काठमाडौं । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले मध्यावधि निर्वाचन भएको यस वर्षको सुरुआतमा रिपब्लिकन पार्टीका नेताहरूलाई चेतावनी दिँदै भनेका थिए, ‘तपाईंहरूले मध्यावधि निर्वाचन जित्नै पर्छ। यदि हामीले मध्यावधि निर्वाचन जितेनौँ भने, उनीहरूले मलाई महाअभियोगमार्फत पदबाट हटाउने कुनै न कुनै बहाना खोज्नेछन्।’

अब रिपब्लिकन पार्टी मध्यावधि निर्वाचनमा पराजित भएको छ। डेमोक्र्याट्सले कंग्रेस (संसद्) मा आफ्नो नियन्त्रण कायम गरेका छन्। यहाँसम्म कि टेक्सास, साउथ क्यारोलाइना र क्यान्सस जस्ता परम्परागत रूपमा रिपब्लिकनका बलियो गढ मानिने राज्यहरूमा समेत उनीहरूले सिनेटका सिटहरू जितेका छन्।

यद्यपि, यसअघि पनि डेमोक्रेटिक पार्टीको नियन्त्रण रहेको कंग्रेसले ट्रम्पविरुद्ध महाअभियोग चलाइसकेको थियो, तर तब पनि उनलाई राष्ट्रपति पदमा कायम रहनबाट रोक्न सकिएको थिएन। निर्वाचनअघि सिनेटमा रिपब्लिकन पार्टीसँग ५३ सदस्य थिए भने डेमोक्र्याट्सको पक्षमा ४७ सिनेटर थिए।

हाउस अफ रिप्रेजेन्टेटिभ्स (प्रतिनिधि सभा) का कुल ४३५ सिटमध्ये ३६७ वटाको नतिजा आइसकेको छ। डेमोक्र्याट्सले यीमध्ये २१८ सिट जितिसकेका छन्, जसले सदनमा उनीहरूको बहुमत सुनिश्चित गरेको छ। निर्वाचनअघि रिपब्लिकन पार्टीसँग २१८-२१४ को अति सानो अन्तरले बहुमत थियो।

हाउस अफ रिप्रेजेन्टेटिभ्समा बहुमत हासिल गरेसँगै डेमोक्र्याट्सले राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पलगायत ट्रम्प प्रशासनका सदस्यहरूविरुद्ध महाअभियोगको कारबाही अगाडि बढाउने अधिकार प्राप्त गर्नेछन्।

आफ्नो पहिलो कार्यकालका दौरान ट्रम्पले हाउस अफ रिप्रेजेन्टेटिभ्सका डेमोक्रेटिक सांसदहरूद्वारा ल्याइएको महाअभियोगका दुई प्रस्तावहरूको सामना गर्नुपरेको थियो। यद्यपि, दुवै पटक उनी सिनेटमा आरोपहरूबाट सफाइ पाउन सफल भएका थिए।

तर, महाअभियोग चलाउँदैमा मात्र ट्रम्पलाई राष्ट्रपति पदबाट हटाउन भने सकिने छैन। यसका लागि सिनेटमा हुने आगामी सुनुवाइमा उनलाई दोषी ठहर गर्नुपर्नेछ, जसका लागि उपस्थित सिनेटरहरूको दुई-तिहाइ सदस्यको समर्थन अनिवार्य हुन्छ। यसको अर्थ सिनेटमा केवल बहुमत हासिल गरिहालेको भरमा मात्र डेमोक्र्याट्सले ट्रम्पलाई पदबाट हटाउन सक्दैनन्।

अहिले डेमोक्रेटिक पार्टीका नेताहरूले ट्रम्पविरुद्ध तेस्रो पटक महाअभियोग ल्याउने कुनै योजना बनाएका छन् भन्ने कुनै सङ्केत देखिएको छैन।

कंग्रेसका दुवै सदनमा बहुमत हासिल गरेसँगै डेमोक्र्याट्सले ट्रम्पका विधायी एजेन्डामाथि व्यापक नियन्त्रण पाउनुका साथै कार्यपालिकाको कामकाज छानबिन गर्न पर्याप्त निगरानीको शक्ति पनि प्राप्त गरेका छन्।

यसले ट्रम्प प्रशासनका लागि आफ्ना कार्यकालका अन्तिम दुई वर्षहरूमा नयाँ कानुन तथा नीतिहरूलाई अगाडि बढाउन कठिन बनाउन सक्छ। यद्यपि, ट्रम्पले डेमोक्र्याट्सले कंग्रेसको नियन्त्रण हातमा लिएमा आफूले हरेक विधेयकमा भिटो प्रयोग गर्ने चेतावनी पहिल्यै दिइसकेका छन्।

के महाअभियोगको बाटो खुला भयो?

