काठमाडौं । चीनमा कोभिड–१९ को अहिलेसम्मकै ठूलो लहर आएको छ । त्यहाँ कोरोना संक्रमण अहिलेसम्मकै तीव्र गतिमा बढिरहेको छ । चिनियाँ स्वास्थ्य अधिकारीहरूले आगामी केही महिनामा देशमा १९ देखि ८० करोड मानिस संक्रमित हुन सक्ने बताएका छन् ।

एनपीआरको रिपोर्टमा चीनमा कोरोनाबाट मृत्यु हुनेको संख्या ५ लाख हुनसक्ने बताइए पनि चीनको हालको आधिकारिक तथ्याङ्क यो संख्याभन्दा निकै कम छ । चिनियाँ अधिकारीका अनुसार मंगलबार मात्रै पाँच र सोमबार दुई जनाको संक्रमणका कारण मृत्यु भएको थियो ।

वास्तवमा चीनले जसरी कोरोनाको मृत्यु नापिरहेको छ, त्यो विश्व स्वास्थ्य संगठनको मापदण्डविपरीत छ । श्वासप्रश्वाससम्बन्धी रोगका कारण मृत्यु हुनेलाई मात्रै चीनले कोभिडका कारण हुने मृत्युको रूपमा हेरिरहेको छ ।

चीन बाहेक जापान र दक्षिण कोरियामा पनि कोरोनाको संक्रमण तीव्र गतिमा बढिरहेको छ । मामिलाको गम्भीरता देखेर भारतको स्वास्थ्य मन्त्रालयले एक सूचना जारी गरेको छ ।

यस अधिसूचनामा स्वास्थ्य सचिव राजेश भूषणले भनेका छन्, “भारतले आफ्नो पाँच-चरण कोविड उपायहरू परीक्षण-ट्र्याक-उपचार-भ्याक्सिनेशन र कोभिड-उपयुक्त व्यवहार अपनाएर कोरोना भाइरस संक्रमणको फैलावट रोक्न सक्षम भएको छ। चीन, जापान, ब्राजिल, दक्षिण कोरिया र अमेरिकामा तिब्र गतिमा बढ्दै गएको कोरोना केसलाई ध्यानमा राखी हामीले सबै पोजिटिभ केसहरुको जीनोम सिक्वेन्सिङ गराउनुपर्छ ताकि भेरियन्ट ट्र्याक गर्न सकियोस्। सबै राज्यहरुमा कोरोना केसहरुको नमूना जीनोम सिक्वेन्सिङ गर्न अनुरोध छ । हरेक दिन प्रयोगशालामा पठाउनुहोस्।”

समाचार एजेन्सी पीटीआईका अनुसार स्वास्थ्यमन्त्री मनसुख मण्डावियाले सोमबार बिहान ११ बजे कोरोना भाइरससँग सम्बन्धित समीक्षा बैठक गर्ने छन्। स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार भारतमा मंगलबार ११२ जना नयाँ कोरोना संक्रमित थपिएका छन् र हाल देशमा कुल सक्रिय संक्रमितको संख्या ३४९० पुगेको छ ।

चीनमा यात्रा प्रतिबन्ध लगाउन माग

चीनमा तीव्र गतिमा बढिरहेको संक्रमण र त्यहाँबाट आउने भिडियोहरु शेयर गर्दै मानिसहरुले भारत सरकारलाई चीनमा पूर्ण रुपमा यात्रा प्रतिबन्ध लगाउन अपिल गरिरहेका छन् ।

फिल्म निर्माता तनुज गर्गले एउटा भिडियो ट्वीट गर्दै लेखेका छन्, “मेरो बेचैनी बढ्दैछ, हामी हातमा हात राखेर बसिरहेका छौं। चीनमा कोरोना बाढी आएको छ र नयाँ संस्करणको खतरा छ। यदि हामीले हाम्रो देशमा प्रोटोकल कडा गरिएन भने यो प्रवेश गर्नेछ । त्यसपछि देशमा फेरि लकडाउन हुने दिन टाढा छैन ।”

करण वर्मा नामका एक प्रयोगकर्ताले भनेका छन्, “चीनमा तत्काल प्रभावबाट यात्रा प्रतिबन्ध लगाउनुपर्छ, हामीले तत्कालै कोरोनासँग लड्ने तयारी थाल्नुपर्छ। हामी कुनै पनि हालतमा सन् २०२१ जस्तो अवस्था फेरि आउन दिन सक्दैनौँ।”

भारतमा कोविड ट्र्याक गर्ने प्रोफेसर शमिका रविले ट्वीट गरे, “चीनमा जे भइरहेको छ त्यो कोरोनालाई कसरी ह्यान्डल गर्न हुँदैन भन्ने जीवन्त प्रमाण हो। तिनीहरूको कडा शून्य-कोविड नीतिको पोल खुलिरहेको छ। यो स्पष्ट छ कि चीन महामारीका साथसाथैव्यापार संकटसँग पनि जुधिरहेको छ ।

चीनमा के हुँदैछ ?

