काठमाडौं । संयुक्त राज्य अमेरिका, क्यानडा र मेक्सिकोको संयुक्त आयोजनामा सञ्चालन भइरहेको फिफा विश्वकप २०२६ ले नेपाली खेलकुदप्रेमीहरू माझ मात्र नभई विश्वभर नै एउटा अभूतपूर्व तरंग पैदा गरेको छ।

यस पटकको विश्वकप फुटबलको इतिहासमै पहिलो पटक ४८ वटा राष्ट्रिय टोलीहरू आमनेसामने भएका छन्, जसले गर्दा प्रतियोगिताको समीकरण पहिलेभन्दा निकै जटिल, रोमाञ्चक र गणितीय हिसाबले चुनौतीपूर्ण बनेको छ।

परम्परागत ३२ टोलीको ढाँचालाई परिवर्तन गर्दै फिफाले ल्याएको यो नयाँ नियमअनुसार कुल १२ वटा समूह विभाजन गरिएको छ। यस प्रणालीले प्रत्येक खेललाई फाइनल जत्तिकै महत्त्वपूर्ण बनाइदिएको छ, जहाँ एउटा मात्रै गोलको अन्तरले पनि टोलीको भाग्य निर्धारण गरिरहेको छ।

वर्तमान समयमा समूह ‘ए’ देखि ‘आइ’ सम्मका सम्पूर्ण खेलहरू पूर्ण रूपमा समाप्त भइसकेका छन्। यी समूहहरूबाट शीर्ष दुई स्थान हासिल गर्ने टोलीहरूले सिधै र तेस्रो स्थानमा रहेका उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्ने टोलीहरूले गणितीय आधारमा अन्तिम ३२ अर्थात् नकआउट चरणमा आफ्नो स्थान पक्का गरिसकेका छन्।

अब मात्र समूह ‘जे’, ‘के’ र ‘एल’ का केही अन्तिम खेलहरू हुन बाँकी छन्, जसले प्रतियोगिताको बाँकी रहेका अन्तिम स्थानहरूको फैसला गर्नेछ। हालसम्म विश्वकपको मैदानमा देखिएको दाबेदारी र नतिजालाई नियाल्दा यस पटक केही अप्रत्याशित फेरबदल र ऐतिहासिक सफलताहरू दर्ता भएका छन्, जसले विश्वकपको साखलाई अझ उँचो बनाएको छ।

यस ऐतिहासिक विश्वकपको प्रारम्भिक चरण पार गर्दै कुल २८ टोलीले आधिकारिक रूपमा नकआउट चरणमा आफ्नो स्थान सुरक्षित गरिसकेका छन्। यो छनोट प्रक्रियामा सबैभन्दा बलियो उपस्थिति आयोजक राष्ट्र मेक्सिकोको रहेको छ।

मेक्सिकोले आफ्नो घरेलु मैदान र दर्शकहरूको अपार समर्थनको फाइदा उठाउँदै समूह ‘ए’ मा शतप्रतिशत नतिजा निकाल्यो। उसले आफ्ना तीनवटै खेलमा जित हात पार्दै स्पष्ट ९ अंकका साथ समूह विजेता बन्ने गौरव प्राप्त गर्‍यो। मेक्सिकोको यस प्रदर्शनले उसलाई आगामी नकआउट चरणमा तुलनात्मक रूपमा कमजोर विपक्षीसँग खेल्ने फाइदा र घरेलु मैदानको निरन्तरता सुनिश्चित गराएको छ।

मेक्सिकोसँगै यसै समूहबाट दक्षिण अफ्रिकाले इतिहास रच्दै पहिलो पटक विश्वकपको नकआउट चरणमा प्रवेश पाउन सफल भयो, जसलाई यस विश्वकपको एउटा ठूलो सरप्राइज मानिएको छ।

अर्कोतर्फ, युरोपेली पावरहाउस फ्रान्सले पनि समूह ‘आइ’ मा आफ्नो परम्परागत दबदबा कायम राख्दै शतप्रतिशत जितका साथ ९ अंक जोड्यो। किलियन एम्बाप्पेको नेतृत्वमा रहेको फ्रान्सेली टोलीले आक्रमण र रक्षापंक्ति दुवैमा सन्तुलित खेल प्रदर्शन गर्दै उपाधि दाबेदारीलाई थप बलियो बनाएको छ। फ्रान्ससँगै सोही समूहबाट नर्वे पनि उपविजेता बन्दै अघिल्लो चरणमा प्रवेश गरेको छ।

