काठमाडौं । अमेरिकाको मिडटर्म चुनावमा डोनाल्ड ट्रम्पको रिपब्लिकन पार्टीलाई ठूलो झट्का लागेको छ। डेमोक्रेट्सले संसद्का दुवै सदन अर्थात् हाउस अफ रेप्रिजेन्टेटिभ्स र सिनेटमा कब्जा जमाएका छन्। यस नतिजाले ट्रम्पको राजनीतिक दबदबामा ठूलो धक्का पुर्याएको छ।

चुनावमा मतदाताहरूले ट्रम्पको इरान नीति, बढ्दो महँगी, आप्रवासनमा कडाइ, प्रशासनको कामकाज र सत्ताको प्रयोगलाई लिएर आफ्नो फैसला सुनाएका छन्। ट्रम्पले २०२४ मा कम मूल्य र नयाँ युद्धहरूमा अमेरिकालाई नअल्झाउने बाचाका साथ सत्तामा कमब्याक गरेका थिए।

तर दुई वर्षभित्रै उनको पार्टीले संसद्का दुवै सदनमा बहुमत गुमायो। अब प्रश्न छ – यो हारपछि ट्रम्पको के हुनेछ, उनी के गर्नेछन्? के उनी आफ्ना नीतिहरूमा परिवर्तन गर्नेछन् वा डेमोक्रेट्ससँग टकरावको बाटो रोज्नेछन्? आउने दुई वर्ष अमेरिकी राजनीतिका लागि अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण हुनेवाला छन्।

मिडटर्म चुनावमा हारपछि ट्रम्पका सामु सबैभन्दा ठूलो चुनौती डेमोक्रेटिक पार्टीको नियन्त्रण भएको कंग्रेस हुनेछ। नयाँ वर्षमा जब नयाँ कंग्रेसले काम सुरु गर्नेछ तब उससँग राष्ट्रपतिका प्रशासनका निर्णयहरूको छानबिन गर्ने र त्यसको जवाफ माग्ने शक्ति हुनेछ। डेमोक्रेट्सले ट्रम्प प्रशासन, इरान युद्ध र ह्वाइट हाउसमा कथित भ्रष्टाचारका मुद्दाहरूको जाँच गर्न सक्छन्।

यसबाहेक ट्रम्प र उनका परिवारका व्यवसायहरू पनि छानबिनको दायरामा आउन सक्छन्। खासगरी क्रिप्करन्सीसँग जोडिएका व्यवसाय, सरकारी ठेक्का र विदेशहरूमा कथित रूपमा प्रभावको प्रयोग गरेर व्यावसायिक फाइदा लिने आरोपहरूको जाँच हुन सक्छ। ट्रम्पका नजिकका मानिसहरू र प्रशासनका अधिकारीहरूलाई पनि संसदीय समितिका सामु उपस्थित भएर जवाफ दिनुपर्ने हुन सक्छ।

सिनेटमा नियन्त्रण पाएपछि डेमोक्रेट्ससँग ट्रम्पका लागि अर्को कठिनाइ खडा गर्ने शक्ति हुनेछ। यदि सर्वोच्च अदालतमा कुनै पद खाली हुन्छ भने उनीहरू नयाँ न्यायाधीशको नियुक्ति रोक्न सक्छन्। यसबाहेक ट्रम्पको तर्फबाट प्रस्तावित नयाँ मन्त्रीहरूको नियुक्तिमा पनि बाधा पुर्याउन सक्छन्। यसको मतलब यो हो कि ट्रम्पसँग राष्ट्रपतित्वको शक्ति त रहनेछ, तर प्रशासन चलाउन र आफ्ना नीतिहरूलाई अगाडि बढाउन उनले पहिलेभन्दा धेरै राजनीतिक विरोधको सामना गर्नुपर्नेछ।

राष्ट्रपति ट्रम्पको हार पछाडि सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कारणहरूमा उनको इरान नीति र महँगीलाई मानिएको छ। २०२४ को चुनावमा ट्रम्पले अमेरिकालाई नयाँ युद्धहरूबाट टाढा राख्ने र आम जनतालाई महँगीबाट राहत दिने बाचा गरेका थिए। तर इरानसँगको युद्ध र त्यसपछि इन्धनको मूल्यमा भएको वृद्धिका कारण उनलाई कठिनाइको सामना गर्नुपर्‍यो।

