काठमाडौं । पाकिस्तानका चार प्रान्तहरूलाई १२ भागमा विभाजन गर्ने तयारी भइरहेको छ। देशका सञ्चारमन्त्री अब्दुल अलीम खानले अब साना प्रान्तहरूको निर्माण निश्चित भएको बताएका छन्। उनले तर्क गरेका छन् – यसले शासनमा सुधार ल्याउनेछ।

पाकिस्तानमा अहिले ४ प्रान्तहरू, २ स्वायत्त क्षेत्रहरू र एउटा केन्द्र शासित क्षेत्र गरी ७ प्रशासनिक इकाइहरू छन् । ४ प्रान्तहरू पंजाब, सिन्ध, खैबर पख्तुनख्वा र बलुचिस्तान हुन् । गिलगिट बाल्टिस्तान र आजाद जम्मु कश्मिर स्वायत्त क्षेत्र हुन् । इस्लामाबादको राजधानी क्षेत्र केन्द्र शासित छ ।

अब्दुल अलीम खान आइतबार शेखुपुरामा इस्तेहकम-ए-पाकिस्तान पार्टी (आईपीपी) को कार्यकर्ता सम्मेलनमा सहभागी भए। बैठकमा उनले सिन्ध र पञ्जाबमा तीन नयाँ प्रान्त बनाउन सकिने बताए। बलुचिस्तान र खैबर पख्तुनख्वामा पनि यस्तै विभाजन गर्न सकिने बताए।

अलीम खानले भने ‘हाम्रो वरपरका देशहरूमा धेरै साना प्रान्तहरू छन्। त्यसैले पाकिस्तानमा पनि त्यस्तै हुनुपर्छ।’ अलीम खानको पार्टी आईपीपी प्रधानमन्त्री शहबाज शरीफको गठबन्धन सरकारको हिस्सा हो। यद्यपि, बिलावल भुट्टोको पार्टी पीपीपीले यसको विरोध गरेको छ।

सिन्धका मुख्यमन्त्री मुराद अली शाहले सिन्धलाई विभाजन गर्ने शक्ति अल्लाह बाहेक कसैसँग नभएको चेतावनी दिए।

पाकिस्तान सरकारले आधिकारिक नक्सा अझै जारी गरेको छैन, तर छलफल भइरहेका क्षेत्रहरू यस प्रकार छन्:

पञ्जाब: उत्तरी पञ्जाब, मध्य पञ्जाब, दक्षिण पञ्जाब
सिन्ध: कराँची सिन्ध, मध्य सिन्ध, अपरला सिन्ध
खैबर पख्तुनख्वा (केपी): उत्तरी केपी, दक्षिणी केपी, आदिवासी केपी/फाटा क्षेत्र
बलुचिस्तान: पूर्वी बलुचिस्तान, पश्चिम बलुचिस्तान, दक्षिण बलुचिस्तान

शहबाज सरकारको हिस्सा रहेको बिलावल भुट्टोको पार्टी पाकिस्तान पिपुल्स पार्टी (पीपीपी) ले सिन्धको विभाजनको कुनै पनि मूल्यमा विरोध गरिने स्पष्ट पारेको छ।

पीपीपीले लामो समयदेखि सिन्धको विभाजनको विरोध गर्दै आएको छ। गत महिना, सिन्धका मुख्यमन्त्री मुराद अली शाहले स्पष्ट रूपमा चेतावनी दिएका थिए – सिन्धको हित विरुद्धको कुनै पनि कदम स्वीकार्य हुनेछैन।

उनले भने – पीपीपीले आफ्नो प्रान्त वा देशको हित विरुद्धको कुनै पनि कदम कहिल्यै स्वीकार गर्दैन। उनले थपे – नयाँ राज्यहरू सिर्जना गर्ने हल्लाहरू फैलिरहेका छन्, तर तिनीहरूलाई एक कानले सुन्नुहोस् र अर्को कानले जान दिनुहोस्। अल्लाह बाहेक कसैसँग सिन्धलाई विभाजन गर्ने शक्ति छैन।

नयाँ प्रान्तहरूको माग पहिले पनि उठाइएको थियो तर कहिल्यै सफल भएन। १९४७ मा, पाकिस्तानमा पाँच प्रान्तहरू थिए: पूर्वी बंगाल, पश्चिम पञ्जाब, सिन्ध, उत्तर-पश्चिम सीमान्त प्रान्त र बलुचिस्तान।

१९७१ मा, पूर्वी बंगाल अलग भयो र वर्तमान बंगलादेश बन्यो। उत्तर-पश्चिम सीमान्त प्रान्तलाई पछि खैबर पख्तुनख्वा नामकरण गरियो। यस पटक, प्रस्तावलाई केही थिंक ट्याङ्कहरू र मुत्ताहिदा कौमी मुभमेन्ट पाकिस्तान जस्ता दलहरूले समर्थन गरेका छन्।

पीपीपी बाहेक, धेरै साना दलहरू पनि विभाजनको विरोधमा छन्। अवामी नेशनल पार्टी (एएनपी) र बलुच राष्ट्रवादी दलहरूले यसलाई फुटाऊ र शासन गर भन्ने नीतिको रूपमा वर्णन गरेका छन्।

यी मानिसहरूको तर्क छ – साना प्रान्तहरू सिर्जना गर्नाले स्थानीय पहिचान र संस्कृति कमजोर हुन सक्छ। यसले ठूला प्रान्तहरूको राजनीतिक शक्ति तोड्नेछट र यसले सेना र केन्द्र सरकारको पकड बलियो बनाउनेछ।

यसका साथै, बलुचिस्तान जस्ता क्षेत्रहरूमा तनाव बढ्न सक्छ। केही विज्ञहरू भन्छन् – यो कदमले देशको पहिले नै अस्थिर राजनीतिक परिदृश्यलाई अझ जटिल बनाउन सक्छ।

धेरै राजनीतिक विज्ञहरू भन्छन् – पाकिस्तानको शक्ति संरचनामा सेनाको प्रभाव विगत केही वर्षहरूमा बढेको छ। त्यसैले, प्रान्तहरू विभाजन गर्ने निर्णय प्रशासनिक सुधार भन्दा पनि राजनीतिक नियन्त्रण बढाउने रणनीति हुन सक्छ।

नयाँ प्रान्तहरू सिर्जना गर्न संवैधानिक संशोधन र संसदमा दुई तिहाइ बहुमत आवश्यक पर्दछ। यदि पाकिस्तानलाई १२ प्रान्तमा विभाजन गरियो भने, देशको प्रशासनिक संरचना, राजनीति र स्रोत बाँडफाँड पूर्ण रूपमा परिवर्तन हुनेछ।