काठमाडौं । नेटो समूहका दुई शक्तिशाली देश टर्की र ग्रीसबीचको विवाद चरम सीमामा पुगेको छ । ग्रीस र टर्की नेटोका दुई पुराना सदस्य हुन् । दुवै देश सन् १९५२ मा नेटोमा सामेल भए । तर नेटोमा सामेल हुनुअघि नै उनीहरूको सम्बन्ध खराब छ। सदस्यता लिएपछि दुई देशबीचको सम्बन्धलाई सुमधुर बनाउन धेरै काम भएको छ । तर एजियन सागरको अधिकारलाई लिएर दुई देश फेरि आमनेसामने भएका छन् । जसका कारण नेटो समूहभित्र पहिलो युद्ध हुने डर छ ।

दक्षिणपूर्वी युरोपेली देश टर्की र ग्रीसलाई नेटो समूहमा रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण क्षेत्र मानिन्छ। यी दुई देशसँग नेटो समूहको सबैभन्दा ठूलो सैन्य शक्ति छ। टर्कीसँग निरन्तर विवादका कारण, ग्रीसले धेरै वर्षदेखि रक्षा क्षेत्रमा आफ्नो खर्च जीडीपीको २% भन्दा बढीमा राख्दै आएको छ। ग्रीस नेटोका केही देशहरू मध्ये एक हो जसले आफ्नो रक्षा बजेट जीडीपीको २% भन्दा बढी राख्छन्। २०२२ मा ग्रीसको रक्षा बजेट नेटो समूहमा जीडीपीको अंशमा सबैभन्दा उच्च थियो।

ग्रीसले आफ्नो सैन्य शक्तिलाई जोड दिइरहेको छ, विशेष गरी वायु सेना र नौसेनाको फ्लीटमा। २०२० देखि, ग्रीसले फ्रान्सबाट २४ राफेल जेट र ४.५ जेनेरेसन मल्टिरोल लडाकु विमानहरू खरिद गरेको छ, जुन कुनै पनि टर्की विमान भन्दा बढी सक्षम र प्राविधिक रूपमा राम्रो मानिन्छ। ग्रीसले आफ्नो ८४ एफ-१६ एस लडाकु विमानहरू नयाँ टेक्नोलोजी भाइपर कन्फिगरेसनको साथ अपडेट गर्दैछ।

टर्कीको ठूला ड्रोनहरूको सामना गर्न ग्रीसले आफ्नो पूर्वी एजियन टापुमा इजरायलको आइरन डोम तैनाथ गरेको छ। ग्रीसले सातवटा एमएच-६० आर एन्टी-सबमरिन युद्ध हेलिकप्टर खरिद गर्ने योजना पनि बनाएको छ। ग्रीससँग सबै नेटो देशहरूको तुलनामा सबैभन्दा ठूलो ट्याङ्क बल पनि छ। यद्यपि, यसमा धेरै ट्यांकहरू पुरानो मोडेलका छन्।

टर्कीले पनि ग्रीससँग युद्धको तयारी गरेको छ । टर्कीसँग नेटो समूहमा अमेरिकापछि दोस्रो ठूलो सैन्य शक्ति छ। ट्याङ्क र बन्दुकको संख्यामा अमेरिकापछि ग्रीस दोस्रो स्थानमा छ । टर्कीको वायुसेनालाई ग्रीससँग तुलना गरिएको छ। यद्यपि, एफ-३५ लडाकू जेट कार्यक्रम फिर्ता लिनु, एफ-१६ जेटको स्तरवृद्धिमा अमेरिकी रोक र देशमा २०१६ को कु प्रयासमा संलग्न टर्की पाइलटहरूलाई निष्कासनले टर्कीको सेनालाई ग्रीस भन्दा कमजोर बनाएको छ।

यद्यपि, टर्कीको उन्नत ड्रोन उद्योगको कारण, यसद्वारा निर्मित विमानहरू नेटो देशहरूमध्ये उत्कृष्ट मानिन्छन्। टर्कीले बनाएको टीबी-२ बेरेक्टर ड्रोनले टर्की युद्धमा आफ्नो प्रदर्शनले सबैको ध्यान खिचेको छ। टर्कीसँग अन्य नेटो देशहरूको तुलनामा सबैभन्दा ठूलो नौसेना र ठूलो संख्यामा लडाकु जहाजहरू छन्। टर्कीले आगामी दिनमा आफ्नो नौसैनिक हतियारमा चार देखि सात पुराना एन्टी-एयरक्राफ्टलाई नयाँसँग बदल्ने योजना बनाएको छ।

