काठमाडौं । रुसले युक्रेनमा गरेको आक्रमणपछि विश्वका धेरै देशमा पेट्रोल र डिजेलको मूल्य बढेको छ । तर कुनै देशमा पेट्रोल–डिजेल महँगो हुन्छ कि हुँदैन, त्यो त्यहाँको जनताको क्रयशक्तिमा भर पर्छ ।

उदाहरणका लागि, यदि स्विट्जरल्याण्डमा पेट्रोलको मूल्य एक नजरमा ‘धेरै उच्च’ जस्तो लाग्न सक्छ, तर वास्तवमा त्यस्तो होइन। वास्तवमा, स्विट्जरल्याण्डमा मानिसहरूको सम्पत्तिको स्तरको तुलनामा यो त्यति महँगो छैन।

हङकङमा पेट्रोलको मूल्य सबैभन्दा बढी छ। यहाँ पेट्रोल प्रतिलिटर २.९८ डलरमा बिक्री भइरहेको छ । यो भनेको नेपाली ३७८ रूपैयाँ प्रतिलिटर हो ।

एक ग्यालन पेट्रोलको मूल्य ११.२८ डलर छ। तर ‘ग्यासोलिन एफोर्डेबिलिटी रैंकिंग’ अनुसार यहाँका जनताको जीवनस्तर हेर्दा यहाँ पेट्रोल सबैभन्दा महँगो छैन ।

यो रैंकिंग ‘ग्लोबल पेट्रोल प्राइस’ले तयार पारेको हो । यो ऊर्जा डाटा सङ्कलन र विश्लेषण परियोजना हो।

‘ग्लोबल पेट्रोल प्राइस’ र ग्लोबल इकोनोमी प्रोजेक्टका निर्देशक नेभेन भलिभ भन्छन्, ‘कतार र कुवेत जस्ता तेल निर्यात गर्ने देशले सब्सिडी दिएर पेट्रोल र डिजेलको मूल्य निकै कम राख्छन्। तर अमेरिका र अष्ट्रेलिया जस्ता विकसित अर्थतन्त्रमा पेट्रोल महँगो भए पनि त्यहाँको आम्दानी बढी छ ।

“तर अर्कोतर्फ धेरै गरिब देशहरू छन्,” उनी भन्छन्। त्यहाँ पेट्रोल धेरै महँगो छैन तर त्यहाँको आम्दानीको स्तर निकै कम छ । ,

यही कारणले गर्दा कतार, कुवेत, लक्जमबर्ग, अमेरिका र अष्ट्रेलियाका मानिसहरूले पेट्रोलको मूल्य निकै सस्तो पाउँछन्। अर्कोतर्फ मोजाम्बिक, मेडागास्कर, मलावी, सियरा लियोन र रुवाण्डामा पेट्रोलको मूल्य निकै उच्च रहेको देखिन्छ । यो विभिन्न देशहरूमा मानिसहरूको आय स्तरको प्रभाव हो।

विश्वभर ऊर्जा संकट भइरहेका बेला पेट्रोलको मूल्य धेरै देशका लागि ठूलो टाउको दुखाइ बनेको छ । अधिकांश देशले आफ्ना नागरिकलाई सस्तो तेल उपलब्ध गराउन अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा महँगो मूल्यमा पेट्रोल किन्नुपरेको छ ।

पेट्रोल, डिजेल र ग्यासको मूल्यवृद्धिका कारण अन्तर्राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा महंगीको नयाँ लहर सिर्जना भएको छ । यसले विश्व अर्थतन्त्रलाई हल्लाएको छ । जनताको घरायसी बजेट बिग्रिएको छ । बढ्दो ब्याजदर र घट्दो आर्थिक वृद्धिका कारण अन्योलको वातावरण छ ।

भालेभले बीबीसी मुन्डोलाई भने, ‘युक्रेन युद्धपछि इन्धनको बढ्दो मूल्य झन् आकाशिएको छ। कोभिडपछि विश्व अर्थतन्त्रमा आएको सुधारका कारण पनि तेलको मूल्य बढिरहेको छ ।

अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको भाउ बढेपछि आम उपभोक्ताले महँगो तेल किन्न बाध्य छन् । तर विभिन्न देशमा अवस्था फरक छ।

यो यी देशहरूले कच्चा तेल आयात वा निर्यातमा निर्भर गर्दछ। तेलको मूल्य कसको कति रिफाइनिङ क्षमता छ त्यसमा पनि भर पर्छ। मूल्यहरू अन्य कारकहरूमा पनि निर्भर हुन्छन्, जस्तै सरकारी अनुदानको स्तर।

विभिन्न देशका जनताको आयस्तरको पक्षलाई बेवास्ता गर्ने हो भने भेनेजुएला, लिबिया, इरान, अल्जेरिया र कुवेतमा तेलको मूल्य सबैभन्दा कम छ । जबकि हङकङ, आइसल्याण्ड, जिम्बाब्वे, नर्वे र मध्य अफ्रिकी गणतन्त्रमा मूल्यहरू उच्च छन्।

यस वर्षको सुरुमा विश्वमा पेट्रोलको औसत मूल्य प्रतिलिटर १.२३ डलर थियो। तर बिस्तारै यसको मूल्य बढ्यो र जून सम्म यो शीर्षमा पुग्यो। त्यो समयमा मूल्य प्रतिलिटर १.५० डलरमा बढेको थियो।

तर, अहिले यो प्रतिलिटर १.३१ डलरको स्तरमा पुगेको छ । यो मूल्य युक्रेन युद्ध अघिको हो। कच्चा तेलको मूल्य पनि युद्धपूर्वको स्तरमा पुगेको देखिन्छ। तर यसको कारण विश्वभर आर्थिक गतिविधिमा आएको सुस्तता हो ।