काठमाडौं । युक्रेनका राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीले युक्रेन युद्ध अन्त्य गर्ने चीनको प्रस्तावित योजनाबारे छलफल गर्न चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङसँग भेट्न चाहेको बताएका छन् ।

युक्रेन विरुद्ध रुसको ‘विशेष सैन्य अभियान’ को एक वर्ष पूरा भएको अवसरमा बोल्दै जेलेन्स्कीले भने कि चीनको यो योजनाले यस मामिलामा शान्तिको बाटो खोजिरहेको देखाउँछ।

उनले भने, “म साँच्चै विश्वास गर्न चाहन्छु कि चीनले रुसलाई हतियार आपूर्ति गर्दैन।”

चीनले शुक्रबार ‘चाइना पोजिसन अन पोलिटिकल सेटलमेन्ट अफ द युक्रेन क्राइसिस’ शीर्षकको एक कार्यपत्र प्रस्तुत गरेको छ, जसमा युक्रेनमा शान्तिको कुरा गर्दै वार्ताबाट मात्रै यो समस्या समाधान गर्न सकिने बताएको छ ।

यस १२ बुँदे कागजातमा कतै पनि रुसले युक्रेनबाट आफ्नो सेना फिर्ता लिनुपर्ने कुरा उल्लेख गरिएको छैन। यसमा “एकतर्फी प्रतिबन्ध” को कडा आलोचना गरिएको छ। यसबाट चीनले पश्चिमा देशतर्फ संकेत गरेको मानिन्छ ।

चिनियाँ अधिकारीहरूले सी जिनपिङलाई भेट्ने जेलेन्स्कीको प्रस्तावमा अहिलेसम्म प्रतिक्रिया दिएका छैनन्।

यसैबीच रुसले चीनको यो शान्ति योजनाको स्वागत गरेको छ । रुसी विदेश मन्त्रालयले एक विज्ञप्ति जारी गर्दै “हामी चीनको दृष्टिकोणसँग सहमत छौं” भनेको छ।

यस हप्ता अमेरिकी विदेशमन्त्री एन्टोनी ब्लिन्केनले भने कि चीनले रुसलाई हतियार आपूर्ति गर्ने बारे विचार गरिरहेको छ। तर, उनको आरोपलाई चीनले कडा रुपमा अस्वीकार गरेको छ ।

यसपछि शुक्रबार अमेरिकी मिडियामा फेरि एकपटक चिनियाँ सरकारले रुसलाई ड्रोन र गोलाबारुद दिने विचार गरिरहेको समाचार आएको छ ।

यस हप्ता शुक्रबार अमेरिकी राष्ट्रपति जो बाइडेनले एबीसी न्यूजमा एक कार्यक्रममा भाग लिए। चीनको शान्ति योजनाको बारेमा सोध्दा उनले भने, “रुसी राष्ट्रपति पुटिन यसबाट धेरै खुसी छन्, त्यसोभए यो कसरी राम्रो हुन सक्छ?”

उनले भने, “म यो योजनामा ​​यस्तो कुरा केही देख्दिन जसले रसिया बाहेक अरू कसैलाई फाइदा पुर्‍याउने अनुमान गर्न सकियोस् ।”

बीबीसीका ग्लोबल अफेयर्स सम्पादक जान सिम्पसन भन्छन्, अहिले चीन रुसको पक्षमा रहेको जस्तो देखिन्छ । यद्यपि चीनले रुसी राष्ट्रपति पुटिनलाई आफ्नो विश्वसनीयता बचाउने मौका दिनको लागि कुनै किसिमको शान्ति सम्झौता गराउन चाहन्छ।

चीनको यो १२ बुँदे शान्ति योजना अघि चिनियाँ विदेश मन्त्रालयका उच्च अधिकारी वाङ यीले रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन र रुसी विदेशमन्त्री सर्गेई लाभरोभसँग मस्कोमा भेट गरेका थिए ।

वार्ता पछि चिनियाँ राज्य-समर्थित समाचार एजेन्सी सिन्ह्वाले रिपोर्ट गरेको छ कि वाङ यीले भने कि चीन रसियासँग “राजनीतिक विश्वास बढाउन” र “रणनीतिक मामिलामा समन्वयलाई बलियो बनाउन” चाहन्छ।

चीनले १२ बुँदे दस्तावेजमा के भन्यो ?