टर्कीले ग्रीसको टाइप २१४ पनडुब्बीहरूको सामना गर्न जर्मनीबाट रक्षा सम्झौता अन्तर्गत छवटा प्रकार २१४ पनडुब्बीहरू वितरण गर्न पनि पर्खिरहेको छ। ग्रीससँग चार प्रकारका २१४ पनडुब्बीहरू छन्। टर्कीको रक्षा बजेट प्रतिशतको हिसाबले ग्रीस भन्दा कम हुन सक्छ, तर टर्कीको अर्थतन्त्र ग्रीसको अनुपातमा ठूलो छ। टर्कीले सन् २०२४ देखि आफ्नो रक्षा बजेट बढाउने विचार गरिरहेको छ । हालै टर्कीका राष्ट्रपति रेसेप तैयप एर्दोगानले २०२३ मा रक्षा खर्चका लागि थप २६ अर्ब डलरको घोषणा गरेका छन् ।

यसअघि पनि दुवै देश एकअर्कासँग भिड्दै आएका छन् । सन् १९७४ मा साइप्रस युद्ध र १९९६ मा इमिया संकटका बेला दुई देशबीचको द्वन्द्व उत्कर्षमा पुगेको थियो । २०२० मा, पूर्वी भूमध्यसागरमा द्वन्द्वको क्रममा ग्रीक र टर्कीका युद्धपोतहरू ठोक्किए।

दुई देशबीचको विवादको एउटा कारण साइप्रस विभाजन हो । तर सबैभन्दा विवादित एजियन र पूर्वी भूमध्य सागरका टापुहरूमा अधिकारको बारेमा हो। टर्कीले यस टापुमा आफ्नो अधिकार रहेको दाबी गर्छ भने ग्रीसले यस क्षेत्रमा आफ्नो पनि अधिकार रहेको दाबी गर्छ।

ग्रीसले युएनसीएलओएसको समुद्रको कानूनलाई उद्धृत गर्दै सयौं एजियन टापुहरूको विशेष आर्थिक क्षेत्रमाथि आफ्नो अधिकार रहेको तर्क गर्छ। जबकि टर्कीले टापु भूमि र मुख्य भूमिमा समान क्षेत्रीय अधिकार नभएको बताउँछ। दुवै देशले आ–आफ्नो क्षेत्रमा हवाई उल्लंघन गरेको आरोप लगाउँदै आएका छन् । एजियन क्षेत्रमा भएको भिडन्तमा दुवै देशले धेरै लडाकु विमान र पाइलटहरू गुमाइसकेका छन्।

टर्कीको संसदले घोषणा गरेको छ कि यदि ग्रीसले युएनसीएलओएस (समुद्रको कानून सम्बन्धी संयुक्त राष्ट्र महासन्धि) द्वारा प्राधिकृत विद्यमान ६ देखि १२ समुद्री माइल भन्दा बाहिर आफ्नो जल क्षेत्र विस्तार गर्दछ, यसलाई युद्धको सुरुवात मानिनेछ।

एर्दोगानले सेप्टेम्बरमा भनेका थिए कि ग्रीसले एजियन टापुहरू कब्जा गरिरहेको छ। उनले भने, ‘आवश्यक काम गर्छौं । जवाफमा ग्रीसका प्रधानमन्त्री किरियाकोस मित्सोटाकिसले ग्रीसले कुनै पनि हालतमा आक्रमण नगर्ने बताए। तर यदि टर्कीले आक्रमण गर्‍यो भने ग्रीसले पनि विनाशकारी प्रतिक्रिया दिनेछ।

नेटोले चाहेमा यो विवाद अन्त्य गर्न सक्ने विज्ञहरूको विश्वास छ। तर युरोपेली संघ र अमेरिकाले एजियन टापुको मुद्दामा ग्रीसलाई समर्थन गर्दछ। टर्कीले यो समर्थनलाई पक्षपातको रूपमा हेर्छ। त्यसैले दुई देशबीचको वैमनस्य जारी रहने सम्भावना छ ।