नेपालको राजनीतिक इतिहास पछिल्ला तीन दशकमा निरन्तर परिवर्तन, संक्रमण र अपेक्षाहरूको घेरामा घुमिरह्यो। १९९० को प्रजातान्त्रिक पुनर्स्थापनादेखि २००६ को जनआन्दोलन र २००८ मा गणतन्त्र घोषणासम्म, देशले राजनीतिक संरचना मात्र बदलेन, शासनप्रति जनताको अपेक्षा पनि उल्लेखनीय रूपमा बढ्यो।

यिनै पृष्ठभूमिमा, लोकतन्त्र दिवसको अवसरमा नेपालका पूर्वराजाले व्यक्त गरेको अभिव्यक्ति-पूर्वराजाको भनाइअनुसार, “निर्वाचन नै समाधान होइन” र “३५ वर्षमा दलहरूले के उपलब्धि दिए?” -सामान्य टिप्पणीभन्दा धेरै गहिरो राजनीतिक सन्देश बोकेको देखिन्छ।

पूर्वराजाको भनाइअनुसार, नेपालले अहिले सामना गरिरहेको चुनौती केवल चुनावी प्रक्रियासँग सीमित छैन। १९९० पछि नेपालले बारम्बार सरकार परिवर्तन, अस्थिर गठबन्धन, दीर्घकालीन नीति निरन्तरताको अभाव, र सुशासनसम्बन्धी चुनौतीहरू झेल्दै आएको छ।

गणतन्त्र स्थापनापछि पनि राजनीतिक स्थिरता सहज रूपमा स्थापित हुन सकेन। विकासका ठूला परियोजनाहरू ढिलो गतिमा अघि बढ्नु, भ्रष्टाचारका आरोपहरू दोहोरिनु, र दलहरूबीचको प्रतिस्पर्धा कहिलेकाहीँ राष्ट्रिय हितभन्दा माथि देखिनु-यी सबै कारणले जनतामा निराशा बढेको छ। यस्तो अवस्थामा, पूर्वराजाले उठाएको प्रश्नले धेरै नागरिकको मनस्थितिसँग मेल खान्छ।

“निर्वाचन समाधान होइन” भन्ने अभिव्यक्ति लोकतान्त्रिक प्रक्रियाको अस्वीकार होइन। पूर्वराजाको भनाइअनुसार, चुनावले नेतृत्व परिवर्तन त गर्छ, तर संस्थागत कमजोरी, नीति कार्यान्वयनको अभाव, र दीर्घकालीन राष्ट्रिय दृष्टिकोणको कमी जस्ता संरचनागत समस्याहरू समाधान गर्न चुनाव मात्र पर्याप्त हुँदैन। कूटनीतिक भाषामा, उनले सतही परिवर्तनले गहिरो समस्या समाधान नहुने संकेत गरेका छन्।

त्यस्तै, “३५ वर्षमा के उपलब्धि दिए?” भन्ने प्रश्न राजनीतिक दलहरूको कार्यसम्पादनमाथिको आत्ममूल्यांकनको आग्रह हो। १९९० पछि दलहरूले नै राज्यसञ्चालनको जिम्मेवारी सम्हालेका छन्।

यस अवधिमा केही उपलब्धिहरू भए पनि, जनताले अपेक्षा गरेको स्थिरता, पारदर्शिता र दिगो विकासको गति पर्याप्त रूपमा अनुभूत हुन सकेको छैन। पूर्वराजाको भनाइअनुसार, दलहरूले जनतासामु आफ्नो कामको प्रतिवेदन स्पष्ट रूपमा प्रस्तुत गर्नुपर्ने आवश्यकता छ।

यद्यपि नेपाल गणतन्त्र हो, पूर्वराजाको अभिव्यक्ति अझै पनि सार्वजनिक बहसमा प्रभाव पार्नुको कारण राजतन्त्रसँग जोडिएको सांस्कृतिक र ऐतिहासिक भावनात्मक सम्बन्ध हो।

विश्लेषकहरूका अनुसार, पूर्वराजाका अभिव्यक्तिहरू प्रायः “स्थिरता, एकता र राष्ट्रिय पहिचान” जस्ता विषयमा केन्द्रित हुने गर्छन्-जसले राजनीतिक विभाजनबाट थकित जनसमूहमा प्रतिध्वनि पैदा गर्छ। पूर्वराजाको भनाइअनुसार, देशले अहिले आवश्यक परिरहेको कुरा चुनावभन्दा बढी राष्ट्रिय सहमति र दीर्घकालीन दृष्टिकोण हो।

अन्ततः, पूर्वराजाको अभिव्यक्ति नेपाल अहिले रहेको राजनीतिक मोडको संकेत हो। यसले चुनावभन्दा पर गएर संस्थागत सुधार, जवाफदेहिता, र दीर्घकालीन राष्ट्रिय दृष्टिकोण आवश्यक रहेको तथ्य उजागर गर्छ।

लोकतन्त्रको मूल्य चुनावमा मात्र सीमित हुँदैन; प्रभावकारी शासन, पारदर्शिता, र नागरिकप्रतिको उत्तरदायित्वमा पनि निहित हुन्छ। पूर्वराजाको भनाइअनुसार, देशले सामना गरिरहेको गहिरा प्रश्नहरूलाई अब सतहमा ल्याएर समाधान खोज्ने समय आएको छ।