काठमाडौं। एउटी अत्यन्तै गरिब भारतीय महिलाले आफू मुगल साम्राज्यकी उत्तराधिकारी भएको दावी गर्दै भारतको लाल किल्ला दरबारको स्वामित्व आफूले पाउनुपर्ने माग गरेकी छिन् । इतिहासमा मुगल सम्राटको राजदरबार रहेको लाल किल्ला आफूले पाउनुपर्ने माग गर्दै सुल्ताना बेगमले भारत सरकारविरुद्ध अदालतमा मुद्दा दायर गरेकी हुन् । सुल्ताना अहिले कोलकाताको एक झुपटीबस्तीमा सानो दुई कोठे झुपडीमा बस्छिन् र सामान्य पेन्सनले जीविका चलाउँछिन् ।

सुल्तानाले आफू मुगल साम्राज्यकी उत्तराधिकारी भएको दावी गर्न पेश गरिएका कागजातमा उनले मिर्जा मोहम्मद बेदार बख्तसँग विवाह गरेको रेकर्ड पनि छ । बख्त भारतका अन्तिम मुगल राजाका पनाती भएको मानिन्छ । बख्तको १९८० मा मृत्यु भएपछि सुल्ताना बाँच्नको लागि संघर्ष गरिरहेकी छिन् । पछिल्लो १० वर्ष सुल्तानाले आफ्नो शाही हैसियतलाई पहिचान दिन र सोहीअनुसार आफूलाई हर्जाना दिन सरकारी अधिकारीहरुलाई निवेदन दिएरै बिताएकी छिन् ।

‘के तपाइँ कल्पना गर्नुहुन्छ ती सम्राटकी उत्तराधिकारी जसले ताजमहल बनाए आज चरम गरिबीमा बाँचिरहेकी छिन् ?’ ६८ वर्षकी सुल्तानाले प्रश्न गरिन् । अल जजीराका अनुसार बेगमले आफू नै १७ औं शताब्दीमा बनेको ऐतिहासिक लाल किल्लाको वास्तविक मालिक भएको प्रमाणित गरिदिन माग गर्दै अदालतमा मुद्दा दायर गरेकी छिन् । लाल किल्ला नयाँ दिल्लीमा रहेको भव्य किल्ला हो जुन कुनै समय मुगल साम्राज्यको शक्तिकेन्द्र थियो ।

‘मलाई आशा छ सरकारले निश्चय नै मलाई न्याय दिनेछ’ उनले भनिन् ‘यदि कुनै चीजमाथि कसैको स्वामित्व हुन्छ भने त्यो फिर्ता गरिनुपर्छ ।’ उनको केसलाई केही अभियन्ताहरुले पनि समर्थन गरेका छन् । उनले आफ्ना पतिको वंशावली अन्तिम मुगल सम्राट बहादुर शाह जफारसम्म पुग्ने दावी गरेकी छिन् र उनको केस यसैमा आधारित छ । जफारको शासनकालमा भारतमा व्यापार गर्न भन्दै आएको इष्ट इण्डिया कम्पनीले आफ्नो कब्जा विस्तार गर्दै जाँदा मुगल साम्राज्य दिल्लीमा मात्र खुम्चिएको थियो ।

त्यसको एक महिनाभित्र बेलायती सेनाले दिल्लीलाई घेरा हालेर यो ऐतिहासिक किल्लामा कब्जा गरेको थियो । ब्रिटिस सेनाले जफारका जीवित १० जना छोरा सबैको हत्या गरेको थियो जबकि त्यतिबेला जफारको शाही परिवारले आत्मसमर्पण गरिसकेका थिए । जफार स्वयं छिमेकी देश म्यानमारमा निर्वासित भएका थिए । गोरुगाडामा चढेर म्यानमार गएका जफार ५ वर्षपछि त्यहीँ चरम गरिबीमा मरेका थिए ।

यो भव्य लाल किल्लाका धेरै भाग त्यसपछिका वर्षहरुमा भत्काइए । पछि अधिकारीहरुले यो भवन मर्मत गर्न आदेश दिएपछि यसलाई २० औं शताब्दीमा जीर्णोद्धार गरिएको थियो । अहिले यसलाई ब्रिटिश साम्राज्यबाट स्वतन्त्रताको प्रतीक मानिन्छ । १९४७ को अगष्टमा भारतका प्रथम प्रधानमन्त्री जवाहरलाल नेहरुले बेलायती राजबाट स्वतन्त्रता पाएको घोषणाको रुपमा यही लाल किल्लामा भारतको राष्ट्रिय झण्डा फहराएका थिए । त्यसयता हरेक वर्ष नेहरुका उत्तराधिकारी प्रधानमन्त्रीहरुले यही परम्परा पच्छ्याउँदै आएका छन् ।

बेगमले अदालतमा दर्ता गराएको केसमा भारत सरकारले उनको सम्पत्तिमा गैरकानुनी रुपमा कब्जा गरेको दावी गरिएको छ र उनले लाल किल्ला आफूलाई हस्तान्तरण गरिनुपर्ने माग गरेकी छिन् । दिल्ली हाइकोर्टले गत हप्ता उनको याचिकालाई ‘समयको बर्बादी’ भन्दै अस्वीकार गरेको थियो तर उनको मुगल साम्राज्यको उत्तराधिकारको दावी वैध छ वा छैन भन्ने विषयमा केही आदेश दिएको छैन ।

अदालतले सुल्तानाको कानुनी टिमले जफारका उत्तराधिकारीले उनको निर्वासनपछि १५० वर्षसम्म यस्तै केस पहिले किन गरेनन् भन्ने कुराको चित्तबुझ्दो जवाफ दिन नसकेको बताएको छ । तर, सुल्तानाका वकिल विवेक मोरेले यो केसले निरन्तरता पाउने बताएका छन् । ‘उनले यो आदेशलाई चुनौती दिँदै अदालतको माथिल्लो बेन्चमा अर्को याचिका दायर गर्ने निर्णय गरेकी छिन्’ मोरेले भने ।