यस्तै, दक्षिण अमेरिकी महारथी ब्राजिल र फिफा वरीयताको शीर्ष स्थानमा रहेको स्पेनले पनि आ-आफ्नो समूहमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्दै अन्तिम ३२ को यात्रा तय गरे। स्पेनको रक्षापंक्ति यति मजबुत देखियो कि उसले समूह चरणका तीनवटै खेलमा विपक्षीलाई एक गोल पनि गर्न दिएन। बाँकी रहेका समूहहरूबाट पनि दिग्गज टोलीहरूले कुनै गल्ती नगरी अगाडिको यात्रा तय गरेका छन्।

समूह ‘बी’ बाट स्विट्जरल्याण्ड र सह-आयोजक क्यानडा, समूह ‘सी’ बाट ब्राजिल र अफ्रिकी च्याम्पियन मोरक्को, समूह ‘डी’ बाट संयुक्त राज्य अमेरिका र अष्ट्रेलिया, समूह ‘इ’ बाट जर्मनी र आइभोरी कोस्ट, समूह ‘एफ’ बाट नेदरल्याण्ड्स र जापान तथा समूह ‘जी’ बाट बेल्जियम र इजिप्टले दोस्रो चरणको टिकट काटिसकेका छन्।

त्यसैगरी, केही समूहका खेलहरू प्राविधिक रूपमा बाँकी भए तापनि सुरुवाती दुई खेलमा लगातार जित दर्ता गर्दै अर्जेन्टिना, कोलम्बिया, पोर्चुगल, इङ्गल्याण्ड र घानाले पनि गणितीय रूपमा नकआउट चरणमा आफ्नो स्थान सुरक्षित गरिसकेका छन्। अर्जेन्टिनाका लागि कप्तान लियोनेल मेस्सीको उत्कृष्ट लयले टोलीलाई उच्च मनोबल दिएको छ।

तेस्रो स्थानको रोचक गणित: भाग्यमानी र पर्खाइमा रहेका टोलीहरू

यस पटकको विस्तारित फिफा विश्वकपको सबैभन्दा रोचक पक्ष नै तेस्रो स्थानमा रहने टोलीहरूको योग्यता प्रणाली हो। कुल १२ वटा समूहमध्ये शीर्ष दुई स्थानका २४ टोली सिधै छनोट भएपछि बाँकी रहेका ८ स्थानका लागि १२ वटै समूहमा तेस्रो हुने टोलीहरूको प्रदर्शनलाई एउटै तालिकामा राखेर तुलना गरिन्छ।

फिफाको नियमानुसार यसरी तुलना गर्दा टोलीको कुल अंक, त्यसपछि गोल अन्तर, कुल प्रहार गरिएको गोल संख्या र फेयर-प्ले अंकलाई क्रमशः आधार मानिन्छ। यस प्रणालीले गर्दा समूहमा तेस्रो भएर पनि प्रतियोगिताबाट बाहिरिने र अगाडि बढ्ने टोलीबीचको दूरी निकै साँघुरो बनेको छ।

हालसम्मको खेल तालिकाअनुसार ४ अंक जोडिसकेका तेस्रो स्थानका टोलीहरू पूर्ण रूपमा सुरक्षित भइसकेका छन्। यसरी भाग्यमानी साबित हुने टोलीहरूमा स्वीडेन, इक्वेडर, बोस्निया एण्ड हर्जगोभिना, र पराग्वे रहेका छन्।

यी टोलीहरूले समूह चरणमा कम्तीमा एक जित र एक बराबरीको नतिजा निकालेका कारण ४ अंकसहित सुरक्षित स्थान बनाएका हुन्। अर्कोतर्फ, समूह ‘आइ’ मा तेस्रो स्थानमा सीमित भएको अफ्रिकी टोली सेनेगलले ३ अंक मात्र जोड्न सके पनि +२ को उत्कृष्ट गोल अन्तरका कारण आफूलाई शीर्ष ८ तेस्रो टोलीको सूचीमा सुरक्षित गराउन सफल भयो। पराग्वेले अब नकआउट चरणमा बलियो जर्मनीको सामना गर्ने तालिका समेत तय भइसकेको छ।

