काठमाडौँ । मानव इतिहासमै पहिलो पटक उमेर उल्ट्याउने (रिभर्स एजिङ) औषधिको मानवमाथि क्लिनिकल परीक्षण सुरु भएको छ । अमेरिकी खाद्य तथा औषधि प्रशासन (एफडीए) को अनुमतिपश्चात् बोस्टनस्थित बायोटेक्नोलजी कम्पनी ‘लाइफ बायोसाइन्सेस’ले पहिलो मानव बिरामीमा यस औषधिको सफलतापूर्वक मात्रा दिएर ऐतिहासिक परीक्षणको सुरुवात गरेको हो ।

वैज्ञानिकहरूले यस अत्याधुनिक जीन थेरापी विधिलाई ‘इआर–१००’ नाम दिएका छन् । यो प्रविधि हार्भर्ड विश्वविद्यालयका प्रख्यात आनुवंशिक वैज्ञानिक डेविड सिन्क्लेयरको प्रयोगशालामा भएका खोजहरू र नोबेल पुरस्कार विजेता स्टेम सेल अनुसन्धानमा आधारित छ ।

यो प्रविधिले एउटा परिमार्जित भाइरसको माध्यमबाट शरीरमा विशेष जीनहरूको मिश्रण पठाउने गर्दछ । यसले ‘सेलुलर रिप्रोग्रामिङ’ मार्फत कोषिकाको उमेर निर्धारण गर्ने रासायनिक छापहरूलाई मेटाएर पुराना तथा क्षतिग्रस्त कोषिकाहरूलाई पुनः युवा र स्वस्थ अवस्थामा फर्काउने काम गर्दछ ।

कोषिकाहरूलाई अनियन्त्रित रूपमा पुनर्जीवित गर्दा शरीरमा ट्युमर वा क्यान्सर पलाउने उच्च जोखिम रहन्छ । यस जोखिमलाई कम गर्न वैज्ञानिकहरूले इआर–१०० मा एउटा विशेष ‘सेफ्टी स्विच’ जडान गरेका छन् ।

यस प्रविधि अन्तर्गत एन्टि-एजिङ जीनहरू तब मात्र सक्रिय हुन्छन्, जब बिरामीले ‘डोक्सिसाइक्लिन’ नामक विशेष एन्टिबायोटिक औषधि सेवन गरिरहेका हुन्छन् । बिरामीले उक्त एन्टिबायोटिक खान छोडेपछि उमेर उल्ट्याउने प्रक्रिया स्वतः बन्द हुन्छ, जसले गर्दा औषधिको प्रभावलाई पूर्ण नियन्त्रणमा राख्न सकिन्छ ।

प्रारम्भिक चरणमा यो प्रविधि सम्पूर्ण शरीरको उमेर घटाउन नभई शरीरको सबैभन्दा संवेदनशील अङ्ग—आँखामा केन्द्रित गरिएको छ । हाल १८ जना बिरामीहरूमा मात्र गर्न लागिएको यो सानो परीक्षणले विशेष गरी ‘ग्लुकोमा’ (जलबिन्दु) र अप्टिक नर्भ (आँखाको नशा) क्षतिग्रस्त भएका बिरामीहरूलाई लक्षित गरेको छ ।

सामान्यतया आँखाका नशाहरू एकपटक मरेपछि पुनः पलाउँदैनन् । तर, यस परीक्षणको मुख्य उद्देश्य ती मृतप्रायः नशाहरूको उमेर उल्ट्याएर तिनलाई पुनः जीवित गराउनु र गुमेको दृष्टि फर्काउनु रहेको छ ।

यो परीक्षणलाई एउटा ठुलो उपलब्धिका रूपमा हेरिए पनि विश्वभरका वैज्ञानिक तथा चिकित्सकहरूले यसप्रति उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेका छन् । धेरै अनुसन्धानकर्ताहरूले मानव शरीरमा जीनको संरचना परिवर्तन गर्नु अत्यन्तै जटिल र अनपेक्षित हुने भएकाले यसले भविष्यमा निम्त्याउन सक्ने साइड इफेक्टहरूबारे चनाखो रहनुपर्ने चेतावनी दिएका छन् ।

आगामी महिनाहरूमा आउने यस परीक्षणको सुरक्षा तथ्याङ्कमा वैज्ञानिक जगतको कडा नजर रहनेछ । यदि यो परीक्षण आँखामा सफल र सुरक्षित साबित भएमा, भविष्यमा कलेजो लगायतका अन्य अङ्गहरू र अन्ततः पूर्ण मानव शरीरकै उमेर उल्ट्याउने मार्ग प्रशस्त हुने विश्वास गरिएको छ ।