कठमाडौं। गत भदौ १० गते भोटेकोशी हुँदै त्रिशूली तथा नारायणी नदीमा आएको बाढीबाट भएको क्षतिमा बीमा कम्पनीहरूमा कुल २० अर्ब ९८ करोड रुपैयाँ बराबरको दाबी परेको छ। दाबी फछ्र्योटलाई सहज, सरल र द्रुत बनाउन नेपाल बीमा प्राधिकरणले रसुवा बाढीसम्बन्धी संक्षिप्त भुक्तानी कार्यविधि लागू गरेको छ।

प्राधिकरणले ‘रसुवा बाढी दाबी भुक्तानीसम्बन्धी संक्षिप्त कार्यविधि, २०८३’ लागू गर्दै बाढीबाट प्रभावित बीमितलाई क्षतिको प्रमाणका आधारमा छिटो दाबी भुक्तानी गर्ने व्यवस्था मिलाएको हो।

कार्यविधिले सानो रकमको दाबीमा सर्भेयर नियुक्त गर्नुपर्ने बाध्यतालाई हटाउनुका साथै अनुमानित दायित्वको आधा (५० प्रतिशत) सम्मको रकम अग्रिम रूपमा भुक्तानी गर्न सकिने व्यवस्था गरेको छ।

कार्यविधिअनुसार पाँच लाख रुपैयाँसम्मको दाबीमा छुट्टै सर्भेयर नियुक्त नगरी बीमा कम्पनीहरूले आफ्नै कर्मचारीमार्फत स्थलगत निरीक्षण र क्षति मूल्याङ्कन गरी दाबी फछ्र्योट गर्न सक्नेछन्। तर, त्यसका लागि दाबी सरल प्रकृतिको, प्राविधिक जटिलता नभएको र क्षतिको पर्याप्त प्रमाण उपलब्ध भएको हुनुपर्नेछ।

त्यस्तै, बीमा कम्पनीले अनुमानित दायित्व निर्धारण गरेपछि त्यसको ५० प्रतिशतसम्म रकम अग्रिम भुक्तानी दिनुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ। यसरी दिइएको अग्रिम रकम अन्तिम दाबी फछ्र्योट गर्दा समायोजन गरिनेछ।

बाढीका कारण प्रभावित बीमितले दाबीको सूचना दिन ढिला भएकै आधारमा मात्रै बीमा कम्पनीले दाबी अस्वीकार गर्न पाउने छैनन्। विशेष परिस्थितिका कारण तोकिएको समयभित्र सूचना दिन नसकेका बीमितको दाबीलाई समेत उपलब्ध प्रमाणका आधारमा प्रक्रिया अघि बढाउनुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ।

बाढीका कारण बीमा दाबीसम्बन्धी भौतिक कागजात नष्ट भएको अवस्थामा पनि वैकल्पिक प्रमाणका आधारमा दाबी प्रक्रिया अघि बढाउन सकिनेछ। क्षति हुनुअघिका फोटो तथा भिडियो, बैंक भ्यालुएसन प्रतिवेदन, कर चुक्ता विवरण, सरकारी अभिलेख, लेखापरीक्षण गरिएको नाफा-नोक्सान हिसाब (अडिटेड ब्यालेन्ससिट) तथा अन्य डिजिटल प्रमाणलाई आधार बनाउन सकिने व्यवस्था कार्यविधिले गरेको छ।

बेपत्ता व्यक्तिको दाबीमा सहज व्यवस्था

बाढीमा परी बेपत्ता भएका व्यक्तिको हकमा समेत दाबी भुक्तानीको बाटो सहज बनाइएको छ। अधिकारप्राप्त निकायको सिफारिसबाट व्यक्ति मृत्यु भएको यकिन हुने अवस्था भएमा हकवालाबाट स्वघोषणा लिएर बीमा दाबी भुक्तानी गर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ।

यसले बाढीमा परी बेपत्ता भएका व्यक्तिको जीवन बीमालगायतका दाबी फछ्र्योटमा देखिन सक्ने प्रक्रियागत जटिलता घटाउने अपेक्षा गरिएको छ।

त्यस्तै, बाढीले सवारीसाधन बगाएर पूर्ण क्षति भएको यकिन भएमा पनि अग्रिम भुक्तानीको व्यवस्था गरिएको छ। दर्ता खारेजीसम्बन्धी आवश्यक प्रमाण पेस भएपछि बाँकी दाबी रकमसमेत तोकिएको समयभित्र फछ्र्योट गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ।

दाबी अस्वीकार गरे कारण खुलाउनुपर्ने

बीमा कम्पनीले कुनै दाबी अस्वीकार गर्नुपर्ने अवस्था आएमा बीमितलाई त्यसको लिखित कारण उपलब्ध गराउनुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ। यसले दाबी फछ्र्योट प्रक्रियालाई थप पारदर्शी बनाउने प्राधिकरणको अपेक्षा छ।

बाढीका कारण आयातको क्रममा रहेका, भन्सार यार्डमा रहेका वा यातायात व्यवस्था कार्यालयमा दर्ता हुन बाँकी सवारीसाधनको हकमा पनि आवश्यक अभिलेख र प्रमाणका आधारमा दाबी फछ्र्योट गर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ।

तर दाबी प्रक्रिया सहज बनाइए पनि गलत वा झुट्टा विवरण दिएर दाबी भुक्तानी लिनेलाई भने कारबाही हुने प्राधिकरणले जनाएको छ। गलत विवरणका आधारमा भुक्तानी लिएको प्रमाणित भएमा प्रचलित कानुनअनुसार कारबाही गर्नुका साथै भुक्तानी भएको रकमसमेत फिर्ता असुल गरिने व्यवस्था छ।

बाढीका कारण रसुवा, नुवाकोट, धादिङ, चितवनलगायत जिल्लामा जलविद्युत् आयोजना, सवारीसाधन, व्यापारिक मौज्दात, घर तथा अन्य सम्पत्तिमा ठूलो क्षति पुगेको छ।

यसबाट परेको २० अर्ब ९८ करोड रुपैयाँको बीमा दाबीलाई समयमै फछ्र्योट गर्न नयाँ कार्यविधिले बीमित, बीमा कम्पनी र पुनर्बीमा कम्पनीबीचको प्रक्रियालाई समेत सरल बनाउने लक्ष्य राखेको छ।