्दै मन्त्री खनालले लाखौँको संख्यामा रोजगारी र विभिन्न व्यवसायमा संलग्न नेपाली नागरिकहरूको सुरक्षा, सम्मान र कल्याण गर्नु परराष्ट्र नीतिको सर्वोच्च प्राथमिकता र सरकारको प्रमुख जिम्मेवारी रहेको बताए।

उनीहरूले आफू कार्यरत मुलुकको अर्थतन्त्रमा योगदान पुर्‍याउनुका साथै नेपालको अर्थतन्त्र र समाजलाई पनि ठूलो सहयोग गरिरहेको उनले स्मरण गरे। नेपालको परराष्ट्र नीतिसम्बन्धी गम्भीर विमर्श र परिवर्तनशील विश्व परिवेशमा मुलुकले सामना गरिरहेका चुनौती र अवसरहरूबारे सूचित छलफललाई प्रोत्साहन गर्न यो व्याख्यान शृङ्खला कोसेढुंगा साबित भएको मन्त्रालयले जनाएको छ।

‘नेपालको परराष्ट्र नीतिः भूराजनीतिक तथा भूआर्थिक प्रवृत्तिहरूबीच मार्गनिर्देशन’ विषयक उक्त गरिमामय कार्यक्रममा पूर्वप्रधानमन्त्री डा. बाबुराम भट्टराईले परिवर्तनशील भूराजनीतिक तथा भूआर्थिक परिदृश्य र यसका बीच नेपालको परराष्ट्र नीतिका अवसर तथा सीमितताका सम्बन्धमा आफ्नो मुख्य वक्तव्य प्रस्तुत गरेका थिए।