काठमाडौं । अमेरिका र इजरायलसँग जारी युद्धका बीच इरानले अभूतपूर्व तेल संकटको सामना गरिरहेको छ।

दैनिक ३० लाख ब्यारेलभन्दा बढी कच्चा तेल उत्पादन गर्दै आएको इरानमाथि अमेरिकी नौसेनाले होर्मुज जलडमरू र प्रमुख बन्दरगाहहरूमा कडा नाकाबन्दी लगाएपछि निर्यात ठप्प भएको छ।

निर्यात गर्न नपाएको र भण्डारण क्षमता समेत सकिएपछि इरानले अतिरिक्त तेल समुद्रमा जानाजानी छोड्न थालेको भूउपग्रह तस्विरहरूले खुलासा गरेका छन्।

अप्रिलको मध्यदेखि सुरु भएको अमेरिकी नाकाबन्दीका कारण इरानको खार्ग टापुस्थित मुख्य निर्यात टर्मिनल र तटीय भण्डारण ट्याङ्कहरू पूर्ण रूपमा भरिएका छन्।

इरानले पुराना तेल ट्याङ्करहरूलाई अस्थायी भण्डारणका रूपमा प्रयोग गरे तापनि उत्पादन नरोकिँदा ती पनि भरिएका छन्।

विज्ञहरूका अनुसार, तेलका इनारहरू लामो समयसम्म बन्द राख्दा भूमिगत भण्डारमा पानी र ग्यास भरिएर स्थायी क्षति हुन सक्ने र भविष्यमा पुनः उत्पादन सुरु गर्न अत्यन्तै महँगो हुने भएकाले इरानले उत्पादन जारी राख्न बाध्य भएको हो।

यही विवशताका कारण इरानले भण्डारण गर्न नसकेको तेल समुद्रमा विसर्जन गरिरहेको आशंका गरिएको छ।

युरोपेली अन्तरिक्ष एजेन्सीको सेन्टिनेल उपग्रह र राडार डेटाको विश्लेषण अनुसार फारसी खाडी र हर्मुज जलडमरू वरपर तेलका ठूला ढिक्काहरू देखिएका छन्। मे ६ मा खार्ग टापुको पश्चिममा झण्डै १२० वर्ग किलोमिटर क्षेत्रमा तेल फैलिएको देखिएको छ, जुन एउटा प्रमुख सहरको आकार बराबर हो।

यसबाहेक कुवेतको तट, लावन टापु र केश्म टापु नजिक पनि यस्तै काला धब्बाहरू देखिएका छन्। वैज्ञानिकहरूका अनुसार समुद्रको सतहमा तैरिरहेको तेलले राडार छविहरूमा अँध्यारो र चिल्लो क्षेत्रहरू सिर्जना गर्दछ, जसले ठूलो मात्रामा तेल चुहावट भएको पुष्टि गर्छ।

तेल चुहावटले फारसी खाडीको संवेदनशील समुद्री पारिस्थितिक प्रणालीमा गम्भीर खतरा उत्पन्न गरेको छ। कोरल चट्टान, समुद्री चरा र माछाहरू विषाक्त तेलका कारण संकटमा परेका छन् भने ओमानको तटमा ठूलो संख्यामा मरेका झिंगे माछाहरू भेटिएका छन्।

विश्वको झण्डै २० प्रतिशत तेल र ग्यास आपूर्ति हुने यो मार्गमा तनाव बढ्दा विश्वव्यापी रूपमा इन्धन र दैनिक उपभोग्य वस्तुको मूल्यमा उल्लेख्य वृद्धि भएको छ, जसको प्रत्यक्ष असर भारत लगायतका आयातकर्ता मुलुकहरूमा परिरहेको छ।

नाकाबन्दीका बावजुद इरानले गोप्य रूपमा तेल बिक्री गर्ने प्रयास जारी राखेको छ। अमेरिकी गुप्तचर निकायहरूका अनुसार इन्डोनेसियाको रियाउ टापु नजिकै कम्तीमा १३ वटा ट्याङ्करहरूले एउटा जहाजबाट अर्कोमा तेल स्थानान्तरण गरी चीनतर्फ पठाएका छन्।

करिब २ अर्ब डलर मूल्य बराबरको २ करोड २० लाख ब्यारेल तेल यसरी गोप्य रूपमा ओसारपसार गरिएको विश्वास गरिन्छ। यद्यपि, इरानी अधिकारीहरूले तेल चुहावट र समुद्रमा तेल छोडिएको विषयमा हालसम्म कुनै पनि आधिकारिक टिप्पणी गरेका छैनन्।