चुनावअघि पेट्रोलको मूल्यमा लगभग ४० प्रतिशत वृद्धि भयो, जबकि डिजेलको दाम लगभग दोब्बर भयो। यसको सीधा असर आम अमेरिकी परिवारहरूमा पर्‍यो। खानपानका चीजहरू, पेट्रोल, घर र स्वास्थ्य सेवाहरूको खर्च पहिले नै मानिसहरूको लागि चिन्ताको विषय थियो। यस्तोमा युद्धका कारण बढेको इन्धनको मूल्यले ट्रम्प प्रशासनविरुद्धको असन्तोषलाई अझ बढायो।

धेरै राज्यहरूमा ट्रम्पको ट्यारिफ (भन्सार महसुल) नीति पनि रिपब्लिकन उम्मेदवारहरूको लागि हानिकारक साबित भयो। क्यानडाको सिमानासँग जोडिएका राज्यहरूमा रिपब्लिकन उम्मेदवारहरूले हारको सामना गर्नुपर्‍यो। कृषि र उत्पादन क्षेत्रमा निर्भर राज्यहरूमा पनि मतदाताहरूले पार्टीको विरुद्धमा मतदान गरे। चीनमा गाईको मासु (बीफ) र सोयाबिनको निर्यात बजारलाई पुगेको नोक्सानीले किसान र व्यापारीहरूको असन्तोष बढायो।

मेनकी रिपब्लिकन सिनेटर सुसान कोलिन्सले चुनावभन्दा ठीक अघि केही ट्यारिफ हटाउने कोसिस गरेकी थिइन्, तर उनलाई यसको फाइदा मिलेन। उनका प्रतिद्वन्द्वी ट्रोय ज्याक्सनले यस कदमको मजाक उडाउँदै सडकमा नुन खानका काम नआउने बताएका थिए।

चुनावी हारपछि ट्रम्पले स्पष्ट संकेत दिएका छन् कि उनी डेमोक्रेट्ससँग हरेक मुद्दामा टकराव चाहँदैनन्। उनले आफू विपक्षीसँग मिलेर देशका लागि काम गर्न चाहेको बताएका छन्। चुनाव नतिजापछि उनले देशका लागि कुराहरू ठीक रहन सुनिश्चित गर्न डेमोक्रेट्ससँग काम गर्ने बताएका हुन्।

यद्यपि, ट्रम्पका पुराना भनाइहरू र हालको रुखलाई हेर्दा यो सहकार्य कति टिक्छ, यो एउटा ठूलो प्रश्न हो। चुनावभन्दा ठीक अघि उनले आफूलाई ‘मिस्टर भिटो’ बताएका थिए। यसको मतलब यो हो कि यदि डेमोक्रेट्सले कुनै यस्तो विधेयक ल्याउँछन् जसमा उनको सहमति छैन भने राष्ट्रपतिको रूपमा उनले त्यसलाई भिटो गर्न सक्छन्।

यस्तोमा बजेट, इरान युद्ध र प्रशासनका नीतिहरूलाई लिएर दुवै पक्षबीचको टकराव बढ्न सक्छ। डेमोक्रेट्सले छानबिन र संसदीय समन (बोलावट) का मार्फत प्रशासनमाथि दबाब बढाउनेछन्, जबकि ट्रम्पले आफ्नो राष्ट्रपतिको शक्तिको प्रयोग गरेर उनीहरूका निर्णयहरूलाई रोक्ने कोसिस गर्न सक्छन्।

रक्षा मन्त्री पीट हेगसेथलाई हटाउने माग पनि टकरावको मुद्दा बन्न सक्छ। यद्यपि, क्याबिनेटको कुनै पनि सदस्यलाई हटाउनका लागि आवश्यक समर्थन जुटाउन सजिलो हुनेछैन। ट्रम्पका लागि यो चुनौती पनि हुनेछ कि उनले आफ्नो विदेश नीति र इरान युद्धलाई लिएर विपक्षीको दबाबको सामना कसरी गर्छन्।