चीनका जनस्वास्थ्य अधिकारीहरूले आगामी केही महिनामा ८० करोड मानिस कोरोनाबाट संक्रमित हुने र मृत्यु हुनेको संख्या पाँच लाख हुन सक्ने बताएका छन् । समाचार एजेन्सी रोयटर्सका अनुसार चीनको सेन्टर फर डिजिज कन्ट्रोल एण्ड प्रिभेन्सनका अधिकारी शू वेन्बोले पत्रकारहरूलाई भने कि भाइरसको नयाँ संस्करण द्रुत रूपमा परिवर्तन हुनेछ, तर उनले यसको खतरालाई कम आँकलन गरे।

अमेरिकी सञ्चारमाध्यम एनपीआरमा प्रकाशित रिपोर्टका अनुसार येल विश्वविद्यालयका जनस्वास्थ्यका अनुसन्धानकर्ता तथा चिनियाँ स्वास्थ्य प्रणालीका विशेषज्ञ शि चेनले चिनियाँ स्वास्थ्य अधिकारी डा शाओफेङ लियाङलाई उद्धृत गर्दै भनेका छन् कि कोरोनाको यो लहरले असर गर्नेछ । यसबाट लगभग ६० प्रतिशत जनसंख्या प्रभावित हुन सक्छ।

रिपोर्टमा भनिएको छ, “यसको मतलब आगामी ९० दिनमा पृथ्वीको १० प्रतिशत जनसंख्या कोरोनाबाट संक्रमित हुनसक्छ।”

यस महिनाको सुरुमा, चीनले आफ्नो कडा शून्य कोविड नीतिमा ढिलाइ गर्‍यो र त्यसबेलादेखि त्यहाँ कोरोना केसहरूको बाढी आएको छ। चीनका स्वास्थ्य अधिकारीहरुले मंगलबारसम्म मात्रै कोरोना संक्रमणका कारण मृत्यु हुनेको संख्या पाँच रहेको र मंगलबार दुई जनाको मृत्यु भएको बताएका छन् ।

यी तथ्याङ्कहरू धेरै कम छन् किनभने चीनले निमोनिया वा श्वासप्रश्वाससम्बन्धी रोगका कारण मृत्यु हुने अवस्थाहरूलाई मात्रै कोभिडका कारण भएका मृत्युमा गनिरहेको छ । यो विधि विश्व स्वास्थ्य संगठनको कोरोनाबाट मृत्यु नाप्ने तरिकाभन्दा फरक छ।

विश्व स्वास्थ्य संगठनले यो पनि भनेको छ कि देशहरूले आफ्नै मापदण्ड बनाएर कोभिडका कारण मृत्युको रिपोर्ट गर्छन्, यस्तो अवस्थामा देशहरूसँग तुलना गर्न गाह्रो हुन्छ। विश्व स्वास्थ्य संगठनले कोरोना संक्रमणबाट प्रत्यक्ष नभई अप्रत्यक्ष असर परेको हुनसक्ने मृत्युलाई पनि समावेश गरेको छ ।

यसैबीच, चीनमा यस सम्बन्धमा कडा नियमहरू छन्, चीनले तिनीहरूलाई मात्र कोरोनाको कारण मृत्युको रूपमा हेरिरहेको छ, जसमा मृतकको फोक्सोमा संक्रमण भएको थियो। यो पुष्टि एक स्क्यान मार्फत गरिन्छ।

के चीनको यो संकट विश्वको संकट बन्छ ?

अमेरिकी अखबार वासिङ्टन पोस्टले चीनमा कोरोनाको नयाँ लहरबारे एउटा लेख प्रकाशित गरेको छ ।

यसमा भनिएको छ, “चीनको शून्य-कोविड नीति एक थियो जुन टिक्न सकेन र कुनै तयारी र ब्याकअप योजना बिना नै यसलाई अचानक अन्त्य गर्ने निर्णयले यहाँका जनतालाई डरलाग्दो नयाँ लहरको जोखिममा मात्र पुर्याएको छैन, बरु यसले व्यापारलाई पनि धक्का दिनेछ। चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीको नेतृत्वमा पनि ठूलो प्रश्न खडा भएको छ।”

“यो सम्भव छ कि यो नयाँ संकटले सारा संसारलाई हल्लाउनेछ, किनकि तीन वर्ष पहिले वुहानमा फैलिएको प्रकोपले सम्पूर्ण विश्वलाई हल्लाएको थियो। चीनमा के हुन्छ त्यो चीनमा मात्रै सीमित हुँदैन।”

