काठमाडौं । पुरातात्विक खोजका लागि प्रसिद्ध इजिप्टमा धेरै सभ्यताका पुराना ममीहरू फेला परेका छन्। अब यससँग सम्बन्धित नयाँ अनुसन्धान बाहिर आएको छ जसले प्राचीन इजिप्टमा ममीकरणका धेरै रहस्यहरू उजागर गरेको छ।

अन्वेषकहरूले पत्ता लगाएका छन् कि पुरातन इजिप्टवासीहरूले पुरानो ममीफिकेशन प्रयोगशालाबाट पत्ता लगाइएका दर्जनौं बीकरहरू र कचौराहरू प्रयोग गरेर मृत शरीरहरू संरक्षण गर्न प्रयोग गर्ने सामग्रीहरू पत्ता लगाएका छन्। भारत, लेबनानलगायत एसियाली मुलुकबाट मानिसले यस्ता सामग्री आयात गर्ने गरेको यसबाट ठूलो जानकारी आएको छ ।

राजधानी कायरोको दक्षिणमा रहेको सक्कारा नेक्रोपोलिसमा रहेको ४२ फिट गहिरो इनारको फेदमा सन् २०१६ मा ३१ पुरातन चिनियाँ माटोका भाँडाहरूको असाधारण संग्रह फेला परेको थियो। पत्ता लगाइएका भाँडाहरू र बीकरहरू ईसापूर्व ६६४-५२५ का हुन्, जसबाट अहिले ठूलो जानकारी बाहिर आएको छ। अन्वेषकहरूले वर्षौंसम्म भाँडाहरू अध्ययन गरे, त्यसपछि उनीहरूले ६६४-५२५ ईसा पूर्वमा धेरै आश्चर्यजनक जानकारी पाए।

समाचार एजेन्सी एएफपीको रिपोर्टका अनुसार अन्वेषकहरूले एसियाली रूखहरूबाट प्राप्त रेसिन (टाँसिने पदार्थ), लेबनानको देवदारको तेल र मृत सागरमा पाइने बिटुमेनलाई भाँडोभित्र प्रयोग गरिएको पत्ता लगाएका छन्। यसले त्यो समयमा विश्वव्यापी व्यापार फस्टाएको देखाउँछ।

पुरातन इजिप्टवासीहरूले मरेका मानिसहरूको शरीरमा अचम्मको प्रकारको पेस्ट लगाउने गर्थे, जुन धेरै उन्नत प्रकारको थियो। यसलाई ममीफिकेशन भनिन्छ। पेस्ट लगाएर शवलाई हर प्रकारले अक्षुण्ण राख्ने हो भने अर्को जन्ममा पुग्ने उनीहरुको विश्वास थियो ।

अन्वेषकहरूले ल्याबमा फेरि ममीकरणको प्रक्रिया दोहोर्याए, जसमा करिब ७० दिन लाग्यो। यस क्रममा अन्वेषकहरूले शवलाई नेट्रोन नुन मिसाएर सुकाएर त्यसको भित्री भाग निकालेका थिए। मृतकको फोक्सो, पेट, आन्द्रा र कलेजो निकालेर मस्तिष्क पनि निकालिएको थियो ।

यसपछि, पुजारीहरूको उपस्थितिमा, मम्मीफायरहरूले शवलाई पखाल्छन् र यसलाई सड्नबाट रोक्न विभिन्न पदार्थको पेस्ट लगाउँछन्। तर अनुसन्धानकर्ताहरू पुरातन इजिप्टियनहरूले ममीकरणको लागि उही प्रक्रिया प्रयोग गरेको बारे पूर्ण रूपमा स्पष्ट छैनन्। उपलब्ध जानकारीको आधारमा ममीकरण प्रक्रिया दोहोर्याइएको थियो।