१- संयुक्त राष्ट्र संघको बडापत्र अनुसार सबै देशको सार्वभौमसत्ता, स्वाधीनता र भौगोलिक अखण्डताको उचित सम्मान गर्नुपर्छ । अन्तर्राष्ट्रिय कानुनहरू सबैका लागि समान छन् र तिनको पालना गर्ने मामिलामा दोहोरो मानसिकतालाई पूर्ण रूपमा अस्वीकार गर्नुपर्छ।

२- शीतयुद्धको मानसिकता छोड्नुपर्छ । एउटा देशको सुरक्षाका लागि अन्य देशको सुरक्षालाई दाउमा लगाउन मिल्दैन । विश्वमा शान्ति र स्थायित्वका लागि सबै पक्षले साझा, समग्र, सहयोगी र दिगो दृष्टिकोणलाई अवलम्बन गर्नुपर्छ ।

३- दुश्मनीले कसैलाई फाइदा गर्दैन। यो रोकिनुपर्छ । द्वन्द्व र युद्धबाट कसैलाई फाइदा हुँदैन। यस्तो द्वन्द्वको ज्वाला थप सल्कन नदिने र स्थिति नियन्त्रणबाहिर हुनबाट जोगाउन सबै पक्षले तर्कसंगत मनोवृत्ति अपनाउनुपर्छ ।

४- युक्रेनमा शान्तिको लागि वार्ता धेरै महत्त्वपूर्ण छ। वार्ता र परामर्श युक्रेन समस्या समाधान गर्ने एक मात्र उपाय हो। यो समस्यालाई सुमधुर ढंगले समाधान गर्नका लागि शान्ति प्रयासलाई अघि बढाउनुपर्छ ।

५- युक्रेन युद्धबाट उत्पन्न मानवीय संकटलाई जतिसक्दो चाँडो समाधान गर्नुपर्छ। यस मानवीय संकटको समाधानको लागि हरेक सम्भव कदम चाल्नु पर्छ। सहयोगको लागि सबै कार्य निष्पक्षतापूर्वक गर्नुपर्दछ। यस्ता विषयलाई राजनीति नगरौं ।

६- युद्धको समयमा नागरिक र युद्धबन्दीहरूलाई कुनै पनि हालतमा सुरक्षित गर्नुपर्छ। द्वन्द्वमा संलग्न सबै पक्षहरूले अन्तर्राष्ट्रिय मानवीय कानूनको पालना गर्नुपर्छ र नागरिक लक्ष्यहरूमा आक्रमण गर्नबाट अलग रहनुपर्छ। महिला, बालबालिका र युद्ध पीडितको रक्षा गर्नुहोस्। युद्धबन्दीका आधारभूत अधिकारको संरक्षण गर्नुपर्छ ।

७- आणविक संयन्त्रको सुरक्षाको पूर्ण व्यवस्था हुनुपर्छ । चीन आणविक संयन्त्र र शान्तिपूर्ण कामका लागि प्रयोग हुने सबै आणविक संयन्त्रमाथिको आक्रमणको विरुद्धमा छ। चीनले आणविक सुरक्षा महासन्धि सहित यस सम्बन्धमा सबै अन्तर्राष्ट्रिय नियमहरूको पालना गर्न सबै पक्षहरूलाई अपील गर्दछ।

८- चीन युद्धमा आणविक हतियारको प्रयोगको विरुद्धमा छ । आणविक हतियारको प्रयोग गर्नु हुँदैन न आणविक युद्ध लड्नु पर्छ। आणविक हतियारको प्रयोग वा आणविक हतियारको धम्की पनि हुनुहुँदैन। आणविक हतियारको प्रसार हुनु हुँदैन।

९- युक्रेनमा युद्धले सिर्जना गरेको खाद्यान्न संकटलाई ध्यानमा राखी खाद्यान्न निकासीमा परेका अवरोध हटाउनु पर्छ । रसिया, टर्की, युक्रेन र संयुक्त राष्ट्र संघले अन्न आपूर्तिका लागि सुरु गरेको ब्ल्याक सी इनिसिएटिभलाई सबै पक्षले कार्यान्वयन गर्नुपर्छ।

