काठमाडौं । वैज्ञानिकहरूले भर्खरै पृथ्वीको सबैभन्दा नजिकको ब्ल्याक होल पत्ता लगाएका छन्। यो विशाल ब्ल्याक होल यति ठूलो छ कि हाम्रो १० वटा सूर्य यसमा फिट हुन सक्छ। अर्थात् पृथ्वी जस्ता ग्रहहरूको लागि कुनै औकात छैन।

यो पृथ्वीबाट केवल १६०० प्रकाश वर्ष टाढा अवस्थित छ। यो ब्ल्याक होल ओफिचस नक्षत्रमा अवस्थित छ। यो ब्ल्याक होल आफ्नो ताराबाट त्यति नै दुरीमा रहेर आफ्नो ताराको चक्कर लगाइरहेको छ जति पृथ्वीको सूर्यसँग दूरी छ ।

यस पछि, दोस्रो नजिकको ब्ल्याक होल मोनोसेरोस कन्स्टेलेसन हो, जुन ३००० प्रकाश वर्ष टाढा छ। हाम्रो मिल्कीवेमा हालसम्म २० वटा ब्ल्याक होल पत्ता लागेको छ । तिनीहरूमध्ये यो एक मात्र ब्ल्याक होल हो, जुन पृथ्वीको धेरै नजिक छ।

शुभ समाचार यो यो हो कि यो ब्ल्याक होल सुतिरहेको छर निष्क्रिय छ। यसले सबै कुरा आफू भित्र तानेको छैन। सामान्यतया, ब्ल्याक होलमा यति धेरै गुरुत्वाकर्षण हुन्छ कि तिनीहरूले आफ्नो वरपरका चीजहरू निलिदिन्छन् ।

यो ब्ल्याक होल आफ्नो पेट भर्न अन्तरिक्षमा गुरुत्वाकर्षणको लहरको पर्खाइमा छ। ऊ भोको छ तर कमजोर छ। आइन्स्टाइनको सामान्य सापेक्षता सिद्धान्त अनुसार प्रकाश पनि ब्ल्याक होल भित्रबाट भाग्न सक्दैन। त्यसैले ब्ल्याक होललाई प्रकृतिको सबैभन्दा हिंसात्मक प्रक्रिया भनिन्छ।

जब तिनीहरू सक्रिय हुन्छन्, तिनीहरू ब्रह्माण्डमा सबैभन्दा शानदार र शक्तिशाली वस्तुहरू मानिन्छन्। किनभने तिनीहरूले ग्यास, धुलो, तारा, ग्रह, प्रकाश जे पनि खान सक्छन्। यिनीहरूले खाँदा चाँडै यी ब्ल्याक होलहरूको शक्ति र प्रकाश बढ्दै जान्छ।

Astronomers announced the discovery of the closest known black hole. It is a biggie, a shell of yawning emptiness 10 times as massive as the sun, orbiting as far from its own star as the Earth is from ours. https://t.co/BtxS7QdgKG

— NYT Science (@NYTScience) November 8, 2022

ब्ल्याक होल कहाँबाट सुरु हुन्छ र तिनीहरू कहाँ समाप्त हुन्छन् भन्ने अहिलेसम्म थाहा छैन । हरेक आकाशगंगामा सामान्यतया एउटा विशाल ब्ल्याक होल हुन्छ। तर यी कसरी बन्छन् भन्ने बारे अहिलेसम्म कुनै पनि वैज्ञानिकलाई जानकारी छैन।

ब्ल्याक होल अन्तरिक्षमा सबैभन्दा रहस्यमय वस्तु हो। कहिलेकाहीँ ठूला ताराहरू टुटेर केही साना ब्ल्याक होलहरू बन्छन्। तर तिनीहरू चाँडै समाप्त हुन्छन्। हाम्रो ग्यालेक्सीमा लाखौं ब्ल्याक होलहरू छन् भन्ने विश्वास गरिन्छ।

ब्ल्याक होलहरू तिनीहरूबाट निस्कने एक्स-रे र ग्यास वा प्रकाशको पातलो लहरहरूद्वारा पत्ता लगाइन्छ। तर पृथ्वी नजिकै पाइएको ब्ल्याक होल किन कमजोर वा सुषुप्त छ?

यसको जवाफ दिँदै हार्वर्ड स्मिथसोनियन सेन्टर फर एस्ट्रोफिजिक्सका वैज्ञानिक डा. करिम अल बद्रीले भने, ‘हामी विगत चार वर्षदेखि त्यस्ता निस्तेज ब्ल्याक होलको खोजी गरिरहेका छौँ । तिनीहरूको डाटा प्राप्त गर्न हामीले युरोपेली अन्तरिक्ष एजेन्सीको गाइया स्पेसक्राफ्टको मद्दत लिइरहेका छौं।’

डा. कादरीले यो ब्ल्याक होल हामीले अञ्जानमै फेला पारेको बताए । किनभने हामीले देख्यौं कि हाम्रो पृथ्वीको पछाडिपट्टि एउटा चम्किलो तारा छ। जसको पछाडि उज्यालो फरक ढंगले चलिरहेको छ । यो ताराको एक छेउमा कुनै प्रकारको गुरुत्वाकर्षण बलले काम गरिरहेको देखिन्छ। त्यसपछि हामीले हवाईमा जेमिनी नर्थ टेलिस्कोपको मद्दत लियौं। त्यसपछि यो ब्ल्याक होलको बारेमा थाहा भयो। त्यसपछि हामीले यसको नाम गाइया बीएच १ राख्यौं।

गाइया बीएच १ ब्ल्याक होल हाम्रो सूर्य भन्दा १० गुणा ठूलो छ। यसको खोजले हाम्रो वरिपरि यस्ता धेरै ब्ल्याक होलहरू हुन सक्ने देखाएको छ। हामीले मात्र उसलाई खोज्नु पर्छ। यो पृथ्वीको अहिलेसम्म पत्ता लागेको सबैभन्दा नजिकको ब्ल्याक होल हो। पत्ता लागेको पहिलो ब्ल्याक होल ३००० प्रकाश वर्ष टाढा थियो।