“जिनपिङ सरकारले कोरोना अवधिभर कडा कोभिड नीति अपनायो, परीक्षण गर्‍यो, मानिसहरूलाई जबरजस्ती क्वारेन्टाइनमा राख्यो तर डिसेम्बर 7 मा सरकारले नियमहरू खुकुलो पार्यो र सबै कुरा नियन्त्रणमा रहेको बताएको थियो। तर वर्तमान अवस्थाले त्यो कुरा होइन भन्ने देखाउँछ। उसको नियन्त्रण।

ओमिक्रोनको संक्रमण बेइजिङमा यति हदसम्म फैलिएको छ कि यो भूतको सहरमा परिणत भएको छ र यो अवस्था चीनभर फैलिने डर छ। आफ्नो डाटा लुकाउन चिनिने चिनियाँ सरकारले आफ्ना दैनिक केसहरू राम्ररी रिपोर्ट गरिरहेको छैन र धेरै ट्र्याकिङ एपहरू निष्क्रिय पारिएका छन्, त्यसोभए त्यहाँको अवस्था कस्तो छ, तथ्याङ्कहरू के छन्? यसमा अन्योल छ ।”

नियम अनुसार मानिसलाई बाहिर निस्कने स्वतन्त्रता भए पनि अवस्था यस्तो छ कि मानिसहरु घरमै थुनिएका छन् ।

“चीनका लागि यो संकट झन् खराब हुन गइरहेको छ किनभने त्यहाँको ६० वर्षभन्दा माथिको जनसंख्याको ६९ प्रतिशतले मात्र बुस्टर डोज लिएका छन्। ८० वर्षभन्दा माथिका मानिसहरूमा यो संख्या अझ कम छ। त्यहाँ मर्नेको संख्या बढ्दै गएको छ र शवदाह गृहका कामदारहरूले दिनरात काम गर्नुपर्छ। गणितीय मोडेलले भन्छ अर्को वर्षको सुरुसम्ममा चीनमा कोरोनाका कारण १० लाख मानिसको मृत्यु हुनसक्छ।

खाली फार्मेसी र अस्पतालहरूमा वार्ड र बेड बढ्दै

समाचार एजेन्सी रोयटर्सले लेखेको छ कि सन् २०१९ जब कोरोना वुहानमा आयो, चीनको आधिकारिक तथ्यांक अनुसार संक्रमणका कारण ५२४२ जनाको मात्रै मृत्यु भएको छ ।

अहिले पनि चीनले प्रस्तुत गरेको तथ्याङ्कलाई लिएर आशंका उब्जिएको छ र वास्तविक तथ्याङ्क योभन्दा धेरै हो भन्ने विश्वास गरिएको छ । डिसेम्बर ७ यता चीनमा संक्रमणमा ठूलो उछाल आएको छ ।

रोयटर्सका संवाददाताहरूका अनुसार, “राजधानी बेइजिङमा कोरोनाबाट मृत्यु भएकाहरूको शवदाह स्थलबाहिर मानिसहरू लामो लाइनमा उभिए। सुरक्षा गार्डहरूले यसको प्रवेशद्वारमा गस्ती गरिरहेका थिए।”

रोयटर्सले यो संक्रमणको हटस्पट बेइजिङ भएको बताएको छ। सङ्क्रमण तीव्र गतिमा फैलिरहेको सांघाई सहरको सडकमा आजकल कोही पनि देखिँदैनन् । बढ्दो कोभिडले देशको स्वास्थ्य प्रणालीमा पनि दबाब परेको स्पष्ट छ र यस्तो अवस्थामा चीनका अस्पतालहरूमा स्वास्थ्य पूर्वाधार बढाइएको छ । नयाँ आईसीयू बनिरहेका छन्, ज्वरो क्लिनिकहरू तयार हुँदैछन्, शैयाको संख्या बढाइँदैछ।

गत हप्ता, बेइजिङ, सांघाई, चेङ्दु र वेन्झाउ लगायतका प्रमुख शहरहरूले उनीहरूले सयौं ज्वरो क्लिनिकहरू स्थापना गरेको घोषणा गरे र केही खेलकुद सुविधाहरूलाई क्लिनिकमा रूपान्तरण गरियो।

चीनका धेरै अस्पतालहरू बिरामीले भरिएका छन्, औषधि पसलहरू खाली भएका छन्, मानिसहरू आतंकित भएर औषधि किनेर भण्डारण गरिरहेका छन्। आजकल अत्यावश्यक औषधि पसलमा उपलब्ध छैन, मानिसहरु घरमै थुनिएका छन् र डेलिभरी सेवामा ठूलो उछाल आएको छ ।