पेरिस। भदौ १० गते नेपाल र चीनमा घातक बाढी निम्त्याएको हिमाली क्षेत्रको हिमनदी भत्किनुअघि सो क्षेत्रमा असाधारण रूपमा उच्च तापक्रम देखिएको मौसमसम्बन्धी तथ्यांकको विश्लेषणले देखाएको छ।

अनुसन्धानकर्ताका अनुसार, भदौ ५ देखि १० गतेसम्म करिब पाँच हजार २०० मिटर उचाइमा रहेको हिमाली क्षेत्रको औसत तापक्रम झन्डै ५ डिग्री सेल्सियस पुगेको अनुमान गरिएको थियो। यो तापक्रमलाई सो क्षेत्रका लागि असाधारण रूपमा उच्च मानिन्छ।

पचपन्न वर्षभन्दा लामो मौसमसम्बन्धी तथ्यांक हेर्दा यसअघि सोही अवधिमा तापक्रम कहिल्यै चार डिग्री सेल्सियसभन्दा माथि पुगेको थिएन। यद्यपि, उक्त उच्च तापक्रम र हिमनदी भत्किनुबीच प्रत्यक्ष सम्बन्ध भने अहिलेसम्म पूर्ण रूपमा स्थापित भइसकेको छैन।

क्यालिफोर्नियास्थित स्वतन्त्र अनुसन्धान संस्था बर्कले अर्थका प्रमुख वैज्ञानिक रोबर्ट रोहडेले विभिन्न मौसमसम्बन्धी तथ्याङ्कको विश्लेषण गरी उक्त असाधारण तापक्रमको पुनर्निर्माण गरेका हुन्।

रोहडेका अनुसार, हिमनदी भत्किएको क्षेत्रमा २०औँ शताब्दीको मध्यदेखि भदौ ५ देखि १० गतेको अवधिमा रेकर्ड गरिएको औसत तापक्रम करिब १.८ डिग्री सेल्सियसले बढेको देखिन्छ।

जलवायु परिवर्तनका कारण थपिएको तापक्रमलाई अलग गर्ने हो भने यस्तै तापक्रमको अवस्था केही हजार वर्षमा एकपटक मात्र हुने प्रकृतिको हुन सक्ने रोहडेले एएफपीका लागि गरेको गणनामा उल्लेख छ।

युरोपेली सङ्घको कोपर्निकस जलवायु परिवर्तन सेवाबाट सन् १९७० यताका तथ्याङ्कको विश्लेषण गर्दा पनि लाङटाङ क्षेत्रमा उक्त घटना भएको समय रेकर्डमा रहेको चौथो सबैभन्दा तातो गर्मीको अवधिसँग मेल खाने देखिन्छ।

सम्भावित ‘टिपिङ पोइन्ट’

फ्रान्सेली जलवायुविद् भ्यालेरी म्यासन–डेल्मोटेका अनुसार, असाधारण गर्मीले पर्माफ्रस्ट पग्लिनुका साथै चट्टानी ढलान र हिमनदीको संयुक्त पतनलाई सम्भावित रूपमा बढावा दिएको हुन सक्छ। पर्माफ्रस्टले बरफको ‘सिमेन्ट’जस्तै काम गर्दै चट्टानी संरचनालाई एकसाथ बाँधेर राख्छ। यसको पग्लाइले त्यस्ता संरचनालाई थप अस्थिर बनाउन सक्छ।

उपग्रहबाट प्राप्त तस्बिरहरूले पनि घटना हुनुअघिका दिनमा सो क्षेत्रमा उल्लेखनीय रूपमा हिउँ पग्लिएको देखाएका छन्। फ्रान्सको राष्ट्रिय वैज्ञानिक अनुसन्धान केन्द्र (सीएनआरएस)का हिमनदीविद् एटिएन बर्थियरका अनुसार, यसरी उत्पन्न भएको तरल पानी पहाडका चिरामा प्रवेश गरी पहिरो वा ढलान भत्किन सहज बनाएको हुन सक्छ।

विज्ञहरूले भने उच्च तापक्रमले नै हिमनदी वा पहाड भत्काउन प्रत्यक्ष रूपमा भूमिका खेलेको निष्कर्ष निकाल्न अझै हतार गर्न नहुने बताएका छन्।

फ्रान्सको ग्रेनोबल आल्प्स विश्वविद्यालयकी भू–आकृतिविद् क्रिस्टन कुकले तापक्रम बढ्नु र पहाड भत्किनुलाई एउटै मान्न नमिल्ने बताएकी छन्। यदि तापक्रमले ट्रिगरका रूपमा काम गरेको हो भने चट्टान पतनको निर्णायक बिन्दुमा नपुगेसम्म त्यसको प्रभाव नदेखिन सक्ने विश्लेषण कुकले एएफपीलाई दिएकी छन्।

अनुसन्धानकर्ताहरूले अहिले हिमनदी भत्किनुअघिका वर्षहरूमा पहाडमा देखिएका साना–साना गतिविधि तथा तापक्रममा आएको परिवर्तनबीचको सम्बन्धबारे गहन अध्ययन गरिरहेका छन्।

रोहडेका अनुसार, पग्लिएको पानी र पर्माफ्रस्ट पग्लाइका कारण चट्टानको चिरा वा फ्र्याक्चर प्लेन आसपासको संरचना उल्लेखनीय रूपमा कमजोर भएको प्रमाणित हुनु जलवायु परिवर्तनको भूमिकाको बलियो प्रमाण हुन सक्छ।

उक्त तापक्रम विश्लेषणमा कोपर्निकस कार्यक्रमअन्तर्गतको जलवायु मोडेल तथा भत्किएको हिमनदीबाट ९ देखि १४० किलोमिटरको दूरीमा रहेका १४ वटा उच्च उचाइका मौसम केन्द्रबाट प्राप्त तथ्यांक प्रयोग गरिएको थियो।