काठमाडौं । चीनले मध्यपूर्वमा आफ्नो प्रभाव तीब्र गतिमा बढाइरहेको छ । चीनले साउदी अरेबिया र इजिप्टसँग ठूलो हतियार सम्झौताको लागि वार्ता गरिरहेको रिपोर्टहरू छन्। यो सम्झौता चिनियाँ मुद्रा युआनमा हुने पनि बताइएको छ । यदि यस्तो भयो भने मध्यपूर्वमा अमेरिका र यसको मुद्रा डलरको लागि ठूलो झटका हुनेछ।

मध्यपूर्वको निगरानी गर्ने बेरुतस्थित गुप्तचर कम्पनी ट्याक्टिकल रिपोर्टले साउदी अरेबिया मिलिटरी इन्डस्ट्रिज (एसएएमआई) ले चीनको राज्य सञ्चालित रक्षा कम्पनी चाइना नर्थ इन्डस्ट्रिज ग्रुप कर्पोरेशन (नोरिन्को)सँग वार्ता गरिरहेको जनाएको छ । साउदी अरेबियाले चीनको सरकारी कम्पनीबाट रिकोनिसेन्स ड्रोनदेखि एयर डिफेन्स सिस्टम किन्न चाहन्छ।

गत हप्ता आफ्नो प्रतिवेदनमा, गुप्तचर कम्पनीले सम्भावित सम्झौतामा समावेश गरिएका हतियारहरूमा स्काई सीकर एफएक्स ८० मानवरहित हवाई वाहन युएभी, सीआर५०० भर्टिकल टेक-अफ र ल्यान्डिङ एयरक्राफ्ट, क्रुज ड्र्यागन ५ र १० समावेश भएको बताएको थियो। यसमा दुई प्रकारका आत्मघाती ड्रोनहरू पनि समावेश छन्, एचक्यु-१७एइ र छोटो दूरीको वायु रक्षा प्रणाली ।

सो सम्झौताका बारेमा जानकार स्रोतलाई उद्धृत गर्दै प्रतिवेदनमा विगत एक वर्षदेखि यस सम्झौताको वार्ता चलिरहेको र हालै यस सम्झौताको अङ्ग बनेको उल्लेख छ । रिपोर्टमा भनिएको छ, ‘यो सम्झौताको बारेमा साउदी र चीनबीचको वार्ता यस वर्षको अन्त्य वा अर्को वर्षको सुरुसम्म जारी रहन सक्छ। त्यहाँ चर्चाहरू पनि छन् कि सम्पूर्ण सम्झौताको लागि चिनियाँ मुद्रा युआनमा भुक्तानी गरिनेछ।

चीनको पिपुल्स लिबरेसन आर्मी (पीएलए) का पूर्व प्रशिक्षक सोङ झोङपिङले साउथ चाइना मर्निङ पोस्टसँगको कुराकानीमा भने, “यदि हतियारको कारोबार युआनमा हुन्छ भने यसले अमेरिकी डलरको प्रभुत्व घटाउन मद्दत गर्छ। त्यसो भए अमेरिकाले देशहरूलाई दबाब दिन र उनीहरूमाथि प्रतिबन्ध लगाउने उपकरणको रूपमा आफ्नो मुद्रा प्रयोग गर्न सक्षम हुनेछैन।”

सोमबार प्रकाशित अर्को रिपोर्टमा, ट्याक्टिकल रिपोर्टले भनेको छ कि इजिप्टले चेङ्दु जे-१० सी मल्टिरोल लडाकु विमान खरिदका लागि चीनसँग वार्ता गरिरहेको छ।

यो खरिदका लागि गत वर्षको अन्त्यमा वार्ता सुरु भएको थियो। इजिप्टियन वायुसेनाको एक प्रतिनिधिमण्डलले थप वार्ताका लागि यस हप्ता मलेसियामा लङ्कावी अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री र एयरोस्पेस प्रदर्शनीको छेउमा चेङ्दु एयरक्राफ्ट उद्योग समूहका प्रतिनिधिहरूसँग भेट्ने अपेक्षा गरिएको छ।

