काठमाडौं । इरानले मार्च १९ मा विश्वको सबैभन्दा उन्नत अमेरिकी लडाकु विमान, एफ-३५ लाई खसालेको दाबी गरेको थियो। इरानी मिडिया प्रेस टिभीका अनुसार, इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्स (आईआरजीसी) ले आफ्नो स्वदेशी “माजिद” वायु रक्षा प्रणाली प्रयोग गरेर यसलाई खसालेको थियो।

यससँगै इरान यो उपलब्धि हासिल गर्ने पहिलो देश बनेको छ। एफ-३५ लडाकु विमानलाई लगभग दुई दशकदेखि अमेरिकी सैन्य शक्तिको अन्तिम प्रतीक मानिन्छ। यो सबैभन्दा प्रिमियम लडाकु विमान हो, जुन विशेष गरी विश्वको सबैभन्दा बलियो वायु रक्षा प्रणालीलाई पनि छल्न र पत्ता नलागी आक्रमण गर्न डिजाइन गरिएको हो।

इरानले यो कथित “अदृश्य” जेटमा भएको एक कमजोरी पत्ता लगाएको दाबी गरेको छ। माजिद रक्षा प्रणालीले एफ-३५ द्वारा उत्सर्जित इन्फ्रारेड विकिरण वा ताप पत्ता लगायो र यसलाई निशाना बनायो। इरानले एफ-३५ राडारबाट बच्न सक्षम हुन सक्ने बताए पनि यसको इन्जिनबाट उत्सर्जित ताप पूर्ण रूपमा लुकाउन नसकिने बताएको छ।

यसैबीच, अमेरिकी वेबसाइट सीएनएनले पनि स्रोतहरूलाई उद्धृत गर्दै इरानको आक्रमणका कारण एफ-३५ लाई मध्य पूर्वमा आपतकालीन अवतरण गर्नुपरेको बताएको छ।

इरानी मिडियाका अनुसार सुरुमा एफ-३५ लाई “तलाश” वायु रक्षा प्रणालीले खसालेको विश्वास गरिएको थियो। तर, अब भनिएको छ – माजिद छोटो दूरीको वायु रक्षा प्रणालीले यसलाई खसालेको थियो।

माजिद रक्षा प्रणालीले राडारको सट्टा इन्फ्रारेड प्रविधि प्रयोग गर्दछ। त्यसैले, एफ-३५ भित्र रहेका सेन्सर र चेतावनी प्रणालीहरूले यो खतरा सजिलै पत्ता लगाउन असमर्थ छन्।

एफ-३५ को इलेक्ट्रोनिक प्रणालीहरूले सामान्यतया शत्रुको राडार संकेतहरू जाम गर्छन्, तर यहाँ तिनीहरू पूर्ण रूपमा बेकार साबित भए।

इरानले जारी गरेको भिडियो अनुसार आक्रमणको लागि केवल एउटा क्षेप्यास्त्र पर्याप्त थियो जसले प्रणालीको शुद्धता र एफ-३५ को तापको जोखिमलाई प्रदर्शन गर्दछ।

माजिद वायु रक्षा प्रणाली पहिलो पटक २०२१ मा इरानले सार्वजनिक रूपमा प्रदर्शन गरेको थियो। यो विशेष गरी नजिकको दूरीको रक्षाको लागि डिजाइन गरिएको हो।

यस प्रणालीको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण फाइदा भनेको यो राडारमा भर पर्दैन, बरु इन्फ्रारेड प्रविधि प्रयोग गर्दछ। यसले राडारबाट बच्न डिजाइन गरिएका विमानहरूलाई यसको पहिचानबाट बच्न गाह्रो बनाउँछ।

माजिद प्रणाली सामान्यतया कम उडान हुने लक्ष्यहरूलाई प्रहार गर्न डिजाइन गरिएको हो। यसको दायरा लगभग ७०० मिटर देखि ६ किलोमिटर सम्म अनुमान गरिएको छ। यसले यसलाई विशेष गरी शत्रुको विमान वा ड्रोनहरूलाई विशेष क्षेत्रमाथि घुम्न आवश्यक पर्ने परिस्थितिहरूमा प्रभावकारी बनाउँछ।

