काठमाडौं । रुस र युक्रेन युद्धको बीचमा भारतसँगको रुसी तेलको व्यापार निरन्तर नयाँ उचाइमा छ । यसैबीच, रुसले आर्कटिक क्षेत्रबाट निस्कने कच्चा तेलको आपूर्ति भारत र चीनलाई सहुलियतमा बिक्री गरिरहेको समाचार छ । यसअघि यो तेल युरोपेली देशमा बेच्ने गरेको थियो तर गत महिनादेखि युरोपेली मुलुकले तेल खरिद गर्न बन्द गरेपछि यसको आपूर्ति श्रृंखला अन्य ग्राहकका लागि डाइभर्ट गरिएको थियो ।

वास्तवमा, डिसेम्बरमा, युरोपेली संघ, जी-७ देशहरूको समूह र अष्ट्रेलियाले रूसी तेलमा मूल्य क्याप लगाए। मूल्य क्याप लागू गर्दा रुसले यसलाई स्वीकार नगरे त्यसमा थप प्रतिबन्ध लगाउने भनिएको थियो । रूसले मूल्य क्याप स्वीकार गर्न अस्वीकार गर्यो।

रुसले आफ्नो तेलको मूल्य निर्धारण गर्ने देशलाई तेल बेच्न बन्द गर्ने बताएको छ । यसपछि आर्कटिक क्षेत्रबाट निस्कने कच्चा तेल युरोपका देशहरूमा पठाउन रोकिएको छ । यस्तो अवस्थामा तेल कम्पनीहरूले नयाँ खरिदकर्ता खोज्न थालेका छन् । यसबारे सिंगापुरका एक तेल व्यापारीले भने, ‘पहिले आर्कटिकको तेल युरोपेली मुलुकमा पठाइने भएपनि अब अन्यत्र पठाउनुपर्नेछ ।’

सन् २०२२ को मे देखि भारतमा आर्कटिक तेलको आपूर्ति निरन्तर बढिरहेको छ । नोभेम्बरमा भारतलाई आर्कटिक तेलको रेकर्ड मात्रामा बिक्री भएको थियो। रुसले नोभेम्बरमा भारतमा ६६ लाख ब्यारेल तेल निर्यात गरेको थियो भने डिसेम्बरमा ४१ लाख ब्यारेल तेल निर्यात भएको थियो । यसमा धेरैजसो तेल आर्को र आर्को/नोभी पोर्टबाट आएको थियो।

अर्कोतर्फ, आधिकारिक स्रोतहरूको विश्वास गर्ने हो भने, गत हप्ता भारतले आर्कटिक क्षेत्रबाटै वरन्दे कच्चा तेलको पहिलो कार्गो प्राप्त गरेको थियो। नोभेम्बरको अन्तिम साता लोड गरेर पठाइएको थियो।

९ लाख ब्यारेल बोकेको यो कार्गो २७ डिसेम्बरमा युरोप र त्यसपछि स्वेज नहर हुँदै भारतको कोची बन्दरगाह पुगेको थियो । यो तेल भारतीय कम्पनी भारत पेट्रोलियमलाई आपूर्ति गरिएको थियो ।

भारतीय रिफाइनरीका स्रोतका अनुसार रुससँग धेरै ग्रेडको तेल भारतीय कम्पनीहरूलाई पनि उपलब्ध गराइएको छ । भारतीय रिफाइनरी स्रोतहरूका अनुसार आर्कटिक क्षेत्रको आर्को र नोभी पोर्टको तेलको मार्जिन अमेरिकी तेल जस्तै मार्स र वेस्ट टेक्सासको तुलनामा प्रति ब्यारेल १० डलर छ।

भारतीय रिफाइनरीसँग सम्बन्धित अर्को स्रोतले आर्कटिक क्षेत्रको वरन्दे तेलको प्रशोधन भारतीय रिफाइनरीहरूलाई सजिलो भएको बताए। अहिले भारत र चीन यसको मुख्य बजार हो।

युक्रेन युद्धका कारण अमेरिका लगायत पश्चिमा राष्ट्रहरुले रुसको तेलको मूल्यबन्दी लगाएका छन् । मूल्य क्याप प्रति ब्यारेल ६० डलरमा राखिएको छ। पश्चिमी देशहरूले मूल्य क्यापको बारेमा पनि चेतावनी दिएका थिए कि यो मूल्य क्याप सबैले स्वीकार गर्नुपर्नेछ र त्यसको आधारमा रूसबाट तेल किन्नु पर्छ।

तर, पश्चिमा मुलुकको दबाबमा परेका देशमध्ये भारत पनि होइन । भारतले रुससँग खुलेआम तेलको व्यापार गरिरहेको छ, जुन मूल्यवृद्धि हुनुअघि पनि जारी थियो र त्यसपछि पनि जारी छ । अर्कोतर्फ रुसले पनि पश्चिमा मुलुकले गरेको मूल्यब्यापीको खुलेर विरोध गर्दै पश्चिमा मुलुकले केही षडयन्त्रमा थोपरेको यो मूल्यवृद्धिलाई कुनै पनि हालतमा स्वीकार नगर्ने बताएको छ ।