बीबीसी। आगामी हप्ता दुई फरक महादेशमा दुईवटा निर्वाचनहरू हुँदैछन्, जसको परिणामले विश्वभरि नै गहिरो प्रभाव पार्न सक्छ।

चुनावी कार्यतालिकाको संयोगले गर्दा, करिब ६,००० माइलको दूरीमा रहेका लाखौँ मतदाताहरू केही दिनको फरकमा आफ्नो लोकतान्त्रिक अधिकारको प्रयोग गर्दैछन्।

इजरायलका मतदाताहरू नयाँ संसद् (क्नेसेट) चयनका लागि मङ्गलबार मतदान गर्दैछन् भने त्यसको एक हप्तापछि अमेरिकाका मतदाताहरूले नयाँ कंग्रेसको चयन गर्नेछन्।

अमेरिकी कंग्रेसका पूर्वसभामुख टिप ओ’निलले एकपटक “सबै राजनीति स्थानीय हुन्छ” भनेका थिए। तर यी निर्वाचनका परिणामहरू निस्सन्देह विश्वव्यापी हुनेछन्।

किनभने यी निर्वाचनहरू केवल नजिकका मात्र छैनन्, एकआपसमा जेलिएका पनि छन्।

इजरायलको भावी शासन प्रणालीले मध्यपूर्व र यस क्षेत्रमा भइरहेका युद्धहरूमा दीर्घकालीन प्रभाव पार्नेछ। यता, अमेरिकाको चुनावी नक्सामा आउने कुनै पनि परिवर्तनले ती युद्धहरूलाई मात्र नभई विश्वव्यापी अर्थतन्त्रको भविष्यलाई समेत आकार दिन सक्छ।

यी दुईबीच एउटा भौतिक सम्बन्ध पनि छ: ‘रिपब्लिकन ओभरसिज इजरायल’ नामक लबी समूहका अनुसार अमेरिकी पासपोर्ट भएका करिब आधा लाख (५ लाख) इजरायलीहरूले दुवै चुनावमा मतदान गर्न सक्छन्।

उक्त समूहका अध्यक्ष मार्क जेलका अनुसार यी मतदाताहरूले अमेरिकाका प्रतिस्पर्धात्मक निर्वाचन क्षेत्रहरूमा प्रभाव पार्न सक्छन्, जस्तै मिसिगनको सेनेट प्रतिस्पर्धा, जहाँ इजरायलबाट १०,००० भन्दा बढी हुलाक (एब्सन्टी) भोट खस्ने अनुमान छ। “उनीहरूले वास्तवमै ठूलो फरक पार्न सक्छन्,” उनले बीबीसीसँग भने।

तर नीतिगत सम्बन्ध अझ गहिरो छ-विशेष गरी अमेरिका-इजरायल र इरानबीचको युद्धका सन्दर्भमा। फेब्रुअरीमा सुरु भएको भीषण हवाई हमलाले इरानका धेरै सैन्य लक्ष्यहरू नष्ट गर्‍यो र त्यहाँका धेरैजसो नेतृत्वलाई मारेको थियो। तर यसले शासन ढाल्न सकेन, जसको बदलामा इरानले खाडी क्षेत्रभरि कडा प्रहार गर्‍यो र होर्मुज जलडमरूमध्य  तथा त्यहाँबाट हुने इन्धन आपूर्तिमा आफ्नो नियन्त्रण कायम गर्‍यो।

इरान प्रश्न

निर्वाचनको यो माहोलले निर्णय प्रक्रियालाई पहिले नै प्रभावित पारिसकेको छ।

इजरायलका प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुले चुनावी अभियानका क्रममा इरानमाथि पुनः आक्रमण गर्ने सम्भावनाबारे चर्चा गरिरहेका छन्।

उनले इरानको आणविक खतराबारे कुनै प्रमाणबिना नयाँ दाबीहरू गर्दै इस्लामिक शासनलाई ढाल्नुपर्ने कुरामा पुनः जोड दिएका छन्।

