काठमाडौं । रुस र युक्रेनबीच ९ महिनादेखि जारी युद्ध अन्त्यका लागि विश्व नेताहरु औपचारिक र अनौपचारिक बैठक बसिरहेका बेला अचानक युक्रेनसँग जोडिएको पोल्याण्डको एउटा गाउँमा २ वटा क्षेप्यास्त्र खसेको छ । यसपछि ठूलो विस्फोटमा पोल्याण्डका २ जनाको मृत्यु भएको छ ।

युद्धको इतिहासको कुरा गर्ने हो भने पोल्याण्ड एक मात्र यस्तो देश हो जहाँ हिटलरको सेना १ सेप्टेम्बर १९३९ मा प्रवेश गरेको थियो र त्यही दिनबाट युरोपमा दोस्रो विश्वयुद्ध सुरु भएको थियो । यस अर्थमा यो घटना निकै महत्वपूर्ण छ ।

पोल्याण्डमा खसेको यो क्षेप्यास्त्र कहाँबाट आयो, कसले प्रक्षेपण गर्‍यो ?, यसबारे अनुसन्धान र बहस चलिरहेको छ तर यसले एकाएक विश्व राजनीतिमा तनाव बढाएको छ । पोल्याण्ड नेटो को सदस्य हो। नेटो सम्झौताको धारा-५ मा नेटोको कुनै एक सदस्यमाथि आक्रमण भएमा सबै सदस्यमाथि आक्रमण भएको मानिने उल्लेख छ । अमेरिकामा ९/११ को यस्तै आक्रमण पछि, यसलाई सम्पूर्ण नेटोमा आक्रमण मानिएको थियो।

प्रश्न यो छ कि पोल्याण्डमा मिसाइल खसेपछि यो युद्धको दायरा बढ्छ ? यस्तै प्रश्नहरू नेटोमा छलफल भइरहेको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति जो बाइडेनले पोल्याण्डमा मिसाइल खसेपछि उत्पन्न अवस्थाबारे छलफल गर्न नेटो र जी–७ देशको आपतकालीन बैठक बोलाएका छन् ।

पोल्याण्डको भौगोलिक स्थितिले नचाहँदा पनि यसलाई युद्धमा तान्दछ। पोल्याण्डको सिमाना जर्मनी, चेक रिपब्लिक, स्लोभाकिया र रुससँग जोडिएको छ। सन् १९३९ मा हिटलरले धम्की, बल र जिद्दीको बलमा जर्मनीको सिमाना विस्तार गर्न लागेका बेला पोल्याण्ड यसको पहिलो शिकार बन्यो ।

हिटलरको नाजी सेनाले १ सेप्टेम्बर १९३९ मा पोल्याण्डमा आक्रमण गरेको थियो । हिटलरको कदमलाई जवाफ दिँदै फ्रान्स र बेलायतका सेनाहरूले ३ सेप्टेम्बर १९३९ मा जर्मनीविरुद्ध युद्धको घोषणा गरे। सेप्टेम्बर १७ मा सोभियत संघले पनि पोल्याण्ड कब्जा गर्न पूर्वबाट आक्रमण गर्यो। यद्यपि सोभियत रूसले युद्धको खुला घोषणा गरेको थिएन।

२० दिनसम्म जर्मनी र सोभियत रुसका सेनाहरूले पोल्याण्डलाई कुल्चीमिचि गरिरहे । पश्चिमबाट हिटलरको सेना र पूर्वबाट स्टालिनको सेनाले पोल्यान्ड कब्जा गर्न अगाडि बढ्यो । २० दिन पछि, जर्मनी र सोभियत रूसले पोल्याण्डलाई आधामा विभाजित गरे।

पोल्याण्डको विनाश त्यहाँ रोकिएन। सन् १९४१ को गर्मीमा जर्मनीले अक्ष शक्तिको सहयोगमा सोभियत रुसमाथि आक्रमण गर्यो । पोल्याण्ड यो आक्रमणको पहिलो शिकार बन्यो। जर्मनीले अब पूरै पोल्याण्ड कब्जा गर्यो। यसपछि पोल्याण्डका यहूदीहरूमाथि हिटलरको नाजी सेनाले गरेको अत्याचार इतिहास बन्यो ।

इन्स्टिच्युट अफ नेशनल रिमेम्बरेन्स, पोल्याण्डको संस्थाको अनुमान अनुसार जर्मन आक्रमण र कब्जाका कारण ५.६ मिलियन पोलिश नागरिक मारिएका थिए। सोभियत कब्जाका कारण १.५ लाख मानिसको मृत्यु भएको थियो ।

हिटलरले पोल्यान्डका यहूदीहरूमाथि विनाश मच्चाए। पोल्याण्डका ९० प्रतिशत यहूदी मारिए । यो संख्या ३० लाख पुग्छ। पोल्याण्डमा रहेको हिटलरको नाजी सेनाको यातना शिविरमा भएका अत्याचार सम्झँदा आज पनि आत्मा काँप्छ ।

मङ्गलबार पोल्याण्डको प्रजेवोडो गाउँमा खसेको मिसाइल कहाँबाट आयो भन्ने जानकारी अहिलेसम्म खुलेको छैन । यद्यपि यो घटना रुसले युक्रेनको सीमा क्षेत्रमा लगातार मिसाइल वर्षा गरिरहेको बेला भएको हो ।

प्रजेवोडो युक्रेनको सीमामा स्थित छ। तर यी क्षेप्यास्त्रहरू रुसबाट प्रहार गरिएको हो, यसको पुष्टि भने भएको छैन । अमेरिकी राष्ट्रपति जो बाइडेनले यी मिसाइलहरू रुसी हुन सक्ने सम्भावना कम रहेको बताएका छन् ।