काठमाडौं । देशहरूको विखण्डनको कुरा गर्दा सबैभन्दा ठूलो उदाहरण सोभियत संघ हो। एक पटक विश्वको सबैभन्दा ठूलो शक्ति सोभियत संघ विघटन भयो र १५ विभिन्न देशहरूमा विभाजित भयो । यो विघटन डिसेम्बर १९९१ मा भएको थियो । यो यस आधारमा भएको थियो किनकि बाँकी राज्यहरूले रूसलाई सबैभन्दा शक्तिशाली बनाउन चाहँदैनथे । यो महसुस भयो कि उनीहरूले थोरै फाइदाहरू पाइरहेका छन्, जबकि धेरै फाइदा रूसतिर जाँदैछ।

सबै रुसी राज्यले आफ्नो अधिकारका लागि सोभियत संघबाट अलग्गिने माग गर्न थाले । सोभियत संघभित्रै दंगा हुन थाल्यो र अन्ततः तत्कालीन राष्ट्रपति मिखाइल गोर्बाचेभको पालामा देश १५ टुक्रामा विभाजित भयो । यसपछि रुस त्यति शक्तिशाली भएन र त्यसको स्थान अमेरिकाले लियो ।

सीमा ठूलो हुनुको जहाँ बेफाइदा छ, त्यहाँ फाइदा पनि कम छैन । प्रत्येक भागको आफ्नै गुण छ। कच्चा पदार्थ पनि धेरै हुन्छ र जनशक्ति पनि बढेको हुन्छ । यही कारणले गर्दा अधिकांश देश लामो र फराकिलो सिमानामा विश्वास गर्छन् ।

अहिले सबैभन्दा ठूलो शक्ति भनिने अमेरिकाले पनि यही सूत्रमा विश्वास गरेको छ । १५ औं शताब्दीमा क्रिस्टोफर कोलम्बसले यो देश पत्ता लगाउँदा यो देश पनि गरिबी र भोकमरीले ग्रसित थियो । बिस्तारै बाहिरी दुनियाँको सम्पर्कमा आउन थालेको थियो ।

अमेरिकाले सीमा विस्तारका लागि धेरै लडाइहरू लड्यो, जुन १९ औं शताब्दीको अन्त्यसम्म जारी रह्यो। हाल अमेरिकामा ५० वटा राज्य छन्। सबै राज्यहरू एक भन्दा अर्को शक्तिशाली छन्। कोही प्रविधिमा अगाडि छन् त कोही शिक्षामा । माथिबाट यस्तो लाग्छ कि त्यहाँ सबै समान छन्, र सबैले समान अधिकार पाउँछन्।

तर त्यस्तो होइन । खासगरी अमेरिकामा जातिवाद व्याप्त छ । हरेक दिन अफ्रिकी-अमेरिकी मूलका मानिसहरूमाथि हिंसाको रिपोर्टहरू छन्। यस्तो अवस्थामा ब्ल्याक लाइभ्स म्याटरका समर्थकहरूले धेरै पटक अलग हुने माग राखेका थिए ।

यो मागले ६० को दशकमा गति लियो। जहाँ अफ्रिकी मूलका मानिसहरूको जनसंख्या बाक्लो थियो, त्यहाँ उनीहरूको छुट्टै राज्य वा छुट्टै देश बनाउने माग थियो। रिपब्लिक अफ न्यु अफ्रिकाका समर्थकहरूले अमेरिकाको ठूलो हिस्सा अफ्रिकाबाट आएका आप्रवासीहरू भएको र उनीहरू अफ्रिका फर्कन नसक्ने भएकाले उनीहरूलाई त्यहाँ नयाँ देश दिइनुपर्छ भन्ने माग समेत गरे ।

अफ्रीकी देशका मानिसहरू कसरी र किन अमेरिका आए भन्ने प्रश्न पनि उठ्छ । यसको जरामा बेलायत छ, जसले लामो समयसम्म अमेरिकालाई दास बनाएको थियो। यस अवधिमा उसले दासहरू किनबेच गर्थ्यो र ठूला कामका लागि अमेरिका पठाउन थालेको थियो ।