गत अक्टोबर ७ मा इजरायलमाथि भएको हामस नेतृत्वको घातक आक्रमणपछि खस्किएको आफ्नो सुरक्षा नेतृत्वको छवि सुधार्नु नै उनको मुख्य उद्देश्य हो।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले नेतान्याहुको पुनः निर्वाचन अभियानलाई समर्थन गर्दै इरानमा दुवै मिलेर “चाँडै काम पूरा गर्नुपर्ने” बताएका छन्, जसले इरानमाथि पुनः आक्रमणको अड्कलबाजीलाई थप बल पुर्‍याएको छ।

तथापि, यस्ता उत्तेजक अभिव्यक्तिहरूका बीच, अमेरिकी मतदातालाई लोकप्रिय नरहेको युद्धको याद दिलाउने गरी इन्धनको मूल्य फेरि नबढोस् भन्नका लागि ट्रम्पले मतदानको दिनभन्दा अघि इरानमाथि आक्रमण नगर्न नेतान्याहुलाई रोकेको विरोधाभासी खबरहरू पनि आएका छन्।

त्यसो भए के इरानमाथिको आक्रमण चुनावपछि सम्मका लागि टर्छ त? चुनावपछि कार्यवाहक प्रधानमन्त्रीका रूपमा इरानमाथि आक्रमण गरेर नेतान्याहुले आफ्नो राजनीतिक अस्तित्व जोगाउने प्रयास गर्न सक्ने अड्कलबाजीले इजरायली मिडिया भरिएका छन्।

यदि उनले सत्ता गुमाएमा, अक्टोबर ७ को आक्रमणअघिको आफ्नो कदमबारे आधिकारिक छानबिन र भ्रष्टाचारसम्बन्धी पुनः सुरु हुने कानुनी प्रक्रियाको सामना गर्नुपर्नेछ। त्यसैले उनले विपक्षी दलहरूसँगको गठबन्धनको सट्टा आफूसमेत सम्मिलित राष्ट्रिय सहमतिको सरकारको वकालत गर्नेछन् भन्ने विश्लेषण भइरहेको छ। नेतान्याहुलाई इजरायली राजनीतिको एक चतुर खेलाडी मानिन्छ।

यो अड्कलबाजी यति वास्तविक छ कि नेतान्याहुका प्रतिस्पर्धी, पूर्व सैन्य प्रमुख गादी आइसेनकोटले कुनै पनि राष्ट्रिय एकताको सरकारमा सहभागी नहुने घोषणा गरिसकेका छन्। सबै मूलधारका इजरायली राजनीतिज्ञहरू जस्तै आइसेनकोट पनि इरानलाई इजरायलका लागि अस्तित्वको खतरा मान्छन् र सैन्य कारबाहीको समर्थन गर्छन्। तर उनले राजनीतिक स्वार्थका लागि युद्ध बढाउन नहुने चेतावनी दिएका छन्।

‘लेगेसी मोड’ (विरासतको खोजी)

यदि मध्यावधि चुनावपछि चुनावी दबाब नरहेमा ट्रम्पले एक अन्तिम प्रयास मार्फत युद्ध अन्त्य गर्ने आशामा इरानमाथि थप आक्रमण गर्ने सम्भावना रहन्छ। केही विश्लेषकहरू इरान युद्ध र आर्थिक प्रतिबन्धका कारण यति कमजोर भइसकेको विश्वास गर्छन् कि नयाँ सैन्य आक्रमणले इरानी जनतालाई नै शासन ढाल्न प्रेरित गर्न सक्छ। अरू भने यसलाई फेरि पनि भ्रम मात्र ठान्छन्। यो पटक-पटक असफल भएको रणनीति हो, तर वाशिङ्टनमा अझै पनि यसको चर्चा हुन्छ।

“मध्यावधि चुनावपछि उनी ‘लेगेसी मोड’मा हुनेछन्,” एक उच्चस्तरीय पश्चिमी कूटनीतिज्ञले भने, “उनी स्वदेशी किचलोभन्दा बाहिरका विषयमा आफ्नो प्रभाव देखाउन चाहन्छन्।”

इजरायलमा इरानको खतरा र उसलाई रोक्नुपर्ने आवश्यकताबारे अधिकांश दलहरूबीच व्यापक सहमति छ। तर यदि मतदाताहरूले नयाँ सरकार चुने भने, उनीहरूले नयाँ आक्रमणहरूमा कम राजनीतिक र व्यक्तिगत लगानी भएको नयाँ प्रधानमन्त्री पाउनेछन्।