सबैभन्दा पहिले यो बुझ्न आवश्यक छ – कुनै पनि राष्ट्रपतिविरुद्ध महाअभियोग चलाउनका लागि हाउस अफ रिप्रेजेन्टेटिभ्समा जति बहुमतको आवश्यकता पर्छ, त्यसभन्दा धेरै बढी बहुमत सिनेटमा उनलाई दोषी ठहर गरी पदबाट हटाउनका लागि जरुरी हुन्छ।

महाअभियोग भनेको कुनै अभियोग पत्र जस्तै हो। यसअन्तर्गत कुनै पनि संघीय पदाधिकारीमाथि अपराध गरेको आरोपलाई औपचारिक रूपमा स्वीकृति प्रदान गरिन्छ।

महाअभियोगको प्रस्ताव अर्थात् आरोपहरू सिनेटमा सुनुवाइ सुरु हुनुअघि हाउस अफ रिप्रेजेन्टेटिभ्समा साधारण बहुमतले पारित हुनु अनिवार्य हुन्छ।

जब कुनै राष्ट्रपतिविरुद्ध महाअभियोगको सुनुवाइ हुन्छ, तब सर्वोच्च अदालतका मुख्य न्यायाधीशले यसको अध्यक्षता गर्छन्।

यदि सिनेटमा दुई-तिहाइ बहुमतले राष्ट्रपतिलाई दोषी ठहर गर्ने पक्षमा मतदान गरे भने मात्र उनलाई पदबाट हटाउन सकिन्छ। केही मामिलामा यसको अर्थ सम्बन्धित व्यक्ति भविष्यमा कहिल्यै पनि कुनै पनि सरकारी पदमा बस्न योग्य नहुने भन्ने पनि हुन्छ।

के डेमोक्र्याट्सले महाअभियोगका लागि पर्याप्त सिट जितेका छन्? यसको जवाफ हाउस अफ रिप्रेजेन्टेटिभ्सको सन्दर्भमा ‘हो’ भन्ने हुन्छ।

नोभेम्बर ४ को मध्यान्नसम्म डेमोक्र्याट्सले २३७ सिट जितेका थिए, जुन साधारण बहुमतका लागि आवश्यक पर्ने २१८ सिटभन्दा बढी हो। यसको अर्थ यदि सबै डेमोक्रेटिक सांसदहरूले महाअभियोगको प्रस्तावको पक्षमा मतदान गरे भने यसलाई पारित गराउन सकिन्छ।

तर, यो महाअभियोगको मात्र पहिलो चरण हो। सिनेटमा राष्ट्रपतिलाई दोषी ठहर गरी पदबाट हटाउन सकिने गरी पर्याप्त बहुमत जुट्न सक्छ कि सक्दैन भन्ने बुझ्न पनि उत्तिकै जरुरी छ।

सिनेटमा महाअभियोगको सुनुवाइको बेला कुनै पनि व्यक्तिलाई दोषी ठहर गर्नका लागि दुई-तिहाइ सदस्यको समर्थन आवश्यक पर्छ।

अहिलेसम्म सबै सिटहरूको नतिजा आइसकेको छैन। तर नतिजा आउन बाँकी रहेका सबै सिटहरूमा डेमोक्र्याट्स विजयी भए भने पनि उनीहरू ६७ मतको आवश्यक आँकडाभन्दा पछाडि नै रहनेछन्। यो आकलन सबै सिनेटरहरूले आ-आफ्नो पार्टीको पक्षमा मतदान गर्नेछन् भन्ने आधारमा गरिएको हो।

हाउस अफ रिप्रेजेन्टेटिभ्समा डेमोक्रेटिक पार्टीका नेता हकीम जेफ्रिजले आफ्नो पार्टीको ध्यान महँगी र आम नागरिकका लागि जीवनयापनको खर्च घटाउनेतर्फ केन्द्रित हुने बताएका छन्।

न्युयोर्कबाट सांसद रहेका जेफ्रिज जनवरीमा नयाँ कंग्रेसको कार्यभार सम्हाल्दा हाउस अफ रिप्रेजेन्टेटिभ्सको आगामी सभामुख बन्न सक्नेछन्।

नोभेम्बर ४ मा उनले भनेका थिए, ‘हाउस डेमोक्रेटिक ककसको कुनै पनि सदस्यले मलाई महाअभियोगको बारेमा कुरा गरेका छैनन्।’

उनले पार्टीको ध्यान आम नागरिकको जीवनयापनको लागत घटाउनुका साथै जवाफदेहिता सुनिश्चित गर्नेतर्फ केन्द्रित रहने बताए।

उनले भने, ‘हाउस डेमोक्र्याट्सले यस्तो कंग्रेसको नेतृत्व गर्नेछ, जसले नियन्त्रण बाहिर पुगिसकेको कार्यपालिकामाथि निगरानी राख्नेछ र शक्ति सन्तुलन सुनिश्चित गर्नेछ।’

जब यो स्पष्ट हुन थाल्यो कि डेमोक्र्याट्सले फेरि हाउस अफ रिप्रेजेन्टेटिभ्समा बहुमत हासिल गर्नेछन्, तब हाउस ओभरसाइट कमिटीमा डेमोक्रेटिक पार्टीका शीर्ष सदस्य तथा सांसद रोबर्ट गार्सियाले छानबिन सुरु गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे।

