काठमाडौं । हरेक वर्ष जुलाई र अगस्ट महिनामा केरलामा भारी वर्षा र बाढी आउने गर्छ। खास गरी सन् २०१८ मा ‘गड्स ओन कन्ट्री’ (ईश्वरको आफ्नै देश) भनेर चिनिने केरला जलमग्न भएको थियो। त्यसबेला राज्यले करिब ५० वर्षयताकै सबैभन्दा भीषण वर्षा र बाढीको सामना गरेको थियो।

त्यस विपद्का क्रममा केरलाका धेरै सर्वसाधारण मानिसहरू उद्धार अभियानमा स्वयंसेवक बनेर अगाडि आएका थिए। तिनैमध्ये एक थिए- तिरुवनन्तपुरमका बासिन्दा राजेश।

यस वर्ष पनि मनसुनका कारण केरलाका धेरै क्षेत्रहरू नराम्ररी प्रभावित भए। राजेश फेरि एक पटक स्वयंसेवकका रूपमा राहत तथा उद्धार अभियानमा खटिएका थिए।

गत अगस्ट १ को साँझ राजेश कन्नुर जिल्लामा बाढीको पानीमा फसेका एक ६१ वर्षीय वृद्धलाई बचाउने अभियानमा खटिएका थिए। उद्धारका क्रममा उनले आफ्नो ‘लाइफ ज्याकेट’ खोलेर ती वृद्धलाई लगाइदिए।

वृद्धलाई त सकुशल बचाइयो, तर राजेश भने बाढीको तीव्र बहावमा बगे। उनका परिवार र साथीहरूलाई उनी जीवितै भेटिने आशा थियो।

यद्यपि, तीन दिनसम्म चलेको खोजी अभियानपछि उनको शव बरामद भयो र अगस्ट ६ मा पूर्ण राजकीय सम्मानका साथ उनको अन्तिम संस्कार गरियो।

३६ वर्षीय राजेश तिरुवनन्तपुरमको थेत्तिविलाका बासिन्दा थिए। उनी ‘र्‍यापलिङ’ प्रशिक्षक थिए र ‘एडभेन्चर डिजास्टर सोसाइटी’ नामक स्वयंसेवी विपद् राहत समूहका सदस्य पनि थिए, जसले प्राकृतिक विपद्का बेला उद्धार कार्यमा भाग लिने गर्छ।

राजेशका साथी विष्णु भन्छन्, ‘राजेशको निधनले उनको परिवार मात्र होइन, सिङ्गो थेत्तिविला गाउँ नै शोकमा डुबेको छ।’

उनले अगाडि थपे, ‘उनले सन् २०२४ को वायनाड पहिरोका क्रममा पनि उद्धार कार्यमा भाग लिएका थिए। उनले धेरै मानिसहरूलाई विपद् व्यवस्थापन र उद्धार प्रविधिको तालिम दिएका थिए। उनी राष्ट्रिय क्याडेट कोर (एनसीसी) का विद्यार्थीहरूका लागि पर्वतारोहण प्रशिक्षक पनि थिए।’

अगस्ट १ मा कन्नुर जिल्लामा भारी वर्षाका कारण कर्नाटक सीमा नजिकैको चेरुपुझा नजिक रहेको पुलिङ्गोम गाउँमा भीषण बाढी आएको थियो।

जुन ६१ वर्षीय वृद्धलाई राजेशले बचाएका थिए, उनको नाम बेनी हो। उनी त्यस क्षेत्रमा कफी बगानका मालिक हुन्।

बेनीले सञ्चारमाध्यमसँग कुरा गर्दै भने, ‘यदि राजेश त्यहाँ नभएको भए म पक्कै पनि बाँच्न सक्ने थिइनँ। तर म जस्तो ६१ वर्षको वृद्धलाई बचाउन राजेश जस्ता युवाले आफ्नो ज्यान जोखिममा पार्नु हुँदैनथ्यो।’

उनले सम्झिए, ‘अगस्ट १ मा लगातारको वर्षाका बाबजुद म आफ्नो कफी बगानमा कामका लागि गएको थिएँ। सुरुआतमा पानी घुँडाभन्दा तल मात्र थियो। तर अचानक बाढीको पानी तीव्र गतिमा बढ्न थाल्यो। जब मैले बाहिर निस्कने प्रयास गरेँ, पानी कम्मरसम्म पुगिसकेको थियो। अत्तालिएर मैले आफ्नो परिवारलाई फोन गरेँ। केही मिनेटमै म बाढीको तीव्र बहावमा बगेँ।’

बेनीका अनुसार उनी कसै गरी एउटा नरिवलको रूख समातेर झुण्डिरहेका थिए, त्यतिबेलै राजेश र उनको टोली उनलाई बचाउन पुगेको थियो।

