नयाँदिल्ली। भारतमा सामाजिक सञ्जालको माध्यमबाट छोटो समयमै तीव्र लोकप्रियता कमाएको ‘कक्रोच जनता पार्टी’ (सिजेपी) ले बेरोजगारी, शिक्षा प्रणालीका विकृति र सरकारी जवाफदेहिताको मुद्दालाई लिएर राष्ट्रव्यापी युवा विरोध अभियान सुरु गरेको छ।

अभियानको सुरुआतस्वरूप बिहीबार पश्चिमी भारतीय सहर पुणेस्थित सावित्रीबाई फुले पुणे विश्वविद्यालय परिसरमा सयौँ विद्यार्थी र युवा समर्थकहरूको सहभागितामा एक विशाल र्‍याली आयोजना गरियो।

गत साता नयाँदिल्लीमा पहिलो ठूलो सडक प्रदर्शन गरेर शक्तिको झल्को दिएको सिजेपीको यो पछिल्लो कार्यक्रमले भारतभर तल्लो तहसम्म फैलिरहेको युवा आन्दोलनलाई थप ऊर्जा र संगठित गति प्रदान गरेको छ।

विश्वविद्यालय परिसरमा जम्मा भएका प्रदर्शनकारीहरूले विभिन्न सार्वजनिक परीक्षाहरूमा देखिएका गम्भीर अनियमितता, बारम्बार हुने प्रश्नपत्र चुहावट (पेपर लीक) तथा समग्र शिक्षा क्षेत्रमा देखिएको व्यवस्थापकीय कमजोरीको कडा विरोध गर्दै भारतका केन्द्रीय शिक्षामन्त्री धर्मेन्द्र प्रधानको तत्काल राजीनामा माग गरेका छन्।

पुणेको उक्त र्‍यालीलाई सम्बोधन गर्दै राजनीतिक सञ्चार रणनीतिकार तथा बोस्टन विश्वविद्यालयका विद्यार्थी अभिजीत डिप्केले यो कार्यक्रम केवल एउटा सुरुआत मात्र भएको र बिहीबारदेखि देशव्यापी अभियान औपचारिक रूपमा घोषणा गरिएको जानकारी दिए।

हालै अमेरिकाबाट भारत फर्किएर यस आन्दोलनको अग्रमोर्चामा नेतृत्व गरिरहेका डिप्केले आगामी दिनमा भारतका अन्य प्रमुख सहरहरूमा पनि विरोधका कार्यक्रमहरू तीव्र रूपमा विस्तार गरिने बताए। उनले पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै सरकारले देशको मेरुदण्डका रूपमा रहेका युवाहरूको आवाजलाई लामो समयसम्म बेवास्ता गर्न नसक्ने चेतावनी दिए।

साथै, शिक्षामन्त्रीले नैतिकताका आधारमा राजीनामा नदिए सिजेपीका समर्थकहरू यही जुन महिनाको अन्त्यतिर पुनः देशको राजधानी नयाँदिल्लीमा इतिहासकै ठूलो प्रदर्शनका लागि जुट्ने चेतावनीसमेत उनले दिए।

अहिले भारतभर तरंग पैदा गरिरहेको यस अनौठो आन्दोलनको सुरुआत गत मे महिनामा भारतीय सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीश सूर्य कान्तले एक सुनुवाइका क्रममा केही बेरोजगार युवाहरूलाई ‘कक्रोच’ (साङ्लो) सँग तुलना गरेपछि भएको थियो।

न्यायाधीशको उक्त विवादास्पद टिप्पणी सार्वजनिक भएलगत्तै सामाजिक सञ्जालमा त्यसको व्यापक विरोध र प्रतिक्रिया सुरु भयो। तर आन्दोलनकारी युवाहरूले सो शब्दलाई अपमान वा गालीका रूपमा लिनुको साटो जस्तोसुकै कठिन र प्रतिकूल परिस्थितिमा पनि बाँच्न सक्ने क्षमता र लचकताको बलियो प्रतीकका रूपमा ग्रहण गरे।

त्यसपछि ‘कक्रोच’ नै यो युवा आन्दोलनको मुख्य पहिचान र ब्रान्ड बन्न पुग्यो, जसको प्रवर्द्धनका कारण यो समूहले फोटो तथा भिडियो सेयरिङ एप इन्स्टाग्राममा मात्र छोटो समयमै दुई करोड २० लाखभन्दा बढी फलोअर्स आकर्षित गर्न सफल भइसकेको छ।

सुरुमा न्यायाधीशको एउटा ओठे टिप्पणीविरुद्धको तत्कालिन प्रतिवाद र आक्रोशका रूपमा जन्मिएको यो आन्दोलन अहिले भारतका युवा पुस्ताको बृहत् राजनीतिक प्लेटफर्म बनेको छ।

यसले देशमा व्याप्त बेरोजगारी, बढ्दो महँगी र जीवनयापन खर्च, शिक्षा प्रणालीभित्रका संरचनागत समस्या, भ्रष्टाचार तथा सरकारी ओहोदामा बस्नेहरूको जवाफदेहितासम्बन्धी व्यापक जनअसन्तुष्टिलाई प्रखर रूपमा उठाइरहेको छ।

सिजेपीले गम्भीर राजनीतिक मुद्दाहरूलाई स्थापित गर्न व्यङ्ग्य, आत्म-आलोचनात्मक हास्य (सेल्फ-डेप्रिकेटिङ ह्युमर) र डिजिटल मीमहरूको चतुर संयोजन गरेर युवा जनमानसमा आफ्नो प्रभाव बलियो बनाएको छ। सामाजिक सञ्जालमा यस पार्टीसँग सम्बन्धित अनगन्ती प्यारोडी खाताहरू सक्रिय छन्, जसले कक्रोचलाई व्यङ्ग्यात्मक राजनीतिक प्रतीकका रूपमा प्रयोग गर्दै आएका छन्।

आन्दोलनका समर्थकहरू डिजिटल प्लेटफर्ममा मजाककै शैलीमा आफूलाई बेरोजगार, लामो समय अनलाइन बस्ने र राज्यबाट अवसर नपाएका सिमान्तकृत युवाका रूपमा चिनाउन रुचाउँछन्।

सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भइरहेका उनीहरूका भिडियो र मीमहरूले बेरोजगारी र राजनीतिक निष्क्रियतामाथि यति प्रहार गरेका छन् कि त्यसले करोडौँ दर्शकको ध्यान तानेको छ। पुणेको सडक र विश्वविद्यालयबाट औपचारिक रूपमा सुरु भएको यो पछिल्लो भौतिक अभियानले भारतका भर्चुअल युवाहरूलाई सङ्गठित र सडकको राजनीतिक शक्तिमा रूपान्तरण गर्ने प्रयास गरिरहेको राजनीतिक विश्लेषकहरूको भनाइ छ।

परम्परागत राजनीतिक दलहरूलाई चुनौती दिँदै अगाडि बढेको यो ‘डिजिटल-टु-सडक’ आन्दोलनले आगामी दिनमा भारतीय राजनीतिमा कस्तो दीर्घकालीन प्रभाव पार्छ भन्ने विषयलाई त्यहाँको सत्तापक्ष र प्रतिपक्ष दुवैले निकै चासो र संशयका साथ हेरिरहेका छन्।