यद्यपि, केही टोलीहरूका लागि भने यो घडी निकै तनावपूर्ण र पर्खाइले भरिएको छ। समूह ‘जी’ मा तीनवटै खेल बराबरी खेल्दै ३ अंक र ० गोल अन्तर बनाएको इरान हाल सुरक्षित स्थानको नजिक भए पनि अन्य समूहको नतिजामा भर पर्नुपर्ने स्थितिमा छ।

त्यस्तै, समूह ‘एल’ मा एक खेल खेल्न बाँकी रहेको क्रोएसिया ३ अंकसहित बलियो स्थितिमा देखिए पनि उसले अन्तिम खेलमा कम्तीमा बराबरी वा अनुकूल नतिजा निकाल्नुपर्नेछ। सबैभन्दा बढी दबाबमा भने एसियाली राष्ट्र दक्षिण कोरिया रहेको छ, जसको ३ अंक र -१ गोल अन्तर छ।

दक्षिण कोरिया हाल आठौँ अर्थात् अन्तिम छनोट स्थानमा झुण्डिएको छ र उसले समूह ‘जे’, ‘के’ र ‘एल’ का अन्तिम खेलहरूमा आफ्ना प्रतिद्वन्द्वी टोलीहरूले ठूलो अन्तरको जित ननिकाल्नुन् भनी प्रार्थना गर्नुपर्ने अवस्था छ।

३ खेलबाट ३ अंक र -३ गोल अन्तरका साथ स्कटल्याण्डको सम्भावना निकै न्यून छ, तर गणितीय रूपमा ऊ अझै पूर्ण रूपमा बाहिरिएको छैन। समूह ‘जे’, ‘के’ र ‘एल’ का टोलीहरूले २–२ खेल मात्र खेलेका छन्। आज राती र भोलि बिहान हुने उनीहरूको अन्तिम खेलको नतिजाले तेस्रो स्थानको समीकरण पूर्ण रूपमा बदल्न सक्ने गणितीय सम्भावना छ ।

हाल २ खेलबाट ३ अंक र -१ गोल अन्तर रहेको क्रोएसिया तेस्रो स्थानमा छ। पानामा विरुद्धको अन्तिम खेल जितेमा वा बराबरी गरेमा क्रोएसिया सिधै वा उत्कृष्ट तेस्रो टोली बन्दै नकआउट पुग्नेछ। हाल २ खेलबाट ३ अंक र -२ गोल अन्तर रहेको अल्जेरियाको अन्तिम खेल अस्ट्रिया विरुद्ध हुँदैछ। खेल जितेमा उनीहरू शीर्ष दुईमा पर्न सक्छन् भने बराबरी वा हारले तेस्रो स्थानको गणितीय समीकरणमा पुर्‍याउनेछ।

२ खेलबाट ३ अंक (० गोल अन्तर) भएको अस्ट्रियाको पनि अल्जेरिया विरुद्धको खेल बाँकी छ, जसले गर्दा उसको भाग्य आफ्नै हातमा छ। हाल २ खेलबाट मात्र १ अंक भए पनि उज्बेकिस्तान विरुद्धको अन्तिम खेल भारी गोल अन्तरले जितेमा ४ अंकका साथ कङ्गो उत्कृष्ट तेस्रो टोली बन्ने गणितीय सम्भावना जीवितै छ।

स्तब्ध र विमुख: विश्वकपबाट औपचारिक बिदाइ

हरेक विश्वकपमा जस्तै यस पटक पनि केही राष्ट्रहरूका लागि प्रतियोगिताको यात्रा अत्यन्तै निराशाजनक र पीडादायी रह्यो। कुल ४८ टोलीमध्ये १२ वटा टोली समूह चरणको समाप्तिसँगै आधिकारिक रूपमा प्रतियोगिताबाट बाहिरिइसकेका छन्। यस सूचीमा सबैभन्दा ठूलो धक्का र स्तब्धता दक्षिण अमेरिकी पावरहाउस एवं पूर्व विश्वविजेता उरुग्वेलाई लागेको छ।

