काठमाडौं । रुस र युक्रेन बीचको युद्ध अब झन् खतरनाक हुँदै गइरहेको छ। युक्रेनी राष्ट्रपति जेलेन्स्कीले युद्धको सुरुवातदेखि नै आणविक हतियारको प्रयोगलाई लिएर चिन्ता व्यक्त गर्दै आएका छन् । तर अब उनले रुसका राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले ‘टेक्टिकल आणविक हतियार’ प्रयोग गर्न सक्ने बताएका छन्।

सीएनएनसँगको अन्तर्वार्तामा जेलेन्स्कीले रुसी राष्ट्रपति पुटिनले युक्रेनमा टेक्टिकल आणविक हतियार प्रयोग गर्न सक्ने र यसका लागि विश्वका सबै देश तयार हुनुपर्ने बताए । जेलेन्स्कीले भने – हामी डराउनु पर्दैन तर तयार हुनुपर्छ किनभने यो युक्रेनको मात्र होइन सम्पूर्ण विश्वको प्रश्न हो।

पुटिनले २४ फेब्रुअरीमा युक्रेनविरुद्ध युद्धको घोषणा गरेका थिए । फेब्रुअरी २७ मा युद्धको तीन दिन पछि पुटिनले आणविक डिटरेन्ट फोर्सलाई सतर्क रहन आदेश दिए। यो बल आणविक हमलाहरू गर्ने र ती हमलाबाट र सुरक्षा गर्ने एक टुकडी हो। त्यसपछि परमाणु हमलाको डर बढ्यो । तर अब जेलेन्स्कीले टेक्टिकल आणविक हतियार प्रयोग गर्ने सम्भावना व्यक्त गरेका छन्।

टेक्टिकल आणविक हतियार के हो?

आणविक हतियारलाई दुई भागमा विभाजन गरिएको छ । एउटा स्ट्राटेजिक र अर्को टेक्टिकल। स्ट्राटेजिक आणविक हतियार लामो दूरीको लागि प्रयोग गरिन्छ। यसको उद्देश्य अधिकतम विनाश निम्त्याउनु हो। अर्कोतर्फ टेक्टिकल आणविक हतियारहरू छोटो दूरीका लागि र कम विनाश निम्त्याउनका लागि हुन्।

टेक्टिकल आणविक हतियारहरू सीमित मात्रामा प्रयोग गरिन्छ। तिनीहरू युद्धक्षेत्र र सैन्य आधारहरूलाई क्षति पुर्‍याउने उद्देश्यले प्रयोग गरिन्छ। यसमा साना बम, क्षेप्यास्त्र र माइनहरू पनि पर्छन्। टेक्टिकल आणविक हतियारहरू आकारमा सानो देखि ठूला हुन्छन्। साना हतियारको तौल १ किलोटन वा कम हुन सक्छ। जबकि, ठूला आकारका हतियारको तौल १०० किलोटनसम्म हुन सक्छ।

यस्ता हतियार कति खतरनाक छन् ?

आणविक हतियारहरू कति खतरनाक हुन्छन् र तिनीहरूले कति विनाश निम्त्याउँछन्, यो तिनीहरूको आकारमा भर पर्छ। यद्यपि, टेक्टिकल आणविक हतियारहरूले पनि कम विनाश ल्याउँदैनन्। यी हतियारहरुबाट भएको विनाशको अनुमान लगाउने हो भने यसलाई हिरोशिमामा खसेको आणविक बमसँग तुलना गर्न सकिन्छ । हिरोसिमामा अमेरिकाले खसालेको आणविक बम १५ किलोटनको थियो । यसबाट १.४६ लाख मानिसको मृत्यु भएको थियो ।

शीतयुद्धका बेला अमेरिका र रुसले आफ्ना आणविक हतियारको संख्या घटाएका थिए । तर, अहिले पनि रुससँग २ हजारभन्दा बढी टेक्टिकल आणविक हतियार रहेको अनुमान गरिएको छ । अमेरिकासँग त्यस्ता २०० वटा हतियार छन्। रूससँग सबैभन्दा धेरै आणविक हतियार छन्। अमेरिकी वैज्ञानिक महासंघका अनुसार रुससँग ५ हजार ९७७ आणविक हतियार छन् । अमेरिकासँग ५ हजार ४२८ आणविक हतियार छन् ।

के रूसले यी हतियारहरू प्रयोग गर्न सक्छ?

रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले युक्रेन विरुद्ध युद्ध लामो समयसम्म नचल्ने सोचमा युद्ध सुरु गरेका थिए । तर यो युद्ध भएको झण्डै दुई महिना भइसकेको छ । अमेरिकालगायत पश्चिमी देशहरूले लामो युद्धले पुटिनलाई निराश बनाएको र उनी जुनसुकै हदसम्म जान सक्ने चेतावनी दिएका छन् ।

तीन दिनअघि एक कार्यक्रममा अमेरिकी गुप्तचर एजेन्सी सीआईएका निर्देशक विलियम बर्न्सले रुसले युक्रेनमा टेक्टिकल वा साना आणविक हतियार प्रयोग गर्न सक्ने र यसलाई हल्का रुपमा लिन नहुने बताएका थिए । युक्रेनमा युद्ध जित्न असफल भएकोले रूसी नेताहरूमा निराशा बढेको छ, यसले आणविक हतियार प्रयोग गर्ने जोखिम खडा गरेको छ।