काठमाडौं । २१ वर्षपछि अफगानिस्तानमा शरिया कानून फिर्ता भएको छ । तालिवानले यो घोषणा गरेको छ । तालिबान सरकारले सबै न्यायाधीशहरूलाई शरिया कानून अन्तर्गत अपराधीहरूलाई सजाय दिन आग्रह गरेको छ।

तालिबान सरकारले सबै न्यायाधीशहरूलाई इस्लामिक कानून पूर्ण रूपमा लागू गर्न स्पष्ट रूपमा भनेको छ। यसपछि अब अपराधीलाई शरिया कानून अनुसार सजाय दिइनेछ । यसमा ढुङ्गाले हान्ने, कोर्रा हान्ने, चोकमा झुण्ड्याउने र चोरको हात खुट्टा काट्ने सजाय दिइनेछ ।

अमेरिकी सेना फिर्ता भएपछि गत वर्ष अगस्ट १५ मा तालिबानले अफगानिस्तानको सत्ता कब्जा गरेको थियो । राष्ट्रपति असरफ घानी तालिबानले कब्जा गरेपछि देश छोडेर भागेका थिए।

तालिबान सत्तामा आएपछि उनीहरूले आफूलाई परिवर्तन गर्ने कुरा गरे। तर यस्तो हुन सकेको छैन । तालिबानी सरकारले लगातार विभिन्न प्रतिबन्धहरू लगाएको छ। पछिल्लो समय पार्क र जिममा महिलाको प्रवेश पनि बन्द गरिएको छ ।

सन् १९९६ देखि २००१ सम्म तालिबान सत्तामा हुँदा उनीहरूले शरिया कानून लागू गरेका थिए। त्यतिबेला पनि उनीहरूको आलोचना भएको थियो ।

दुई दिनअघि तालिबान नेताले न्यायाधीशहरूसँग भेट गरेका थिए। उक्त बैठकमा तालिवानका सर्वोच्च नेता हैबतुल्लाह अखुन्दजादा पनि उपस्थित थिए । तालिबानका प्रवक्ता मुजाहिदले बैठकमा अखुन्दजादाले न्यायाधीशहरूलाई शरिया कानून अन्तर्गत सजाय दिन आदेश दिएको बताए।

गत अगस्टमा सत्तामा आएपछि अखुन्दजादा कतै देखिएका छैनन् । तर उनले कान्दाहारबाटै सरकार चलाउने विश्वास गरिएको छ ।

रिपोर्टहरूका अनुसार तालिबानले सबै चोर, अपहरणकर्ता र देशद्रोहीहरूको केस फाइलहरू हेर्न आग्रह गरेको छ। यसका साथै शरिया कानूनका शर्तहरू लागू भएमा त्यसलाई लागू गर्न पनि भनिएको छ ।

शरिया कानून इस्लामको कानूनी प्रणाली हो। शरियाको शाब्दिक अर्थ ‘पानीको सफा र व्यवस्थित मार्ग’ हो।

शरिया कानूनमा अपराधलाई ‘हुदुद’, ‘किसास’ र ‘ताजीर’ गरी तीन वर्गमा विभाजन गरिएको छ। हुदुदले गम्भीर अपराधहरू समावेश गर्दछ जसको लागि सजाय आवश्यक छ। जबकि, किसासमा बदलाको भावना हुन्छ, जसलाई प्रायः आँखाको बदलामा आँखा पनि भनिन्छ।

‘हुदुद’ को वर्गमा व्यभिचार, कसैलाई झुटो आरोप लगाउने, रक्सी पिउने, चोरी, अपहरण, डकैती, धर्मत्याग वा विद्रोह जस्ता अपराधहरू समावेश छन्।

‘किसास’ को श्रेणीमा हत्या र जानाजानी चोट पुर्याउने जस्ता अपराधहरू समावेश छन्। यसमा अपराधीसँग पनि त्यस्तै हुन्छ, जस्तो उसले गर्छ ।

तर ‘ताजिर’ मा ती अपराधहरू समावेश गरिएका छन्, जसमा कुनै प्रकारको सजायको उल्लेख छैन। यस्तो अवस्थामा, सजाय न्यायाधीशहरूको विवेकमा निर्णय गरिन्छ।

शरिया कानूनमा अपराधीलाई कोर्रा हान्नेदेखि मृत्युदण्ड दिनेसम्म व्यवस्था छ । यस क्रममा अपराधीलाई पनि नराम्ररी यातना दिइन्छ । त्यसैले संयुक्त राष्ट्र संघले शरिया कानूनका धेरै सजायहरूमा प्रतिबन्ध लगाएको छ।

यस कानूनमा व्यभिचार गर्नेलाई कोर्राको सजाय हुन्छ। कतिपय अवस्थामा अपराधीलाई ढुङ्गाले हानेर मृत्युदण्ड दिइन्छ । चोरी गर्दा चोरको हात काटिन्छ । चोरी गर्दा हतियार प्रयोग भएको भए उसको दुवै हात खुट्टा पनि काट्न सकिन्छ । सजाय पनि चोरी को गम्भीरतामा निर्भर गर्दछ। कतिपय अवस्थामा उनीहरुलाई फाँसी पनि दिइन्छ ।

जहाँ हत्यामा मृत्युदण्डको व्यवस्था छ । यस्ता केसलाई किससको श्रेणीमा राखिएको छ । जुन अपराध पीडित वा पीडित परिवारमा भर पर्छ। उनीहरुले चाहेमा अपराधीलाई मृत्युदण्ड दिन सक्छन् वा क्षमा दिन सक्छन् वा क्षतिपूर्ति लिन सक्छन् ।

जबकि, ताजिरका घटनाहरूमा अपराधीलाई कडा चेतावनी दिइन्छ वा कतिपय अवस्थामा मृत्युदण्डको सजाय पनि दिइन्छ। ती केसहरूलाई ताजिरको श्रेणीमा राखिएको छ, जसको लागि शरियामा कुनै विशेष सजाय छैन। यद्यपि, यी अवस्थामा सबै कुरा न्यायाधीशको विवेकमा निर्भर गर्दछ।

शरिया कानूनले एक तरीकाले मुस्लिमको दैनिक जीवनको हरेक पक्षको बारेमा बताउँछ। उदाहरणको लागि, उसले जे गरिरहेको छ त्यो धर्मको विरुद्ध हो वा होइन।

अफगानिस्तानमा १९९६ देखि २००१ सम्म शरिया कानून लागू थियो। त्यतिबेला त्यहाँ तालिवानको शासन थियो । सन् २००१ मा तालिबान सत्ताबाट हटाइएपछि त्यहाँबाट यो कानून हटाइयो। तर अहिले फेरि शरिया कानून लागू भएको छ ।

शरिया कानून या त विश्वका अधिकांश इस्लामिक देशहरूमा पूर्ण रूपमा लागू गरिएको छ वा यसका केही नियमहरू लागू छन्। साउदी अरब, कतार, युएई, इन्डोनेसिया, इरान, ब्रुनाई र नाइजेरिया जस्ता देशहरूमा शरिया पूर्ण रूपमा लागू छ। सेप्टेम्बर २०२० सम्म, सुडानमा पनि शरिया कानून लागू थियो।