समूह ‘एच’ मा परेको उरुग्वेले आफ्नो नाम र साखअनुरूप प्रदर्शन गर्न सकेन। तीन खेलमा मात्र २ अंक जोड्न सकेको उरुग्वे तेस्रो स्थानमा त रह्यो, तर तेस्रो स्थानका अन्य टोलीहरूको तुलनामा न्यून अंक भएका कारण ऊ उत्कृष्ट ८ भित्र पर्न असफल भयो र प्रतियोगिताबाट बाहिरिन बाध्य भयो।

उरुग्वेसँगै सोही समूहबाट एसियाली शक्ति साउदी अरेबिया पनि २ अंकमै सीमित हुँदै घर फर्किएको छ। यस बाहेक आ-आफ्नो समूहको अन्तिम अर्थात् चौथो स्थानमा रहेका टोलीहरूको यात्रा त पूर्ण रूपमा समाप्त भइसकेको छ। समूह ‘ए’ बाट युरोपेली टोली चेक गणतन्त्र, समूह ‘बी’ बाट अघिल्लो संस्करणको आयोजक कतार र समूह ‘सी’ बाट क्यारिबियन राष्ट्र हाइटीले खेलप्रेमीहरूलाई निराश बनाउँदै बिदा लिए।

कतारको हकमा अघिल्लो विश्वकपको अनुभवले पनि यस पटक काम गरेन र टोलीले रक्षापंक्तिमा ठूला गल्तीहरू गर्‍यो। यसैगरी, समूह ‘डी’ बाट टर्की, समूह ‘इ’ बाट कुरासाओ, समूह ‘एच’ बाट ट्युनिसिया, समूह ‘आइ’ बाट न्युजिल्याण्ड र समूह ‘जे’ बाट इराकले समूहको पुछारमा रहँदै आफ्नो विश्वकप यात्रालाई पूर्णविराम दिएका छन्।

खेल बाँकी रहेका समूहहरूमध्ये समूह ‘जे’ बाट जोर्डन र समूह ‘आइ’ बाट पानामाले सुरुवाती दुवै खेल गुमाइसकेका कारण उनीहरूको पनि अघिल्लो चरण प्रवेशको सम्भावना गणितीय रूपमा समाप्त भइसकेको छ। यी टोलीहरूका लागि अबका बाँकी खेलहरू केवल प्रतिष्ठाको लडाइँ मात्र हुनेछन्।

भावी परिदृश्य: अबको बाटो र नकआउटको चुनौती

विश्वकप २०२६ को समूह चरणका बाँकी खेलहरू समाप्त हुने बित्तिकै फिफाले आधिकारिक रूपमा ‘राउन्ड अफ ३२’ को पूर्ण खेल तालिका सार्वजनिक गर्नेछ। यो चरण पुगेपछि प्रतियोगिता पूर्ण रूपमा ‘डू अर डाई’ अर्थात् ‘जित वा घर फर्क’ को नियममा चल्नेछ, जहाँ निर्धारित ९० मिनेट, अतिरिक्त समय र आवश्यक परेमा पेनाल्टी सुटआउटको माध्यमबाट विजेताको फैसला गरिनेछ। नयाँ संरचनाअनुसार यस पटक साना र उदीयमान राष्ट्रहरूले पनि नकआउटमा स्थान बनाएका हुन्, जसले गर्दा परम्परागत ठूला टोलीहरूलाई थप सचेत रहनुपर्ने दबाब सिर्जना भएको छ।

विश्व फुटबल विश्लेषकहरूका अनुसार, यस पटक फ्रान्स, मेक्सिको र जर्मनीले जुन स्तरको आक्रामक फुटबल प्रदर्शन गरेका छन्, त्यसले उनीहरूलाई सेमिफाइनल र फाइनलको बलियो दाबेदारको रूपमा उभ्याएको छ। यद्यपि, नकआउट चरणको दाउपेच र दबाब बिल्कुलै फरक हुने भएकाले कुनै पनि टोलीले विपक्षीलाई कमजोर आँकलन गर्ने गल्ती गर्ने छैनन्। अबका केही दिनमा सुरु हुने नकआउट चरणले विश्वभरका करोडौँ फुटबल प्रशंसकहरूलाई अझ बढी रोमाञ्चक, सनसनीपूर्ण र अविस्मरणीय क्षणहरू उपहार दिने निश्चित छ।