त्यस्तो अवस्थामा ट्रम्पले पनि आफ्नो सोच बदलिन सक्ने संकेत गरेका छन्। “यदि इजरायलमा गलत नेता चुनिए (जुन बीबी [नेतान्याहुको उपनाम] बाहेक अरू जो कोही हुनसक्छन्), भने अमेरिकाले यो काम आफैँ गर्नुपर्नेछ, र म त्यसतर्फ इच्छुक छैन,” उनले सामाजिक सञ्जालमा लेखेका छन्।

यसकारण तेहरानका नीति निर्माताहरूले वाशिङ्टनका विश्लेषकहरूले जस्तै अमेरिकी जनमत सर्भेलाई नजिकबाट नियालिरहेका छन्। पक्कै पनि, चुनावपछिका आक्रमणहरूमा इरानले कडा जवाफी कारबाही गरेमा मध्यपूर्व पुन: नयाँ अराजकतामा धकेलिने जोखिम छ।

सार्वजनिक र व्यक्तिगत रूपमा, इरानी अधिकारीहरूले विमानस्थल, पाइपलाइन, समुद्रमुनिका केबल, ऊर्जा संयन्त्र, पिएजल प्रशोधन केन्द्रका साथै अमेरिकी सैन्य बेस र युद्धपोतहरूमा आक्रमण गर्ने धम्की दिएका छन्।

इरानका परराष्ट्रमन्त्री अब्बास अरागचीले ‘फाइनान्सियल टाइम्स’मा लेख्दै नयाँ आक्रमणहरूले “नागरिकको जीवन, क्षेत्रीय राष्ट्रहरूको कल्याण र विश्व अर्थतन्त्रलाई ठूलो जोखिममा पार्ने” बताएका छन्।

सबै कुरा अर्थतन्त्र नै हो

यी दुवै निर्वाचनहरू पुन: विश्व अर्थतन्त्रका मुद्दामा जोडिन्छन्। अमेरिकाको मध्यावधि चुनावमा महँगी र जीवनस्तर प्रमुख मुद्दा बनेका छन्, जुन ट्रम्पको युद्धका कारण इरानले होर्मुज जलडमरूमध्यबाट हुने इन्धन आपूर्ति रोक्दा बढेको मूल्यले गर्दा अझ बिग्रिएको छ।

इजरायलमा पनि अर्थतन्त्र चुनावी मुद्दा बनेको छ, जहाँ मतदाताहरू उच्च महँगी र कम ज्यालाको सामना गरिरहेका छन्। तर यहाँ पनि युद्धको भूमिका छ, जहाँ बढ्दो रक्षा खर्चले सरकारी अर्थतन्त्रमा थप दबाब सिर्जना गरेको छ।

ट्रम्पले मध्यावधि चुनावअघि मतदातालाई फकाउने प्रयास गरेका छन्। रसियाबाट डिजेल आयात गरेर मूल्य उल्लेख्य रूपमा घटाउन सकिने व्यर्थ आशामा उनले रसियामाथिको प्रतिबन्ध हटाएका छन्। उनले युक्रेनको नेतृत्वलाई सम्झौता गर्न दबाब दिँदै कडा रुख अपनाएका छन्, जसबाट उनी वैदेशिक नीतिमा जितको दाबी गर्न चाहन्छन्—यो पनि अहिलेसम्म व्यर्थ नै साबित भएको छ।

तर उनको यो विवादित रणनीतिप्रति रिपब्लिकनहरूभित्रै असन्तोष बढ्दो छ। ट्रम्पका बारम्बारका आलोचक नोर्थ क्यारोलिनाका सेनेटर थोम टिलिसले सीबीएस न्यूजसँग भने: “यदि राष्ट्रपति वास्तवमै इन्धनको मूल्य घटाउन चाहन्छन् भने, उनले भ्लादिमिर पुटिनलाई फाइदा पुर्‍याएर होइन, इरान समस्याको समाधान गरेर त्यो गर्न सक्छन्।”

