काठमाडौं । रुसको अर्थतन्त्रलाई नोक्सान पुर्‍याउन अमेरिकालगायत धेरै पश्चिमी देशले रुसमाथि आर्थिक प्रतिबन्ध लगाएका छन् । थप रूपमा त्यहाँ रूसी तेलको मूल्य क्याप छ। यसको मुख्य उद्देश्य रुसी आम्दानी घटाउनु हो, ताकि युक्रेनसँगको युद्धमा प्रयोग हुने रुसी कोष कम होस्।

तर, साउदी अरेबिया र रुसको एक निर्णयले अमेरिकाको सम्पूर्ण योजना असफल भएको छ । वास्तवमा, सोमबार, ओपेक र रसियाले आफ्नो तेल उत्पादन प्रति दिन लगभग ३.६ मिलियन ब्यारेलले कटौती गर्ने निर्णय गरेका छन्। साउदी अरेबियालाई ओपेकमा प्रमुख मानिन्छ। ओपेक प्लस देशहरूले तेल उत्पादन प्रति दिन करिब १६ लाख ब्यारेलले घटाउनेछन्।

यो निर्णयपछि मात्र तेलको मूल्य करिब ६ प्रतिशतले बढेको थियो । अमेरिका र जी–७ देशले लगाएको मूल्य सीमाका कारण अहिलेसम्म रुसले प्रति ब्यारेल ६० डलरभन्दा बढीमा तेल बिक्री गर्न सकेको छैन । तर तेल उत्पादनमा कटौतीको घोषणा गरेपछि रुसी तेलको मूल्य पनि ६० डलर नाघेको छ र अमेरिकाको मूल्य भने यथावत नै रह्यो ।

जब अमेरिकाले रुसी तेलमा मूल्य सीमा तोकेको थियो, यसले रुसको तेल उत्पादन वा राजस्वमा खासै प्रभाव पारेको थिएन। किनभने रुसी युराल तेल पहिले नै प्रति ब्यारेल ६० डलरको निश्चित मूल्यभन्दा तल व्यापार भइरहेको थियो। तर अहिले युराल प्रति ब्यारेल ६० डलरभन्दा माथिको कारोबार भइरहेको छ, जुन अमेरिका र पश्चिमी देशका लागि झट्का हो ।

भारतले रुसबाट तेल खरिद गरेकोमा आलोचना गर्ने जापानले पनि तेल उत्पादनमा कटौती गरेपछि रुसबाट पनि तेल खरिद गरिरहेको छ । त्यसमा पनि जापानले रुसी तेल मूल्य क्याप भन्दा बढी मूल्यमा खरिद गरिरहेको छ।

स्पष्टीकरणमा जापानले आफ्नो ऊर्जा आवश्यकता पूरा गर्न रुसबाट तेल किन्न बाध्यता भएको बताएको छ । त्यसैले यसलाई अपवाद मान्नुपर्छ । अमेरिकाले पनि जापानलाई रुसबाट तेल किन्न अनुमति दिएको छ ।

प्रतिब्यारेल करिब ७० डलरको मूल्यमा जापानले वर्षको पहिलो दुई महिनामा रुसबाट करिब ७.५ लाख ब्यारेल तेल खरिद गरेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ । रुसी तेलमा लगाएको मूल्य सीमा उल्लंघन गर्ने जापान मात्रै होइन। भारतले पनि रुसलाई प्रति ब्यारेल ६० डलरभन्दा बढी तिर्दै आएको छ ।

यस्तो अवस्थामा, विश्वव्यापी तेलको मूल्य वृद्धिको बीचमा रूसी तेल मूल्य क्यापको नियन्त्रणमा रहन्छ कि रहँदैन भनेर हेर्न रोचक हुनेछ। रसियाले यस बहानामा मूल्य क्याप भन्दा बढी मूल्यमा आफ्नो तेल बेचेर आफ्नो राजस्व क्षतिपूर्ति गर्न चाहन्छ, जुन अमेरिकी प्रतिबन्धका कारण आफ्नो राजस्वमा गिरावट आएको छ।

साउदी अरेबियाको वर्चस्व रहेको ओपेक र रुसले तेल उत्पादन कटौती गर्ने निर्णयलाई अमेरिकी नेतृत्वमा रुसी तेलको मूल्य निर्धारणको परीक्षणको रूपमा हेरिएको छ।

तर, जापानले रुसबाट किनेको तेल रुसी तेल निर्यातको एक अंश मात्र हो । तर जापानको कदमले रुसी तेलको मूल्य निर्धारण गर्ने अमेरिकी नेतृत्वको प्रयास कमजोर हुँदै गएको देखाउँछ।