काठमाडौं । संयुक्त राष्ट्रसंघले गत वर्ष विश्वभरका देशहरूलाई एन्टी-स्याटेलाइट परीक्षण (एस्याट) नगर्न अपील गरेको थियो। किनभने यसले अन्तरिक्षमा ठूलो मात्रामा फोहोर फैलाउँछ। जसका कारण अन्तरिक्ष स्टेशन, अन्य उपग्रह र अन्य अन्तरिक्ष अभियान जोखिममा परेका छन् । त्यसयता १३ देशले यो परीक्षण नगर्ने निर्णय गरेका छन् ।

यो परीक्षण नगर्ने देशको सूचीमा नेदरल्यान्ड्स, अस्ट्रिया र इटालीको नाम थपिएको छ । गत वर्ष अप्रिलमा संयुक्त राष्ट्रसंघले भूउपग्रह विरोधी परीक्षण नगर्न प्रस्ताव गरेको थियो । जुन सेप्टेम्बर महिनामा संयुक्त राष्ट्र संघको महासभाले पारित गरेको थियो । डिसेम्बर सम्म ९ देशहरुले यो सपथ लिएका छन् । यी हुन् अष्ट्रेलिया, क्यानडा, जापान, जर्मनी, फ्रान्स, न्यूजिल्याण्ड, दक्षिण कोरिया, स्विजरल्याण्ड र युनाइटेड किंगडम।

यस वर्ष २७ फेब्रुअरीमा नेदरल्यान्ड्स, ३ मार्चमा अस्ट्रिया र ६ अप्रिलमा इटालीले संयुक्त राष्ट्रसंघको आज्ञापालन गर्दै एस्याट नगर्ने वाचा गरेका थिए । यी तीन देशहरूले भनेका छन् कि तिनीहरूले कहिल्यै प्रत्यक्ष एस्याट परीक्षण गर्ने छैनन्। अर्थात्, बेकार वा मर्दै गएका उपग्रहहरूलाई जमिन, युद्धपोत, मिसाइलसहितको विमानबाट सीधै आक्रमण गरिने छैन । जसका कारण ठूलो मात्रामा फोहोर अन्तरिक्षमा फैलिन्छ ।

नोभेम्बर २०२१ मा, रूसले आफ्नो पुरानो र बेकार उपग्रह कसमस १४०८ लाई मिसाइलले खसाल्यो। केही समयमै यो स्याटेलाइटको फोहोर अन्तरिक्षमा फैलियो । जसका कारण अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष स्टेशनले धेरै पटक आफ्नो स्थान परिवर्तन गर्नुपरेको थियो । अन्यथा, स्पेस स्टेशन तिनीहरूसँग ठोक्किएर नष्ट हुने थियो। यसपछि अमेरिकी अन्तरिक्ष एजेन्सी नासा र अमेरिकाले यो कुराको कडा विरोध गरेका थिए ।

नासाका प्रशासक बिल नेल्सनले रुसको यो कदमले अन्तरिक्ष स्टेशन र आफ्नै अन्तरिक्ष यात्रीको ज्यान खतरामा परेको बताएका थिए । यति मात्र होइन, यो खतरा चीनको स्पेस स्टेशन टियाङगोङ र यसका अन्तरिक्ष यात्रीहरूका लागि पनि छ । बिलले सबै देशहरूले सफा ठाउँ कायम राख्न आवश्यक भएकोले एस्याट हटाउनु पर्छ भनेका थिए ।

विगत केही वर्षदेखि भइरहेको एस्याट परीक्षणका कारण ६ हजार ८५१ ठूला फोहोर अन्तरिक्षमा घुमिरहेका छन् । यसमध्ये ३ हजार ४ सय ७२ टुक्रा फोहोर अझै कक्षामा छन् । चार इन्चभन्दा ठूला टुक्राहरू बढी खतरनाक साबित हुन्छन्।

सन् १९५७ मा सोभियत संघले विश्वको पहिलो भूउपग्रह स्पुतनिक-१ प्रक्षेपण गरेको थियो । अमेरिकाले शीतयुद्धको शत्रुले पृथ्वीको कक्षमा आणविक हतियारले सुसज्जित उपग्रह तैनाथ गरेको महसुस गरेको थियो। त्यसपछि अमेरिकाले पहिलो एस्याट बनायो। यो बोल्ड ओरियन नामक हावाबाट प्रक्षेपण गरिने ब्यालेस्टिक मिसाइल थियो।

त्यसपछि सोभियतले आफ्नो एस्याट बनायो। यसलाई को-अर्बिटल्स नाम दिइएको छ। यी हतियारहरू आफ्नै र शत्रुको उपग्रहसँगै उडिरहन्छन्। आवश्यकता अनुसार आफैं विस्फोट गराउँछन् जसको अर्थ यी आत्मघाती बमवर्षक हुन् ।

२००७ मा, चीन दौडमा सामेल भयो। उसले आफ्नो पुरानो मौसम उपग्रहलाई आफ्नो ब्यालेस्टिक मिसाइलले अन्तरिक्षमा उडायो । जसका कारण ठाउँ ठाउँमा फोहोर फैलिएको छ । सन् २०१९ मा भारतले ‘मिशन शक्ति’ अन्तर्गत आफ्नो पुरानो स्याटेलाइटलाई ब्यालेस्टिक मिसाइलले खसालेको थियो। अप्रिल २०२२ मा अमेरिका मिसाइलले उपग्रहहरूमा प्रहार गर्न प्रतिबन्ध लगाउने पहिलो देश बन्यो।