इरान युद्धको एउटा परिणाम—गजा र कब्जा गरिएको वेस्ट बैंकमा इजरायलको सैन्य कारबाहीसँगै—अमेरिकामा परम्परागत द्विपक्षीय समर्थन विभाजित हुनु हो। मिसिगनबाट सेनेटका डेमोक्र्याटिक उम्मेदवार अब्दुल अल-सयदले इजरायललाई दिइने सैन्य सहायता कटौती गर्ने एजेन्डामा प्रचार गरिरहेका छन्। “जसले तपाईंसँग पैसा लिएर तपाईंलाई लड्न नपर्ने युद्धमा धकेल्छ, त्यो मित्र हुन सक्दैन,” उनले एबीसी न्यूजलाई भने।

अमेरिका र इजरायलले सुरुमा इरानको ब्यालिस्टिक मिसाइल नष्ट गर्न, उसको आणविक क्षमता कमजोर बनाउन, उसका समर्थक समूहहरूलाई कमजोर पार्न र सम्पूर्ण शासन नै ढाल्नका लागि आक्रमण गरेका थिए। त्यसयता उनीहरूको युद्धको लक्ष्य होर्मुज जलडमरूमध्य पुनः खोल्नुमा सीमित भएको छ।

न्यूयोर्कका डेमोक्र्याटिक कंग्रेस उम्मेदवार ब्राड ल्यान्डरले मतदानको केही दिनअघि वेस्ट बैंकको भ्रमण गरे। उनले प्यालेस्टिनीहरूलाई जैतुन (ओलिव) टिप्न सहयोग गरे र केही समयका लागि इजरायली सेनाद्वारा नियन्त्रणमा लिइए। यो सब उनको सामाजिक सञ्जालका लागि चुनावी खुराक बन्यो। अमेरिकी राजनीतिमा यो सामान्य कुरा होइन। नेतान्याहु आफैँले पनि इजरायलले भविष्यमा अमेरिकी सुरक्षाको ओतबिना बाँच्नुपर्ने हुन सक्ने चेतावनी दिइरहेका छन्।

यदि इजरायलका प्रधानमन्त्रीले चुनाव हारे भने, उनको बहिर्गमनले ट्रम्पसँगको त्यो अस्थिर सम्बन्धको अन्त्य गर्नेछ, जसमा ट्रम्पले कहिले प्रशंसा त कहिले गाली गर्ने गरेका छन्। गत हप्ता राष्ट्रपतिले आफ्ना इजरायली समकक्षीलाई “महान् योद्धा प्रधानमन्त्री” भनेका थिए। तर गर्मीयाममा उनले नेतान्याहु “पागल” भएको बताएका थिए। नयाँ इजरायली नेताले बाहिरिन लागेका अमेरिकी राष्ट्रपतिसँग नयाँ सम्बन्ध गाँध्नुपर्नेछ, जुन नितान्त फरक परिस्थिति हुनेछ।

यदि डेमोक्र्याटहरूले कंग्रेसमा बहुमत हासिल गरे भने, त्यसले इजरायललाई अमेरिकाले दिँदै आएको बिनासर्त समर्थनमा केही अंकुश लगाउन सक्छ। कंग्रेससँग सैन्य खर्च रोक्न सक्ने परम्परागत अधिकारहरू हुन्छन्। यसले इजरायललाई दिइने सैन्य सहयोग पनि कटौती गर्न सक्छ। तर राष्ट्रपतिका रूपमा, ट्रम्पसँग आफूले चाहेअनुसार द्वन्द्व अगाडि बढाउने महत्त्वपूर्ण कार्यकारी अधिकार र भिटो प्रयोग गर्ने अधिकार कायम रहनेछ।

यस वर्षको सुरुमा इरानसँग युद्धमा जाने इजरायल र अमेरिकाको निर्णयले विश्व अर्थतन्त्र र अन्तर्राष्ट्रिय भू-राजनीतिलाई बदलेको थियो। आउँदा दिनहरूमा दुवै देशका मतदाताहरूले गर्ने छनोटले अब विश्व कुन दिशातर्फ जान्छ भन्ने कुरा तय गर्न सक्छ।