उद्धार अभियानमा राजेशसँगै खटिएका बिजुले त्यस दिनको घटनाबारे विवरण दिँदै भने, ‘जुन रूखमा बेनी फसिरहेका थिए, त्यतातर्फ एउटा डोरी फ्याँकियो। उनले त्यसलाई समातेर नरिवलको रूखमा बाँध्ने प्रयास गरे। तर जब राजेशले उनलाई गाह्रो भइरहेको देखे, उनी तुरुन्तै पौडिएर बेनीभएको ठाउँमा पुगे। डोरीलाई रूखमा बाँधिसकेपछि उनले बेनीलाई बचाउन थाले।’

बिजुले बताए, ‘बेनी पूर्ण रूपमा गलेका थिए, त्यसैले राजेशले आफ्नो ‘लाइफ ज्याकेट’ खोलेर उनलाई लगाइदिए। राजेशसँगै उद्धार टोलीका अरू दुई जना सदस्य पनि थिए। सबै जना डोरी समातेर नदीको किनारतिर फर्कन थाले। त्यतिबेलै अचानक नदीको बहाव अत्यन्तै तीव्र भयो र राजेश बाढीमा बगे।’

बिजुका अनुसार राजेशको खोजी कार्य तुरुन्तै सुरु गरिएको थियो।

उनले भने, ‘राजेश धेरै राम्रा पौडीबाज थिए र उनलाई यस्ता स्थितिमा काम गरेको लामो अनुभव थियो। तर लामो समयसम्म चिसो पानीमा रहेका कारण सायद उनको शरीर बाउँढियो, जसले गर्दा उनलाई पौडिन गाह्रो भयो। हामीलाई उनी जीवितै भेटिने पूर्ण विश्वास थियो र त्यही आशाका साथ खोजी अभियान जारी राखिएको थियो।’

यद्यपि, तीन दिनपछि अगस्ट ४ मा करियाङ्गोडे नदीबाट राजेशको शव बरामद भयो। त्यसपछि उनको पार्थिव शरीरलाई गृहजिल्ला लगियो, जहाँ अगस्ट ५ मा उनको अन्तिम संस्कार गरियो।

राजेशप्रति श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्दै केरलाका मुख्यमन्त्री भीडी सतीशनले भनेका थिए, ‘राजेशको अन्तिम संस्कार राजकीय सम्मानका साथ गरिनेछ। उनले अर्का व्यक्तिको ज्यान बचाउन आफ्नो जीवन बलिदान दिए। उनले धेरै विपद्का बेला सेवा गरेका छन्। उनको परिवारलाई हरसम्भव सहयोग गरिनेछ। सरकारले उनको अधुरो घरको निर्माण कार्य पनि पूरा गरिदिनेछ।’

राजेशले आफ्ना पछाडि पत्नी शफिया र दुई छोराहरू अर्शान र अभिषेकलाई छोडेर गएका छन्।

उनका साथी विष्णु भन्छन्, ‘उनको परिवार आर्थिक रूपमा कमजोर छ। यो घटना हुनुभन्दा केवल एक हप्ताअघि मात्र उनी कन्नुरमा विपद् व्यवस्थापन तालिम पूरा गरेर घर फर्किएका थिए। गाउँमा जब पनि कुनै जनसेवाको काम हुन्थ्यो, राजेश सबैभन्दा अगाडि सर्थे।’

सन् २०२३ मा प्रदर्शनमा आएको मलयलम चलचित्र ‘२०१८’, जसमा टोभिनो थोमस, कुन्चाको बोबन र आसिफ अलीले अभिनय गरेका थिए, केरलाको सन् २०१८ को विनाशकारी बाढीमा आधारित थियो।

त्यस चलचित्रमा टोभिनो थोमसले अनूप नामका एक युवकको भूमिका निभाएका थिए, जसको बाढीमा एक वृद्धलाई बचाउने क्रममा मृत्यु हुन्छ।

सामाजिक सञ्जालमा धेरै मानिसहरूले राजेशको तुलना त्यही पात्रसँग गर्दै उनलाई केरलाको ‘रियल हिरो’ (वास्तविक नायक) बताइरहेका छन्।

विष्णुले अपिल गर्दै भने, ‘हरेक वर्ष जब केरलामा भारी वर्षा र बाढी आउँछ, राजेश जस्ता स्वयंसेवकहरू सबैभन्दा पहिले मानिसहरूको मद्दतका लागि अगाडि आउँछन्, त्यसैले सरकारले राजेशको परिवारलाई हरेक आवश्यक सहयोग उपलब्ध गराउनुपर्छ।’