काठमाडौं। विश्वको सर्वोच्च शिखर सगरमाथामा जलवायु परिवर्तनका कारण जोखिम बढ्दै गएकाले आरोहण अनुमति दिँदा संख्याभन्दा आरोहीको अनुभव र योग्यतालाई प्राथमिकता दिनुपर्ने सुझाव प्रस्तुत गरिएको छ।

३१ पटक सगरमाथाको सफल आरोहण गरिसकेका कीर्तिमानी आरोही पासाङ दावा शेर्पाले अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्था एएनआईसँगको विशेष कुराकानीमा हिमाली क्षेत्रको बदलिँदो मौसम र सुरक्षाबारे यस्तो धारणा राखेका हुन्।

आरोही शेर्पाका अनुसार हिमाली क्षेत्रमा हिउँ पर्ने समय, मौसमको स्वरूप र आरोहण मार्गमा तीव्र परिवर्तन भइरहेको छ।

सगरमाथामा अनुमति संख्या केवल सीमित गर्नुभन्दा युरोपको एल्ब्रुस, अमेरिकाको डेनाली र अफ्रिकाको किलिमन्जारो जस्ता उच्च हिमाल आरोहण गरिसकेका अनुभवी आरोहीलाई प्राथमिकता दिँदा आरोहण थप सुरक्षित र व्यवस्थित हुने उहाँको भनाइ छ।

बदलिँदो मौसम र बाटोमा आएको परिवर्तन

पछिल्ला वर्षहरूमा अफ-सिजन मानिने सेप्टेम्बर र अक्टोबर महिनामा भारी हिमपात हुने गरेको र यसले खुम्बु क्षेत्रसहित उच्च हिमाली जनजीवन प्रभावित बनाएको शेर्पाले बताए।

सन् १९९६ तिर पनि यस्तै बेमौसमी हिमपातका कारण ठूलो क्षति भएको स्मरण गराउँदै उनले हिमनदी पग्लिने क्रम बढ्दा बरफ कमजोर हुने, चिरा (क्रेभास) बढ्ने र आइस संरचना अस्थिर बन्ने समस्या देखिएको उल्लेख गरे।

विगत ५-६ वर्षअघिसम्म खुम्बु आइसफलको बाटो रोलाङतर्फबाट खुल्ने गरेकोमा अहिले नुप्चेपट्टिबाट खुल्ने गरी आरोहण मार्गसमेत परिवर्तन भएको उनले जानकारी दिए।

विभिन्न वैज्ञानिक अध्ययनहरूले पनि सगरमाथा क्षेत्रमा हिउँको आवरण घट्दै गएको र तापक्रम वृद्धिसँगै हिमपात एवं वर्षाको स्वरूप बदलिएको देखाएका छन्।

भीड व्यवस्थापन र रोयल्टी शुल्कमा वृद्धि

सगरमाथामा वर्षेनी आरोहीको सङ्ख्या बढ्दा भीड व्यवस्थापन र सुरक्षा चुनौती बनेको छ। सन् २०२६ मा सगरमाथा आरोहणका लागि करिब ५०० वटा अनुमति जारी भई रोयल्टी संकलन उच्च स्तरमा पुगेको छ।

बढ्दो जोखिम र चुनौतीलाई ध्यानमा राख्दै नेपाल सरकारले पर्वतारोहण नियमावलीको छैटौं संशोधनमार्फत ८ हजार मिटरभन्दा अग्ला हिमालमा एकल आरोहण (सोलो एक्सपेडिसन) मा रोक लगाएको छ।

साथै, आरोहण शुल्कसमेत वृद्धि गरिएको छ। नयाँ व्यवस्थाअनुसार वसन्त ऋतुमा सामान्य मार्गबाट सगरमाथा आरोहण गर्ने विदेशी नागरिकका लागि रोयल्टी शुल्क १५ हजार अमेरिकी डलर (यसअघि ११ हजार डलर) र नेपालीका लागि १ लाख ५० हजार रुपैयाँ (यसअघि ७५ हजार रुपैयाँ) पुर्‍याइएको छ। त्यसैगरी शरद, हिउँद र मनसुन ऋतुका लागि पनि रोयल्टी शुल्क वृद्धि गरिएको छ।

सन् १९५३ मा तेन्जिङ नोर्गे शेर्पा र एडमन्ड हिलारीले पहिलोपटक चुचुरोमा पाइला टेकेयता नेपालतर्फबाट करिब ७ हजार आरोहीले सगरमाथाको सफल आरोहण गरिसकेका छन्। यद्यपि, जलवायु परिवर्तन, बदलिँदो मौसम र आरोहीको बढ्दो चापका कारण सगरमाथाको भविष्यमा थप नयाँ चुनौतीहरू थपिँदै गएका छन्।