१० – चीन एकपक्षीय प्रतिबन्धको विरुद्धमा छ। यस्तो संकटलाई एकतर्फी प्रतिबन्ध र अधिकतम दबाब सिर्जना गर्ने रणनीतिले समाधान गर्न सकिँदैन। यसले नयाँ समस्या मात्र सिर्जना गर्छ। चीनले संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद्ले स्वीकृत गरेको एकतर्फी प्रतिबन्धको पनि विरोध गरेको छ।

११ – विद्यमान आर्थिक व्यवस्थालाई कायम राख्न आवश्यक रहेको र राजनीतिक कारणले विश्व अर्थतन्त्रलाई कसैले हतियारका रूपमा प्रयोग गर्न नहुने कुरा सबै पक्षले बुझ्नुपर्छ । अहिलेको संकटले ऊर्जा, वित्त, खाद्यान्न व्यापार र यातायातमा असर नपरोस् भन्ने प्रयास गर्नुपर्छ ।

१२- युद्धले निम्त्याएको विनाशबाट पुन: प्राप्ति गर्न अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले यस्ता ठाउँहरूमा विशेष काम गर्न आवश्यक छ। आवश्यक परे चीन यसमा सहयोग गर्न तयार छ र त्यसमा सकारात्मक भूमिका खेल्नेछ ।

देशहरूको प्रतिक्रिया

चीनको यो शान्ति योजनालाई लिएर पश्चिमा मुलुकबाट मिश्रित प्रतिक्रिया आएको छ । पश्चिमी सैन्य गठबन्धन नेटोका प्रमुख जेन्स स्टोल्टेनबर्गले भने कि चीन “विश्वास गर्न लायक छैन” किनभने “उसले युक्रेनमा यो गैरकानूनी आक्रमणको निन्दा गरेको छैन।”

२४ फेब्रुअरी २०२२ मा भ्लादिमिर पुटिनले युक्रेन विरुद्ध विशेष सैन्य कारबाहीको घोषणा गरे।

प्रारम्भिक दिनहरूमा रूसी सेनाले युक्रेनको उत्तरी पूर्वी र दक्षिणी भागहरूमा प्रगति गरेको थियो। तर युक्रेनले राजधानी किभमा भएको आक्रमणको कडा प्रतिकार गरेपछि युक्रेनले युद्धमा धेरै भागबाट रुसी सेनालाई पछाडि धकेल्न सफल भयो।

यो दोस्रो विश्वयुद्ध पछि युरोपमा सबैभन्दा घातक द्वन्द्व हो र हालैका दिनहरूमा तीव्र भएको छ।

यसैबीच, चीनले शान्ति योजना दिएपछि रुसी राष्ट्रपति पुटिनका निकट मित्र बेलारुसका राष्ट्रपति अलेक्जेन्डर लुकाशेन्कोले आफू चार दिने चीन भ्रमणमा जाने बताएका छन् । उनको भ्रमण मंगलबारबाट सुरु हुनेछ ।

जेलेन्स्कीले के भने ?

शुक्रबार किभमा आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा भोलोडिमिर जेलेन्स्कीले भने कि यदि हाम्रा सहयोगीहरूले “आफ्ना प्रतिबद्धता र समयसीमाको सम्मान गरे” भने, हामी “विजय उत्सुकतापूर्वक हामीलाई पर्खिरहेको छ” भनेर मान्न सक्छौं।

पोल्याण्डले युक्रेनलाई जर्मन निर्मित ल्याम्पार्ड–२ ट्याङ्क दिएको र त्यस्ता थप ट्याङ्कहरू दिने प्रयास गरिरहेको बताएको छ । अर्कोतर्फ जर्मनीले युक्रेनलाई लियोपार्ड ट्याङ्क दिने बताएको छ । यसबाहेक क्यानडा र स्पेनले पनि युक्रेनलाई ट्याङ्क दिने वाचा गरेका छन् ।

रुस–युक्रेन द्वन्द्वमा अहिलेसम्म अमेरिकाले युक्रेनलाई सबैभन्दा बढी सैन्य सहयोग दिएको छ । उसले युक्रेनमा ३१ एम १ अब्राम ट्याङ्क पठाउने वाचा गरेको छ । बेलायतले युक्रेनलाई १४ च्यालेन्जर २ ट्याङ्क दिने बताएको छ ।