त्यसबेलाका अन्य शक्तिशाली राष्ट्रहरूले पनि यसमा भाग लिएका थिए। यसरी अफ्रिकी मूलका मानिसहरू अमेरिकामा बढ्दै गए। योसँगै उनीहरुमाथिको हिंसा पनि बढेको थियो । यही कारणले गर्दा ब्ल्याक बेल्टलाई छुट्टै राष्ट्र बनाउने माग निरन्तर भइरहेको छ ।

प्रशान्त क्षेत्रको छेउमा रहेको क्यालिफोर्नियामा समेत ठूलो जनसंख्या अमेरिकाबाट अलग हुन चाहन्छ । करिब चार करोड जनसङ्ख्या भएको यो राज्यले जति पाउनुपर्ने हो, त्यति नपाएको बताउँछन् । सन् २०१५ मा यस राज्यमा क्यालिफोर्निया स्वतन्त्रता अभियान चलाइएको थियो जसले अमेरिकाको अर्थतन्त्रमा ठूलो योगदान पुर्‍याएको छ। उनीहरूले क्यालिफोर्निया गणतन्त्रको माग गरिरहेका छन्।

उत्तर अमेरिकाको ठूलो हिस्सा पनि अमेरिकाबाट अलग हुन चाहन्छ। मोन्टाना, नेब्रास्का, नर्थ डकोटा, साउथ डकोटा र वायोमिङ मिलेर भाषाको आधारमा देश बनाउन चाहन्छन्। यहाँको ठूलो जनसङ्ख्याले लकोटा भाषा बोल्छन्, जुन नेटिभ अंग्रेजीभन्दा फरक छ।

अमेरिकाको दोस्रो ठूलो राज्य टेक्सासले पनि आफ्नो पृथकताको कुरा गर्छ। सन् २०१६ मा बेलायत र युरोपेली संघ छुट्टिएपछि यस विषयमा निकै चर्चा चलेको थियो । यसका लागि सामाजिक सञ्जालमा अभियान पनि चलाइएको थियो तर पछि यो कुरा दबाइयो ।

अमेरिकामा विघटन भयो भने त्यसको प्रत्यक्ष र सबैभन्दा ठूलो फाइदा रुसलाई हुनेछ । रुसमाथि अमेरिका मात्र नभई अन्य देशमा पनि पृथकतावादी आन्दोलनलाई निरन्तर सहयोग गरिरहेको आरोप लागेको छ । युरोपियन युनियनबाट बेलायत अलग हुनुको पछाडि पनि क्रेमलिनको हात रहेको बताइएको छ ।

देश साना टुक्रा भएर कमजोर बनुन् भन्नका लागि उसले यस्ता हरेक अभियानमा ठूलो रकम खर्च गर्ने गरेको बताइएको छ । यद्यपि यसको कुनै प्रमाण फेला पर्न सकेन तर विघटनपछि कमजोर र एक्लो भइसकेको रुसको बारेमा आफैंमा यस्तो अनुमान लगाउनु अनौठो कुरा होइन ।

सन् २०१८ मा क्यालिफोर्नियाको सडकमा हजारौं मानिसहरु आए जसले आफूहरू अलग हुने भन्दै नेशनल डिभोर्सको माग गर्दै आएका थिए । क्यालिफोर्नियासँग सम्बन्धित मानिसहरू विश्वास गर्छन् कि क्यालिफोर्नियाले मात्र क्यालिफोर्निया बुझ्न सक्छ र अमेरिकीहरूले होइन।

यसमा एलजीबीटीक्यु मानिसहरू, गर्भपतनसम्बन्धी कानुनमा असन्तुष्ट महिलाहरू र अफ्रिकी मानिसहरू समावेश थिए। वाशिङ्टन सरकारको सोच उनीहरुसँग मेल खाँदैन, त्यसैले उनीहरुलाई छुट्टै देश बनाउन दिनु पर्ने सबैले बताएका छन् । पछि अमेरिकी गुप्तचरहरूले आरोप लगाए कि रसियाले एनजीओहरूलाई पैसा दिएर उक्साएको छ ताकि उनीहरूले अमेरिकालाई विभाजित गरून्।