यसलाई ‘पोइन्ट डिफेन्स’ प्रणाली भनिन्छ, जसको अर्थ यो एयरबेस, सैन्य अड्डा, राडार स्टेशन वा कुनै पनि महत्त्वपूर्ण भवन जस्ता स्थानहरूको प्रत्यक्ष सुरक्षाको लागि तैनाथ गरिन्छ।

यो प्रणाली सामान्यतया मोबाइल प्लेटफर्ममा जडान गरिएको हुन्छ, जसको अर्थ यसलाई आवश्यकता अनुसार छिटो स्थानान्तरण गर्न सकिन्छ, जसले गर्दा शत्रुलाई यसको सही स्थान पत्ता लगाउन गाह्रो हुन्छ।

इरानका अनुसार, उनीहरूले यस्तो अवस्थाको लागि पहिले नै तयारी गरिरहेका थिए। उदाहरणका लागि, कहिले कारबाही गर्ने, कुन प्रणाली प्रयोग गर्ने र शत्रुलाई कसरी धोका दिने भन्ने सबै पूर्वनिर्धारित थिए।

फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले पहिलो आक्रमण गर्दा इरानले जानाजानी आफ्नो वास्तविक राडार प्रणाली बन्द गरेर सुरक्षित स्थानहरूमा लुकाएको रिपोर्ट गरिएको छ।

तिनीहरूलाई नक्कली राडार प्रणालीहरूले प्रतिस्थापन गरियो। यी साधारण नक्कली राडार प्रणालीहरू थिएनन्, बरु वास्तविक राडार जस्तै संकेतहरू उत्सर्जन गर्ने डिकोइहरू थिए। प्रत्येक डिकोइ निर्माण गर्न लगभग १०,००० डलर खर्च भयो।

क्यामेरा र इन्फ्रारेड सेन्सरहरू प्रयोग गरेर क्षतिको मूल्याङ्कन गर्ने अमेरिकी र इजरायली ड्रोनहरूले इरानको वायु रक्षा प्रणालीलाई ध्वस्त पारेको मानिन्छ।

यी नक्कली लक्ष्यहरूको विनाश र वास्तविक राडारहरू बन्द भएपछि अमेरिका र इजरायललाई इरानको हवाई प्रतिरक्षा पूर्ण रूपमा नष्ट भएको कुरामा विश्वस्त तुल्यायो।

यसैको आधारमा, अमेरिकी केन्द्रीय कमाण्ड र इजरायली वायुसेनाले आफ्नो हात रहेको अनुमान गरे। अमेरिकी रक्षा सचिव पिट हेगसेथले पनि मार्च १९ को बिहान इरानको हवाई प्रतिरक्षा ध्वस्त पारिएको दाबी गरे।

तर यो सबैभन्दा ठूलो गल्ती साबित भयो। यही आत्मविश्वासले अमेरिका र इजरायललाई एफ-३५ जस्ता आफ्ना सबैभन्दा उन्नत लडाकु विमानहरू इरानको गहिराइमा पठाउन बाध्य बनायो।

अर्कोतर्फ, इरानले चुपचाप आफ्नो मूल राडार प्रणालीहरू पुन: सक्रिय गर्‍यो र अमेरिकी-इजरायली लडाकु विमानहरू आइपुग्ने सम्भावना भएका स्थानहरूमा माजिद जस्ता इन्फ्रारेड प्रणालीहरू तैनाथ गर्‍यो।

एफ-३५ क्षेत्र नजिक पुग्दा, यसले कमजोर वा निष्क्रिय प्रतिरक्षा प्रणालीको सामना गर्नुपरेन, तर पूर्ण रूपमा तयार र बलियो वायु रक्षा प्रणालीको सामना गर्नुपर्‍यो, जुन पहिले नै आफ्नो क्षणको लागि पर्खिरहेको थियो।