जेलेन्स्कीले युक्रेनले अफ्रिका र ल्याटिन अमेरिकाका देशहरूसँग राम्रोसँग वार्ता गर्न नसकेको बताए। उनले भने, “हामीले उनीहरूसँग धेरै वर्ष काम गरेनौं, हामीले ध्यान दिएनौं। मलाई लाग्छ कि यो ठूलो गल्ती थियो।”

युद्धको एक वर्ष पूरा हुनुभन्दा एक दिनअघि फेब्रुअरी २३ मा संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभामा रुसविरुद्ध प्रस्ताव ल्याइयो । जसमा रुसलाई जतिसक्दो चाँडो युक्रेनबाट बाहिर निस्कनुपर्ने माग गरिएको थियो ।

प्रस्तावको पक्षमा १४१ मत परेको थियो भने विपक्षमा ७ मत परेको थियो । तर यसमा मतदान गर्न अस्वीकार गर्ने धेरै देशहरू अफ्रिका र ल्याटिन अमेरिकाका हुन्।

जब जेलेन्स्कीलाई सोधियो कि उनको लागि युद्धको सबैभन्दा खराब समय कुन थियो, उनले भने कि कीभ बाहिर बुचामा रूसी कब्जा उनको लागि दुखदायी थियो। युद्धको प्रारम्भिक चरणमा, रुसी सेनाले बुचामा कब्जा गर्‍यो । रूसी सेनालाई यहाँ ठूलो संख्यामा नागरिक मारेको आरोप लगाइएको थियो।

पछि युक्रेनले यसबाट छुटकारा पाउन ठूलो अभियान चलायो र गत वर्ष अप्रिलमा रुसी सेनाको कब्जाबाट मुक्त गराएको थियो । यसबारे जेलेन्स्कीले भने, ‘त्यहाँ मैले जे देखेँ त्यो हृदयविदारक थियो ।’

रुसमाथि थप प्रतिबन्ध लगाइएको छ

युद्ध सुरु भएको एक वर्ष पूरा भएपछि अमेरिकाले एकातिर रुसमाथि नयाँ प्रतिबन्ध लगाउने घोषणा गरेको छ भने अर्कोतर्फ युक्रेनलाई थप सहयोग गर्ने घोषणा गरेको छ ।

अमेरिकाले आफ्नो पछिल्लो प्रतिबन्धमा रुस र विश्वभरका रुससँग जोडिएका १०० व्यक्ति तथा संस्थामाथि प्रतिबन्ध लगाएको छ । अमेरिकाले रुसलाई प्रतिबन्धित सामान ओसारपसार गर्ने सबै माध्यम बन्द गर्न चाहेको बताएको छ ।

ह्वाइट हाउसले युक्रेनका लागि कुल १२ अर्ब डलर सहयोगको घोषणा गरेको छ । यसअन्तर्गत रक्षा मन्त्रालयले युक्रेनलाई २ अर्ब डलर बराबरको गोलाबारूद र ड्रोनजस्ता हतियार उपलब्ध गराउने छ भने परराष्ट्र मन्त्रालयले युक्रेन सरकारको बजेटमा १० अर्ब डलर सहयोग गर्नेछ ।

युक्रेन र यसको छिमेकी मोल्डोभाको ऊर्जा पूर्वाधारलाई बलियो बनाउन थप ५५० मिलियन डलर प्याकेज घोषणा गरिएको छ।

मोल्डोभा युरोपको सबैभन्दा गरिब देश हो र युद्धबाट नराम्ररी प्रभावित भएको छ। यहाँका नेताहरूले बारम्बार चेतावनी दिएका छन् कि रूसले यहाँ सत्ता कब्जा गर्न चाहन्छ।

केही दिनअघि अमेरिकी राष्ट्रपति जो बाइडेनले कीभ गएर जेलेन्स्कीलाई भेटेका थिए । यो एक अचम्मको भ्रमण थियो।

शुक्रबार, युरोपेली संघले रुसमाथि नयाँ प्रतिबन्धको घोषणा गर्‍यो र सैन्य र नागरिक दुवै उद्देश्यका लागि प्रयोग हुने प्रविधिमा प्रतिबन्ध लगाएको थियो। संघले रुसमाथि प्रतिबन्ध लगाएको यो दशौं पटक हो।