काठमाडौं । साउदी अरेबियाका राजा सलमान बिन अब्दुलअजीजले साउदीलाई सांघाई सहयोग संगठन (एससीओ) को वार्ता साझेदारको हैसियत दिने समझदारी ज्ञापन (एमओयू) लाई अनुमोदन गरेका छन् छन् । चीनको नेतृत्वमा रहेको सुरक्षा समूह एससीओमा साउदी अरेबियाको समावेशलाई दुई देशबीचको बढ्दो निकटताको रूपमा हेरिएको छ। एमओयू अनुमोदनका क्रममा राजा सलमानले साउदी अरेबिया र चीनबीच प्राविधिक र व्यावसायिक तालिम सुरु गर्न पनि स्वीकृति दिएका थिए । भारतको महत्वपूर्ण ऊर्जा सहयोगी चीनसँग नजिक हुनु भारतका लागि चिन्ताको विषय बन्दै गएको छ ।

भारतको महत्वपूर्ण रक्षा साझेदार र पुरानो मित्र रुस पनि हालैका महिनाहरूमा चीनसँग निकै नजिक भएको छ। यस्तो अवस्थामा अर्को महत्वपूर्ण साझेदार चीनको कोर्टमा जानु भारतका लागि चिन्ताको विषय बनेको छ । एससीओ ८ सदस्य राष्ट्रहरु मिलेर बनेको छ जसमा चीन, रुस, भारत महत्वपूर्ण देशहरु रहेका छन् । इरान, अफगानिस्तानसहित चार देशले पर्यवेक्षक राष्ट्रको हैसियत पाएका छन् । साउदी अरब सहित, अब एससीओमा ९ संवाद साझेदारहरू छन्। एससीओको मुख्यालय चीनमा छ र चीनका झाङ मिङ यसका महासचिव हुन्।

साउदी अरेबिया र चीनको बढ्दो निकटताको परिणामस्वरूप इरान र साउदीले हालै आफ्नो दुश्मनी बिर्सेर कूटनीतिक सम्बन्ध पुनर्स्थापित गरेका छन्। सुन्नी बहुल साउदी अरेबियाले एक शिया धर्मगुरुलाई फाँसी दिएपछि शिया बहुल इरानमा निकै हंगामा मच्चिएको थियो । इरानी प्रदर्शनकारीहरू रियादस्थित साउदी दूतावासमा प्रवेश गरेका थिए। यसै सन्दर्भमा सन् २०१६ मा साउदीले इरानसँगको कूटनीतिक सम्बन्ध तोडेको थियो ।

तर यही महिना चीनमा चार दिनसम्म चलेको वार्तामा दुई देशले सात वर्षदेखिको शत्रुता बिर्सेर सम्बन्धलाई पुनःस्थापित गर्न सहमति जनाएका थिए । चीनले दुई देशबीचको सम्बन्धलाई सामान्य बनाउन मध्यस्थकर्ताको भूमिका निर्वाह गरेको छ।

चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङले हालै साउदी अरेबियाका युवराज मोहम्मद बिन सलमानसँग फोनमा कुराकानी गरेका छन्। सो वार्तामा दुई देशबीचको सम्बन्धको महत्वबारे छलफल भएको थियो । राजकुमार सलमानले इरानसँग मित्रतामा चीनको भूमिकाका लागि जिनपिङलाई धन्यवाद पनि दिए। दुवै पक्षले सबै क्षेत्रमा आपसी सहयोगका विषयमा सहमति जनाएका छन् ।

गत वर्षको डिसेम्बरमा चिनियाँ राष्ट्रपति ६ वर्षपछि साउदी अरेबिया पुगेका थिए । भ्रमणका क्रममा उनले युवराज सलमानलाई भेटेर आपसी सम्बन्ध बढाउन जोड दिएका थिए । आफ्नो सम्बन्धलाई एक कदम अगाडि बढाउँदै दुवै देश अब एससीओमा पनि साझेदार बनेका छन् । यसैबीच, विश्वको सबैभन्दा ठूलो तेल उत्पादक साउदी अरबको अराम्कोले चिनियाँ तेल प्रशोधन कम्पनी रोङसेङ पेट्रोकेमिकलको १० प्रतिशत सेयर ३.६ बिलियन डलरमा खरिद गर्ने घोषणा गरेको छ।

साउदी अरेबिया लगायत मध्यपूर्वका देशहरूसँग सम्बन्ध सुदृढ गर्न खोजेको भारतका लागि चीनले मध्यपूर्वमा चुनौती खडा गरेको छ । चीनले आफ्नो महत्वाकांक्षी परियोजना बेल्ट एन्ड रोड इनिसिएटिभ मार्फत २० अरब देशहरूसँग पनि सम्झौता गरेको छ। यसमार्फत ऊर्जा र उत्पादन क्षेत्रमा पनि २ सय आयोजना सम्पन्न भएका छन् । इन्डो–प्यासिफिकमा चीनको बढ्दो आक्रामकताबाट भारत पहिलेदेखि नै चिन्तित छ, मध्यपूर्वमा चीनको बढ्दो प्रभावले उसलाई अप्ठ्यारो बनाउने छ ।

रुस भारतको सबैभन्दा महत्वपूर्ण रक्षा साझेदार रहेको छ। यसै महिना आएको एक प्रतिवेदनमा रुस भारतको सबैभन्दा ठूलो हतियार आपूर्तिकर्ता रहेको उल्लेख गरिएको थियो । रुसी हतियार भारतको रक्षा क्षेत्रमा हावी छ।

सोभियत संघको समयमा रुस र चीनबीच मित्रता थिएन । सन् १९९१ मा युनियन विघटन भएको एक दशकपछि सन् २००१ मा दुई देशले सम्बन्ध सुधार गर्न सन्धिमा हस्ताक्षर गरेका थिए । विगत तीन दशकमा अमेरिकासँग चीनको सम्बन्ध बिग्रँदै गएको छ, जसका कारण उसले रुससँगको निकटता बढाउँदै लगेको छ र अहिले दुवै देश अमेरिकाका विरुद्ध निकटतम मित्रका रूपमा उभिएको अवस्था छ ।

हालै चिनियाँ राष्ट्रपति जिनपिङले रुसको तीन दिने भ्रमण गरेका छन् । उनले रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनसँग करिब साढे चार घण्टा कुराकानी गरेका थिए । एकअर्कालाई साथी भनी बोलाउने दुई नेताले युक्रेनको अवस्थाबारे सँगै छलफल गरेका थिए । युक्रेन युद्धको समाधान खोज्न जिनपिङले तयार पारेको १२ बुँदे शान्ति योजना पनि पुटिनसमक्ष प्रस्तुत गरिएको थियो । यो भ्रमणले दुई देशबीचको सम्बन्धलाई थप प्रगाढ बनाएको छ ।