काठमाडौं । लामो समयदेखिको तनाव र युद्धको बादलका बीच अन्ततः समझदारीले जित हासिल गरेको संकेत देखिएको छ। वासिङ्टन समय अनुसार मंगलबार साँझ ६:३२ बजे अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आफ्नो सोसल मिडिया प्लेटफर्ममार्फत अमेरिका र इरान एउटा “ठोस” शान्ति सम्झौताको निकै नजिक पुगेको जानकारी दिएका छन्।

राष्ट्रपति ट्रम्पले वार्तालाई अगाडि बढाउनका लागि आफू दुई हप्ताको युद्धविराम गर्न सहमत भएको समेत स्पष्ट पारेका छन्। यो घोषणा ट्रम्पले निर्धारण गरेको राती ८ बजेको (नेपाली समय अनुसार बुधबार बिहान करिब ५:४५ बजे) अन्तिम समय सीमा (डेडलाइन) भन्दा केही समय अगाडि मात्र आएको हो। ट्रम्पका अनुसार यदि यस समय सीमाभित्र सहमति नभएको भए अमेरिकाले इरानको ऊर्जा र यातायात पूर्वाधारहरूमा भीषण आक्रमण गर्ने तयारी गरिसकेको थियो।

यो युद्धविराम इरानले पनि लडाइँ रोक्ने र रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण ‘होर्मुज जलडमरुमध्य’लाई व्यापारिक जहाजका लागि पूर्ण रूपमा खुला गर्ने सर्तमा आधारित छ। इरानले यी सर्तहरू पालना गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ।

यस प्रगतिले विश्व बजारमा तत्कालै सकारात्मक प्रभाव पारेको छ। ‘आफ्टर-आवर ट्रेडिङ’ मा कच्चा तेलको मूल्य लामो समयपछि प्रति ब्यारेल १०० डलर मुनि झरेको छ भने अमेरिकी शेयर बजारको फ्युचर्समा पनि उछाल देखिएको छ। लगानीकर्ताहरू अब सबैभन्दा खराब समय टरेकोमा आशावादी देखिएका छन्।

मंगलबार बिहानसम्म परिस्थिति यस्तो सहज थिएन। राष्ट्रपति ट्रम्पले इरानी सभ्यतालाई “सधैँका लागि नामेट पारिदिने” कडा धम्की दिएका थिए। यद्यपि यो धम्कीले इरानलाई वार्ताको टेबुलमा ल्याउन दबाब दिएको देखिए पनि, अमेरिकी कुटनीतिको यो शैलीलाई लिएर तीव्र आलोचना भइरहेको छ।

डेमोक्र्याट नेताहरूले ट्रम्पको बयानको निन्दा गर्दै उनलाई पदबाट हटाउनु पर्ने माग समेत गरेका छन्। कंग्रेस सदस्य जोक्विन कास्त्रोले ट्रम्प नेतृत्वका लागि अयोग्य भएको बताएका छन् भने चक शमरले इरान युद्ध रोक्न नचाहने रिपब्लिकनहरूले यसको परिणाम भोग्नुपर्ने चेतावनी दिएका छन्। अचम्मको कुरा त के छ भने, ट्रम्पकै पार्टीका केही वरिष्ठ सदस्यहरूले पनि उनको “सभ्यता विनाश गर्ने” धम्कीको आलोचना गरेका छन्।

शान्ति सम्झौताको बाटो भने सहज देखिँदैन। इरानले आफ्ना १० बुँदे मागहरू अघि सारेको छ, जसमा अमेरिकाले यस क्षेत्रबाट सेना हटाउनुपर्ने, आर्थिक प्रतिबन्धहरू फुकुवा गर्नुपर्ने र युद्धको क्षतिपूर्ति दिनुपर्ने जस्ता सर्तहरू छन्। ट्रम्पले यी सबै सर्त मान्ने सम्भावना न्यून रहेकाले आगामी दुई हप्ताको वार्ता निकै कठिन र जोखिमपूर्ण हुने अनुमान गरिएको छ।

यसका साथै इरानको युरेनियम संवर्धन र क्षेत्रीय विद्रोही समूहहरूमाथिको प्रभाव जस्ता विषयमा अझै पनि अन्योल कायमै छ।

तत्कालका लागि यो ट्रम्पका लागि एक राजनीतिक जित देखिए पनि, उनको आक्रामक शैलीले विश्व मञ्चमा अमेरिकाको छवि परिवर्तन गरिदिएको छ। कहिले स्थिरताको प्रतीक मानिने अमेरिका अहिले अन्तर्राष्ट्रिय व्यवस्थाको जग नै हल्लाउने भूमिकामा देखिएको छ। यो दुई हप्ते युद्धविराम स्थायी शान्तिमा बदलिन्छ वा फेरि तनाव निम्तिन्छ, त्यो भने समयले नै बताउनेछ।