काठमाडौं । मुम्बईको एउटा नयाँ स्टार्टअपमा ६४ वर्षका एक वृद्धले कलेज पास-आउट युवाहरू सँगसँगै ‘इन्टर्नशिप’ सुरु गरेपछि भारतमा कर्मचारीहरूको सेवा-निवृत्तिको परम्परागत उमेर सीमामाथि नयाँ बहस सुरु भएको छ। मुम्बईस्थित ‘हबी ट्राइब’ नामक स्टार्टअपका संस्थापक जोशुआ सालिन्सले सामाजिक सञ्जालमा आफ्ना नयाँ ६४ वर्षीय इन्टर्नको भिडियो सार्वजनिक गरेसँगै त्यो भिडियो तीव्र रूपमा भाइरल भएको हो।

भिडियोमा ती सिनियर इन्टर्नले आफूभन्दा कैयौँ दशक साना सहकर्मीहरूसँग काँधमा काँध मिलाएर उत्साहका साथ काम गरिरहेको देख्न सकिन्छ। कम्पनीले उनलाई कुनै कौतूहल वा अजूबाका रूपमा मात्र नभई कम्पनीको सञ्चालन र वृद्धिका लागि उनको “अनमोल व्यावसायिक अनुभव” को कदर गर्दै टोलीमा समावेश गरेको जनाएको छ।

सामाजिक सञ्जालमा यस भिडियोलाई हलिउड चलचित्र ‘द इन्टर्न’ मा रोबर्ट डी निरोले निभाएको प्रख्यात किरदारसँग तुलना गरिएको छ भने हजारौँ प्रयोगकर्ताहरूले “सिक्ने चाहना र जिज्ञासा कहिल्यै ६० वर्षको उमेरमा रिटायर हुँदैन, त्यसैले जागिरबाट अवकाश पाउने उमेरलाई जबर्जस्ती फिक्स गरिनुहुँदैन” भनी टिप्पणी गरिरहेका छन्।

यस हृदयस्पर्शी घटनाले कर्पोरेट क्षेत्र र नीति-निर्माताहरूका सामु एउटा गम्भीर प्रश्न खडा गरिदिएको छ कि के भारतले आफ्ना लाखौँ सक्षम, ऊर्जावान् र अनुभवी वरिष्ठ पेशेवरहरूलाई त्यो समयमा जबर्जस्ती अवकाश दिइरहेको छ, जुन बेला उनीहरू उद्योग र देशको अर्थतन्त्रलाई सबैभन्दा उत्कृष्ट योगदान दिन सक्ने अवस्थामा हुन्छन्?

विगतका पुस्ताहरूमा शारीरिक श्रम बढी हुने र मानिसको औसत आयु कम हुने भएकाले ५८ वा ६० वर्षको उमेरलाई करियरको अन्तिम बिन्दु मान्नु स्वाभाविक थियो। तर, विश्व स्वास्थ्य संगठन को हालैको प्रतिवेदन अनुसार सन् २००० यता विश्वव्यापी औसत आयुमा ६ वर्षभन्दा बढीको वृद्धि भएको छ र सन् २०५० सम्ममा ६० वर्षमाथिका ज्येष्ठ नागरिकको जनसङ्ख्या २.१ अर्ब पुग्ने अनुमान छ।

भारतमा पनि औसत आयु बढेर ७० वर्ष नाघिसकेको छ। यसको सीधा अर्थ, आज ६० वर्षको उमेरमा ओहोदाबाट अवकाश पाउने व्यक्तिसँग मानसिक र शारीरिक रूपमा सक्रिय रहन सक्ने कम्तीमा अरू दुई दशक (२० वर्ष) सुरक्षित रहन्छन्।

विज्ञहरूका अनुसार यस्तो अवस्थामा अनुभवी जनशक्तिलाई घरमा सीमित राख्नुको सट्टा उनीहरूका लागि ‘सेकेन्ड करियर’ वा ‘दोस्रो इनिङ्स’ को अवसर सिर्जना गर्नु भारतका लागि ठूलो आर्थिक र सामाजिक शक्ति बन्न सक्छ। यस सन्दर्भमा वरिष्ठ पेशेवरहरूका लागि निम्न क्षेत्रहरू उत्कृष्ट अवसरका रूपमा उम्किएका छन्:

परामर्शदाता र सल्लाहकार : कम्पनीहरूले सेवानिवृत्त वरिष्ठ अधिकारीहरूलाई पूर्ण-कालीन जागिरको सट्टा रणनीतिक सल्लाहकार वा बोर्ड सदस्यका रूपमा नियुक्त गरिरहेका छन्, जसले गर्दा कम्पनीले ठूला गल्तीहरू गर्नबाट बच्न सक्छ।

मेन्टरशिप र कोचिङ: नयाँ प्रविधि र आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्सको यो युगमा युवा कर्मचारीहरूसँग प्राविधिक ज्ञान त छ, तर उनीहरूमा कार्यस्थलको सन्तुलन, संकट व्यवस्थापन र नेतृत्व क्षमताको कमी देखिन्छ। वरिष्ठ पेशेवरहरूले युवा टोलीलाई उत्कृष्ट मेन्टरशिप प्रदान गर्न सक्छन्।

फ्रीलान्सिङ र गिग इकोनोमी : धेरैजसो ६० वर्ष पुगेका पेशेवरहरू ९ देखि ५ बजेको नियमित बन्धनबाट मुक्त हुन चाहन्छन् तर काम छोड्न चाहँदैनन्। उनीहरूका लागि प्रोजेक्ट-बेस्ड वा पार्ट-टाइम फ्रीलान्सिङ कामहरू ‘सेकेन्ड करियर’ का लागि सबैभन्दा उपयुक्त साबित भइरहेका छन्।

वरिष्ठ जनशक्तिको यो दोस्रो इनिङ्सले संस्थागत ज्ञान लाई हराउनबाट जोगाउने मात्र नभई युवा पुस्ता र अनुभवी पुस्ताबीचको दूरी लाई मेटाएर वर्क कल्चरलाई अझ बढी परिपक्व र समृद्ध बनाउन ठूलो मद्दत पुर्‍याउने विश्वास लिइएको छ।