उनले सामाजिक सञ्जाल प्लेटफर्म ‘एक्स’ मा पोस्ट गर्दै लेखे, ‘तपाईंका वकिलहरूलाई तयार राख्नुहोस्।’

बहुमत प्राप्त गर्नुको अर्थ डेमोक्र्याट्ससँग समन जारी गर्ने र अवहेलनाको कारबाही गर्ने शक्ति हुनु हो। यसको माध्यमबाट उनीहरूले ट्रम्प प्रशासन र उनीहरूको परिवारसँग विभिन्न मुद्दाहरूमा जवाफ माग्न सक्नेछन्।

महाअभियोगको सामना गर्नुपर्ने आशङ्का ट्रम्पलाई मात्र छैन। मध्यावधि निर्वाचनका लागि संसद् अवकाशमा जानुभन्दा पहिले रक्षामन्त्री पिट हेगसेथविरुद्ध पनि महाअभियोगको प्रस्ताव पेस गरिएको थियो।

ट्रम्पविरुद्ध यसअघिका महाअभियोगहरू

ट्रम्पविरुद्ध अहिलेसम्म दुई पटक महाअभियोग चलाइएको छ, तर दुवै पटक सिनेटले उनलाई आरोपहरूबाट सफाइ दिएको थियो।

डिसेम्बर २०१९ मा हाउस अफ रिप्रेजेन्टेटिभ्सले ट्रम्पविरुद्ध महाअभियोगका दुई वटा आरोपहरूलाई स्वीकृति दिएको थियो।

पहिलो आरोप अधिकारको दुरूपयोगसम्बन्धी थियो। यसमा ट्रम्पले युक्रेनी अधिकारीहरूलाई आफ्ना राजनीतिक प्रतिद्वन्द्वीमाथि छानबिन गर्न लगाएको दाबी गरिएको थियो।

दोस्रो आरोप कंग्रेसको छानबिनमा बाधा पुर्‍याएको भन्ने थियो। ट्रम्पमाथि यस मामिलाको अनुसन्धानमा अवरोध सिर्जना गरेको आरोप लगाइएको थियो।

फेब्रुअरी २०२० मा सिनेटले राष्ट्रपतिलाई आरोपहरूबाट मुक्त गर्‍यो। युटाका रिपब्लिकन सिनेटर मिट रोमनी आफ्नो पार्टीको लाइनबाट बाहिर निस्किएर ट्रम्पलाई दोषी ठहर गर्ने पक्षमा मतदान गर्ने एकमात्र रिपब्लिकन सांसद थिए।

जनवरी २०२१ मा हाउस अफ रिप्रेजेन्टेटिभ्सले ट्रम्पविरुद्ध पुनः महाअभियोग चलाउने पक्षमा मतदान गर्‍यो। यस पटक उनलाई ६ जनवरी २०२१ का दिन अमेरिकी क्यापिटोलमा घटेका घटनाहरूसँग सम्बन्धित ‘विद्रोहका लागि उक्साएको’ आरोप लगाइएको थियो।

यस अवधिमा १० जना रिपब्लिकन सांसदहरूले आफ्नो पार्टीको अडान छाडेर डेमोक्र्याट्सको साथ दिँदै ट्रम्पविरुद्धको महाअभियोगको पक्षमा मतदान गरे।

यी १० सांसदहरूमध्ये अब मात्र दुई जना पदमा कायम छन्। उनीहरूमध्ये एकले २०२६ मा पुनः चुनाव नलड्ने घोषणा गरिसकेका छन् भने बाँकी सांसदहरू कंग्रेसबाट निवृत्त भए वा आफ्ना निर्वाचनमा पराजित भए।

सिनेटमा महाअभियोगको सुनुवाइ ट्रम्पले राष्ट्रपति पद छोडिसकेपछि भएको थियो। केही रिपब्लिकन सांसदहरूको बुझाइमा त्यतिबेला ट्रम्प सत्तामा नरहेकाले उनीविरुद्ध सुनुवाइको कुनै औचित्य थिएन।

सिनेटमा बहुमतले ट्रम्पलाई दोषी ठहर गर्ने पक्षमा मतदान गर्‍यो। यस दौरान ७ जना रिपब्लिकन सांसदहरूले आफ्नो पार्टीको लाइन तोड्दै डेमोक्र्याट्सलाई समर्थन गरे।

यद्यपि, ५७ विरुद्ध ४३ मतको यो परिणाम दोषी ठहर गर्नका लागि आवश्यक पर्ने दुई-तिहाइ बहुमतभन्दा निकै कम थियो।

सिनेटले ट्रम्पलाई आरोपहरूबाट सफाइ दिइसकेको थियो, त्यसैले उनलाई भविष्यमा पुनः सरकारी पद सम्हाल्नबाट रोक्ने विषयमा मतदान गर्नुपर्ने आवश्यकता नै परेन।