काठमाडौं । जब मानिस जीवनमा समस्यामा परेको हुन्छ, उसले प्रायः यस्तो ठाउँमा जाने सोच्दछ जहाँ उसलाई कसैले चिन्दैन र उसले नयाँ जीवन सुरु गर्न सक्छ। तर के तपाईंलाई थाहा छ यो साँच्चै भइरहेको छ ? जापानमा यसलाई जोहात्सु भनिन्छ, जसको अर्थ बाफजस्तै उड्नु गर्नु हो।

यहाँ मानिसहरु घरपरिवार वा जागिरबाट दिक्क भएर एकाएक बेपत्ता भइरहेका छन् । यसपछि उनीहरूको नयाँ जीवन सुरु हुन्छ । यसका लागि कम्पनीहरूले आवश्यक सहयोग गर्छन्। त्यसको बदलामा उनीहरुलाई मोटो रकम पारिश्रमिक दिइन्छ । यहाँ यस्ता घटनाहरू पनि बाहिर आए, जब मानिसहरू सामान्य रूपमा कामको लागि घरबाट निस्किए र कहिल्यै फर्केनन्।

बेपत्ता भएका यी मानिसहरूलाई जापानमा जोहात्सु भनिन्छ। परिवारका सदस्यले धेरै खोजी गर्दा पनि कुनै सुराग नभेटिएको अधिकांश घटनामा देखिएको छ । मानिस अचानक बेपत्ता हुनुको कारण पारिवारिक र जागिरको तनाव वा भारी ऋण हो।

त्यसपछि जब तिनीहरू गायब हुने अर्थात् जोहात्सु बन्ने निर्णय गर्छन्, तब कम्पनीहरूले उनीहरूलाई यो काममा मद्दत गर्छन्। यो कामलाई ‘नाइट मुभिङ सर्भिस’ भनिन्छ। कम्पनीहरूले मानिसहरूलाई नयाँ जीवन सुरु गर्न मद्दत गर्छन्। उनीहरुको गोप्य स्थानमा बस्ने व्यवस्था गरिएको हुन्छ ।

सन् १९९० को दशकमा नाइट मुभिङ कम्पनी सुरु गरेका शो हट्टोरीले बेपत्ता हुनुको कारण सधैं नकारात्मक नहुने बताएको बीबीसीले जनाएको छ । बरु नयाँ कामको थालनी गर्न, बिहे गर्नका लागि यस्तो गर्छन् । पहिले मानिसहरु आर्थिक अभावका कारण बेपत्ता हुने गरेको तर अहिले सामाजिक कारणले पनि लोप हुने गरेको उनको भनाइ छ । रिपोर्टका अनुसार जोहात्सुमा धेरै दशकदेखि अनुसन्धान गरेका समाजशास्त्री हिरोकी नाकामोरिक भन्छन् कि यो शब्द पहिलो पटक सन् १९६० को दशकमा बेपत्ता व्यक्तिका लागि प्रयोग गरिएको थियो।

जापानमा सम्बन्ध विच्छेदका घटना घट्नुको कारण पनि जोहात्सु हो। सम्बन्धविच्छेदका लागि कानुनी औपचारिकता पूरा गर्नुभन्दा बेपत्ता हुनु नै राम्रो ठान्छन् । नाकामोरिक भन्छन् कि जापानमा हराउन धेरै सजिलो छ। यसको एउटा कारण यो हो कि यस देशमा गोपनीयता सम्बन्धी धेरै कडा कानुनहरू छन्।

प्रहरीले अपराध वा दुर्घटना भएको आशंका नगरेसम्म बेपत्ता व्यक्ति फेला पार्दैन। यस्तो अवस्थामा हराएको व्यक्तिले एटीएमबाट पैसा पनि निकाल्छन् । प्रहरीको सहयोग नहुँदा बेपत्ताका परिवारले निजी गुप्तचरको सहारा लिने गरेका छन् ।

नाइट मुभिङ कम्पनी चलाउँदै आएकी एक महिला १७ वर्षदेखि बेपत्ता भएकी छिन् । उनी घरेलु हिंसाबाट दिक्क थिइन् । त्यसपछि उनी आफै बेपत्ता भइन् । अब उनले अरू मानिसहरूलाई आफू जस्तै हराउन मद्दत गर्छिन्। उनी बेपत्ता हुनुको कारण पनि मानिसहरूलाई सोध्दिनन्।

रिपोर्टमा भनिएको छ कि एक व्यक्तिले आफ्नी श्रीमती र छोराछोरीलाई व्यापार भ्रमणमा जाँदैछु भनी छोडेका थिए भने वास्तविकतामा जोहत्सु बन्न निस्किएका थिए । परिवारबाट टाढा भएकोमा दुःख लागेको तर फर्केर जान नचाहेको उनी बताउँछन् ।