यस भेटमा चिनियाँ कम्पनीले जे–१० सी मा गरिएका नयाँ प्राविधिक परिवर्तनका बारेमा इजिप्टको प्रतिनिधिमण्डललाई जानकारी दिनेछ । यो लडाकु विमानमा उन्नत इलेक्ट्रोनिक युद्ध प्रणाली र एईएसए (एक्टिभ इलेक्ट्रोनिक स्क्यान्ड एरे) रडार समावेश छ। रिपोर्टमा स्रोतलाई उद्धृत गर्दै इजिप्टले चीनबाट १२ जे-१०सी लडाकु विमान किन्न चाहन्छ।

अमेरिका संसारको सबैभन्दा ठूलो हतियार आपूर्तिकर्ता हो तर विश्लेषकहरू भन्छन् कि चीन अमेरिकाको विकल्पको रूपमा द्रुत रूपमा उभरिरहेको छ। चीनले राजनीतिक अवस्था नभएका देशहरूलाई सस्तोमा उन्नत हतियार उपलब्ध गराउँदै आएको छ।

जोङपिङले भने, ‘चीन कुनै पनि राजनीतिक शर्त बिना मित्र राष्ट्रहरूलाई उन्नत हतियार उपलब्ध गराउन इच्छुक छ। मलाई लाग्छ, चीनको यो नीतिबाट मध्यपूर्वका देशहरू सबैभन्दा बढी प्रभावित भएका छन् ।’

हतियारमा विश्वमा सबैभन्दा बढी खर्च गर्ने साउदी अरेबियाले विश्वका धेरै देशबाट हतियार किनेको भए पनि अधिकांश हतियार अमेरिकाबाट मात्रै किनेको छ । तर अब साउदी आफ्नो हतियार खरिद विविधीकरण गर्न चाहन्छ।

पछिल्लो समय अमेरिकासँग साउदीको सम्बन्ध बिग्रिएको छ । सन् २०१८ मा टर्की दूतावासमा साउदी पत्रकार जमाल खशोग्गीको हत्या र ओपेक प्लसले तेल उत्पादन नबढाएकोमा अमेरिका साउदी अरेबियासँग आक्रोशित छ । साउदी अरबले पनि आफ्नो विदेश नीतिलाई अमेरिकाको प्रभावबाट मुक्त गर्न चाहन्छ ।

चिनियाँ मिडियाले गत वर्ष आफ्नो समाचारमा नोभेम्बरमा झुहाई एयर शो (चीनमा हरेक दुई वर्षमा हुने उड्डयन प्रदर्शनी) पछि साउदी अरेबियाले चीनबाट ४ अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको हतियार खरिद गरेको बताएको थियो । यो खरिद साउदीको अघिल्लो हतियार सम्झौता भन्दा धेरै थियो।

स्टकहोम इन्टरनेशनल पीस रिसर्च इन्स्टिच्युटको तथ्याङ्क अनुसार सन् २०१८-२२ मा पाँचवटा ठूला हतियार निर्यातकर्ता अमेरिका, रुस, फ्रान्स, चीन र जर्मनी थिए। यी देशहरूले मिलेर विश्वको हतियार निर्यातको ७६ प्रतिशत आपूर्ति गर्थे।

यस पाँच वर्षको अवधिमा, अमेरिकाले विश्वव्यापी हतियार निर्यातको ४० प्रतिशत आपूर्ति गर्यो। उसले मुख्यतया साउदी अरेबिया, जापान र अष्ट्रेलियामा यी हतियार बेचेको थियो।

विश्वव्यापी हतियार निर्यातमा चीनको हिस्सा ५.२ प्रतिशत छ र यसले मुख्यतया पाकिस्तान, बंगलादेश र सर्बियालाई हतियार बिक्री गर्छ।

विश्वमा सबैभन्दा बढी हतियार खरिद गर्ने देशमा भारत पहिलो स्थानमा छ । त्यसपछि साउदी अरेबिया, कतार, अष्ट्रेलिया र चीन छन्। यो सूचीमा इजिप्ट छैटौं स्थानमा छ ।

इजिप्ट आफ्नो हतियार खरिदका लागि मुख्यतः रुस, फ्रान्स र जर्मनीमा निर्भर छ। तर रुस–युक्रेन युद्ध सुरु भएपछि इजिप्टले रुसबाट हतियार आपूर्ति पाउन सकेको छैन । रुसमाथि लगाइएको प्रतिबन्धका कारण उसले निर्यातका लागि निकै सीमित मात्रामा रक्षा हतियार बनाउन सक्छ । यही कारणले इजिप्टले अब हतियार आपूर्तिका लागि चीनतिर फर्केको विश्लेषकहरू बताउँछन् ।