मिडटर्म चुनावमा हारको असर केवल ट्रम्पको हालको कार्यकालसम्म सीमित रहनेछैन। यसको सीधा असर २०२८ को राष्ट्रपति चुनावको तयारीमा पनि पर्न सक्छ। रिपब्लिकन पार्टीमा ट्रम्पपछिको नेतृत्व कसको हातमा हुनेछ, यसलाई लिएर चर्चा तीव्र हुन सक्छ।

उपराष्ट्रपति जेडी भान्सलाई अहिलेसम्म ट्रम्पको सम्भावित राजनीतिक उत्तराधिकारीको रूपमा हेरिएको छ। तर यस चुनावी हारपछि उनीसामु कठिनाइ हुनेछ। उनले यो तय गर्नुपर्ने हुन सक्छ कि उनी ट्रम्पका नीतिहरू र राजनीतिक शैलीको साथमा कति टाढासम्म उभिनेछन् र आफ्नो छुट्टै पहिचान कसरी बनाउनेछन्।

विदेश मन्त्री मार्को रुबियो पनि रिपब्लिकन पार्टीका सम्भावित अनुहारहरूमा समावेश हुन सक्छन्। उनले पुराना रिपब्लिकन नेताहरू र हालका मागा समर्थकहरूबीच नयाँ राजनीतिक गठबन्धन बनाउने कोसिस गर्न सक्छन्। फ्लोरिडाका गभर्नर रोन डिसेन्टिस जस्ता नेताहरूलाई पनि ट्रम्प प्रशासनबाट टाढा रहेर पार्टीको नयाँ पहिचान प्रस्तुत गर्ने मौका हो कि जस्तो लाग्न सक्छ।

यस चुनावमा टेक्सास जस्तो परम्परागत रिपब्लिकन गढमा पनि डेमोक्रेट्सको ठूलो जित भयो। जेम्स तालारिकोले सिनेट सिट जितेर डेमोक्रेट्सलाई करिब चार दशकपछि त्यहाँ सफलता दिलाए। गभर्नर ग्रेग एबोट पनि चौथो पटक चुनाव जित्न असफल रहे। यसबाट रिपब्लिकन पार्टीसामु आफ्नो परम्परागत भोट बैंकलाई बचाउने चुनौती खडा भएको छ।

डेमोक्रेट्सका लागि यो जित ठूलो राजनीतिक वाप्सी हो, तर उनीहरूका सामु पनि चुनौतीहरू कम छैनन्। संसद्का दुवै सदनमा नियन्त्रण हुँदाहुँदै पनि उनीहरूले ट्रम्प राष्ट्रपति रहेसम्म आफ्ना हरेक योजनाहरू लागू गर्न सक्नेछैनन्। ट्रम्पसँग कुनै पनि विधेयकलाई भिटो गर्ने शक्ति छ।

मतदाताहरूले महँगी र दैनिकी खर्चलाई लिएर असन्तोष व्यक्त गरेका छन्। यस्तोमा डेमोक्रेट्सले पनि यो प्रमाणित गर्नुपर्नेछ कि उनीहरूले जनतालाई राहत दिनका लागि ठोस कदम चाल्न सक्छन्। यदि उनीहरूले महँगी र जीवनयापनको लागत जस्ता मुद्दाहरूमा परिणाम दिन सकेनन् भने २०२८ मा उनीहरूले पनि मतदाताहरूको असन्तोषको सामना गर्नुपर्ने हुन सक्छ।

समग्रमा भन्दा, मिडटर्म चुनावले ट्रम्पको राजनीतिक शक्तिलाई सीमित गरिदिएको छ, तर राष्ट्रपतिको पदको उनको शक्ति समाप्त भएको छैन। आउने दुई वर्षमा ह्वाइट हाउस र डेमोक्रेटिक कंग्रेसबीच छानबिन, बजेट, इरान युद्ध र सरकारी नीतिहरूलाई लिएर लगातार टकराव देख्न पाइन सक्छ।

ट्रम्पले यो हारपछि आफ्नो रणनीति बदल्नेछन् वा अझ आक्रामक रुख अपनाउनेछन्, यसैले अमेरिकी राजनीति की दिशा तय गर्नेछ। यस चुनावको सबैभन्दा ठूलो सन्देश यही हो कि अमेरिकामा जुनसुकै राष्ट्रपति जतिसुकै शक्तिशाली किन नहोस्, मतदाताको फैसलाले उसलाई पनि चुनौती दिन सक्छ।