जर्मनीको ट्युबिन्जेन र म्युनिख विश्वविद्यालयका अन्वेषकहरूको टोलीले काइरोको राष्ट्रिय अनुसन्धान केन्द्रसँगको सहकार्यमा सक्कारा मम्मिफिकेशन ल्याबमा पाइने ३१ सिरेमिक भाँडाहरूमा रहेका अवशेषहरूको विश्लेषण गरेर ममीकरणसम्बन्धी केही जानकारी सङ्कलन गरेको छ।

यी भाँडाहरूलाई नजिकैका चिहानहरूमा पाइने कन्टेनरहरूसँग तुलना गरेर, अनुसन्धानकर्ताहरूले ममीकरणमा कुन सामग्री प्रयोग गरिएको थियो भनेर निर्धारण गर्न सक्षम भएका छन्।

अध्ययनका प्रमुख लेखक, म्याक्सिम रेजोटले पत्रकार सम्मेलनमा भने, ‘मम्मिफिकेशनमा प्रयोग हुने पदार्थहरूमा एन्टिफङ्गल, एन्टिब्याक्टेरियल गुणहरू थिए जसले मानव तन्तुहरूलाई जोगाउन र दुर्गन्ध कम गर्न मद्दत गर्दछ। हामीले प्राप्त गरेका भाँडाहरू सजिलोको लागि लेबल गरिएको छ। एउटा कचौरामा लेखिएको छ– शव धुने, अर्को कचौरामा लेखिएको छ– शवको दुर्गन्ध कम गर्न ।

ममीकरणको क्रममा टाउकोलाई अधिकतम सुरक्षा दिइएको उनले बताए । टाउकोलाई क्षति हुनबाट जोगाउन, तीनवटा फरक हतियारहरू बनाइयो, जसमध्ये एउटामा लेखिएको थियो- टाउको छोप्ने।

युनिभर्सिटी अफ ट्युबिन्जेनबाट जारी विज्ञप्तिमा इजिप्टोलोजिस्ट सुसान बेकले भने, ‘हामीले अब प्राचीन इजिप्टको लिपि बुझ्न थालेका छौं र यो बुझेपछि मात्रै यी भाँडाहरूमा लेखिएका लेखहरू पढ्न सक्षम भएका छौं। तर अहिले पनि, हामी भाँडोमा लेखिएका शिलालेखहरू मात्र पढ्न सक्छौं, तर ममीकरणको लागि के केमिकल प्रयोग गरिएको थियो भनेर ठ्याक्कै केही भन्न सक्दैनौं।’

भाँडाहरूमा लेबलहरू पढेर, इजिप्टोलोजिस्टहरूले ममीकरणमा प्रयोग हुने केही रसायनहरू अनुमान गरेका छन्। अन्वेषकहरू भन्छन् कि भाँडामा लेखिएको ‘अन्तु’ शब्दको अर्थ धेरै फरक सामग्रीको मिश्रण हुन सक्छ। साकारा मा भेटिएको अन्तु लेबल गरिएको कचौरा देवदारको तेल, जुनिपर वा साइप्रसको तेल र जनावरको बोसोको मिश्रण हुन सक्छ।

जर्मनीको म्याक्स प्लान्क इन्स्टिच्युट फर जियोएनथ्रोपोलजीका फिलिप स्टकह्यामरले भने कि खोजले पुरातन इजिप्टवासीहरूलाई ममीकरणको बारेमा धेरै ज्ञान भएको देखाएको छ। उनीहरूलाई थाहा थियो कि यदि शरीरलाई नेट्रोन नुनबाट निकालियो भने, यो तुरुन्तै छाला खाने सूक्ष्मजीवहरूको शिकार बन्नेछ।

मम्मीफाइंग इजिप्शियनहरूले हालको इन्डोनेसिया, भारत, फारसको खाडी र लाल सागर हुँदै इजिप्टमा २००० ईसा पूर्वमा जाने व्यापार मार्ग प्रयोग गरेको विश्वास गरिन्छ।